ملګري ملتونه: د غنمو ښه حاصل، خو اقلیمي بدلونونه د افغان کرنې پر وړاندې نوې ننګونې دي

د ملګرو ملتونو د نفوس صندوقافغانستان څانګېپه دغه هېواد کې د نړۍ د نفوس ورځېپه مناسبت په ایکس‌پاڼه کې ویلي، پر تنکیو ځوانانو او ځوانانو پانګونه د هغوی د ودې، زده‌کړو، روغتیا او بشپړ ظرفیت ته د رسېدو لپاره بنسټیز ارزښت لري.

خو په افغانستان کې د دې پیغام عملي کېدل له ګڼو خنډونو سره مخ دي. د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، اقتصادي رکود، د کار د فرصتونو کمښت او د بشري مرستو راکمېدو د میلیونونو افغانانو ژوند اغېزمن کړی دی. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۲۱،۹ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري او اقتصادي ستونزې لا هم پراخې دي.

په دغو شرایطو کې ګڼ شمېر افغان ځوانان اړ شوي چې زده‌کړې پرېږدي او د خپلې کورنۍ د نفقې د برابرولو لپاره کار وکړي، یا د کار او ښه ژوند د موندلو په هیله د کډوالۍ خطرناکې لارې ونیسي. په ورته وخت کې، افغانستان د راستنېدونکو کډوالو له لوی بهیر سره هم مخ دی، چې دا وضعیت د ځوانانو پر کاري او تعلیمي فرصتونو نور فشار هم زیات کړی دی.

د افغانستان لپاره دنفوس صندوقد معلوماتو له مخې، کلونه اقتصادي ستونزې، بې‌ځایه کېدل، اقلیمي بحرانونه او د ښځو او نجونو پر زده‌کړو او ټولنیز حضور محدودیتونه د هېواد د پرمختګ پر بهیر ژور اغېز کړی او د ځوان نسل لپاره یې د ودې او ځان بساینې فرصتونه لا محدود کړي دي.

د طالبانو ځايي چارواکو ویلي، چې دغه پروژه د «دافاع» موسسې له خوا د طبیعي پېښو پر وړاندې د چمتووالي او د اقتصاد ریاستونو په همغږۍ پلي کېږي.

د دافاع ماین پاکۍ موسسې مسوولینو ویلي، چې په لومړي پړاو کې یې د پاکولو عملیات په دره، ابشار او پریان ولسوالیو کې پیل کړي دي. د دغې موسسې مسوول محمد طاهر ودان وویل، چې دا پروګرام به په تدریجي ډول د پنجشېر ټولو ولسوالیو او د دغه ولایت مرکز بازارک ښار ته هم وغځول شي.

د چارواکو په وینا، که څه هم پنجشېر د هېواد د ځینو نورو ولایتونو پرتله لږ ماینونه لري، خو دا پروژه د ملکي وګړو د امنیت او خوندیتوب لپاره ترسره کېږي.

د پنجشېر لپاره د طالبانو والي حافظ محمد اغا حکیم ویلي، چې د دې پروژې هدف د تېرو جګړو د پاتې شونو او د ژوند ضد اثارو له منځه وړل او د خلکو لپاره د هوساینې برابرول دي.

د طالبانو د سیمه‌ییزې ادارې په خبرپاڼه کې ادعا شوې، چې په دغه ولایت کې د دوی د واکمنۍ په تېرو درېیو کلونو کې هېڅ داسې امنیتي پېښه نه‌ده رامنځته شوې، چې د پنجشېر د اوسېدونکو د اندېښنې لامل شي.

همدارنګه پنجشېر کې د طالبانو د اقتصاد ریاست په هڅو په روان کال کې د ۱۶ میلیونه ډالرو په ارزښت نوې پراختیایي پروژې هم په دغه ولایت کې تر کار لاندې نیول شوې دي. طالب چارواکو ټینګار کړی، چې د دغو عمراني پروژو په پلي کېدو او د امنیت په ټینګښت سره په پنجشېر کې د سیلانیانو په شمېر کې هم زیاتوالی راغلی دی.

د سرچینو په وینا، دا لړۍ له شاوخوا دوو میاشتو راهیسې روانه ده.

سرچینې وایي، چې د طالبانو ځواکونه هره ورځ د ریکشاګانو ټایرونو ته زیان رسوي، لږ تر لږه ۵۰ ریکشاګانې دروي او خپلو ټاکلو ځایونو ته یې لېږدوي.

ځايي سرچینو همدارنګه افغانستان انټرنشنل ته داسې انځورونه استولي، چې په‌کې ښکاري څو ریکشاګانې په یوه باروړونکي موټر کې بار شوي او نامعلوم ځای ته لېږدول کېږي.

100%

د یو شمېر ریکشا چلوونکو په وینا، سره له دې چې طالبانو ته یې د خپلو ریکشاګانو د بېرته ترلاسه کولو لپاره پیسې ورکړي، بیا هم د دوی وسایط د دویم ځل لپاره درول شوي دي.

طالبانو له څه مودې راهیسې په ځینو ولایتونو کې د ریکشاګانو پر تګ راتګ محدودیتونه لګولي دي. د طالبانو د ټرافیک ادارې د ځینو ښارونو په عمومي او ګڼې ګوڼې لرونکو سړکونو کې د ریکشاګانو تګ راتګ په بشپړه توګه منع کړی دی.

تر دې مخکې، په هرات کې د ریکشاوو چلوونکو هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبانو د یوې اونۍ په موده کې دوه ځله د دوی ریکشاګانې درولي او هر ځل یې د وسایطو د بېرته سپارلو پر مهال پیسې ترې اخیستې دي.

د ریکشا چلوونکو په وینا، هېڅ اداره د طالبانو د مامورینو پر کړنو څارنه نه‌کوي او هغه کسان چې د دغو اقداماتو پر وړاندې اعتراض یا مقاومت وکړي، له وهلو ټکولو او تاوتریخوالي سره مخ کېږي.

هغه ویلي، سره له دې چې کلونه یې هېواد ته خدمت کړی، خو اوس د خپلې کورنۍ د لګښتونو د برابرولو وس نه‌لري.

دغه ۲۸ کلن نظامي پیلوټ چې محمد علم علمدار نومېږي، د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په ۱۳۹۱ کال کې د افغانستان له ملي اردو سره یو ځای شو او شاوخوا اته کاله یې په هوايي ځواک کې دنده ترسره کړه. هغه وایي، په دې موده کې یې د روسي او امریکايي چورلکو په وسیله د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې عملیاتي الوتنې کړې دي.

نوموړی وایي، د مخکېني حکومت له سقوط شاوخوا لس میاشتې مخکې هغه چورلکه چې دی په‌کې د هلمند په نادعلي ولسوالۍ کې په یوه ماموریت بوخت وو، د طالبانو تر برید لاندې راغله او ولوېده او په وینا یې په دې پېښه کې په ښي لاس او ښي پښه ټپي شوی وو.

100%

محمد علم وایي، لا هم له دغو ټپونو رنځېږي، خو د خپلې کورنۍ د لګښتونو د برابرولو لپاره اړ شوی چې په ایران کې شپونۍ او مزدوري وکړي. هغه د افغانستان د جمهوري ریاست له پخواني مرستیال مارشال عبدالرشید دوستم څخه وغوښتل، چې د ده وضعیت ته رسېدنه وکړي.

دغه پخواني نظامي پیلوټ وویل: «زه لومړی له مارشال دوستم او بیا له احمد مسعود څخه غواړم چې مرسته راسره وکړي، څو له ایرانه ووځم. زما اقتصادي وضعیت ډېر خراب دی او باید خپلې مېرمنې او اولادونو ته د ډوډۍ پیدا کولو توان ولرم».

محمد علم، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په ناقانونه توګه ایران ته تللی وایي، په مخکېني حکومت کې د هر پوځي پیلوټ د روزنې لپاره ډېر لګښتونه شوي وو، خو اوس دی او ګڼ نور پخواني نظامیان د ژوند د اړتیاوو د برابرولو لپاره سختو، درنو او کم‌عاید لرونکو کارونو ته اړ شوي دي.

هغه همدارنګه د افغانستان له پخوانیو سیاسي او پوځي مشرانو وغوښتل، چې د پخوانیو نظامیانو وضعیت ته پاملرنه وکړي او د هغوی د راتلونکې لپاره یوه حل‌لاره ومومي.

د افغانستان د مخکېني حکومت له سقوط وروسته، د پخوانیو ځانګړو ځواکونو ګڼ شمېر سرتېري، چې د امریکايي ځواکونو تر څار لاندې یې ځانګړې پوځي زده‌کړې کړې وې، د امنیتي ګواښونو له امله ایران ته پناه یوړه.

له دې پېښې نږدې پنځه کاله تېر شوي، خو لا هم ډېری دغه پخواني نظامیان په نامعلوم وضعیت کې، د قانوني استوګنې له اسنادو پرته او له نامعلومې راتلونکې سره شپې او ورځې تېروي.

سرچینو د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) ویلي، چې د دې مراسمو د جوړېدو خبرتیا مخکې خپره شوې وه، خو طالبانو د شنبې په ورځ په وروستیو شېبو کې د مراسمو د جوړېدو مخه ونیوله.

طالبانو تر اوسه په رسمي ډول د دې مراسمو د لغوه کېدو د لامل په اړه څه نه‌دي ویلي او د ایران چارواکو هم تر اوسه په دې اړه غبرګون نه‌دی ښودلی.

د ایران له لوري د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود او د اسلامي وحدت ګوند مشر محمد محقق ته د علي خامنه‌یي د مخه‌ښې په مراسمو کې د ګډون بلنه، چې د اسراییل او امریکا په بریدونو کې وژل شوی وو، د طالبانو د یو شمېر چارواکو او د دې ډلې د پلویانو غبرګونونه راپارولي دي.

د طالبانو د اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظري ایران تورن کړی، چې په یوه وخت د طالبانو او د هغوی د مخالفانو په کوربتوب سره «هم نعل وهي او هم مېخ».

د طالبانو ګڼو پلویانو هم په ټولنیزو رسنیو کې ایران ته د احمد مسعود او محمد محقق د بلنې ورکول د تهران «دوه‌ګونی چلند» بللی او ځینو کاروونکو له طالبانو غوښتي چې په دې اړه رسمي غبرګون وښيي.