د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د قطر مخکیني امیر شیخ حمد بن خلیفه ال ثاني پر مړینې خواشیني ښودلې ده. مجاهد د نوموړي د مړینې له امله د قطر حکومت، د شیخ حمدبن خلیفه ال ثاني کورنۍ او ټول قطري ولس ته تعزیت ویلی دی.
د قطر پخوانی امیر شیخ حمد بن خلیفه ال ثاني د یکشنبې په ورځ د چنګاښ په ۲۱مه نېټه په ۷۴ کلنۍ کې ومړ.
د قطر دولتي خبري اژانس د هغه مړینه تایید کړې ده، خو د مړینې د علت په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وایي، په کندهار، خوست، ننګرهار، فاریاب، نورستان او کابل ولایتونو کې یې د وژنې، غلا، د نشهیي توکو د قاچاق او پلور او انسانتښتونې په تړاو ۴۱ کسان نیولي دي.
یاد وزارت د یکشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، د کندهار د امنیې قوماندانۍ امنیتي ځواکونو څلور کسان د درې «اکوا» ډوله موټرو د غلا په تور نیولي دي. د خبرپاڼې له مخې، دغو کسانو یاد موټرونه له هرات ښار څخه غلا کړي او هلمند او کندهار ته یې لېږدولي وو.
د وزارت په وینا، د جنایي جرمونو پر وړاندې د مبارزې پولیسو په ننګرهار کې یو کس د کرنیزو درملو د قاچاق، او د فاریاب ولایت په قیصار ولسوالۍ کې یو بل کس د څارویو د غلا په تور نیولی دی.
وزارت همداراز ویلي، د نورستان ولایت د واما ولسوالۍ کې یې یو بل کس د وژنې په تور نیولی دی.
د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو ځواکونو په تېرو دوو اوونیو کې د خوست ولایت په مرکز او یو شمېر ولسوالیو کې ۲۲ کسان د نشهیي توکو د پلور او قاچاق په تړاو نیولي، چې له هغوی څخه یې زرګونه نشهیي ګولۍ، شیشه، چرس او هیروین هم ترلاسه کړي دي.
بلخوا، د کابل د بګرامیو ولسوالۍ د طالبانو امنیه قوماندان ابرار احمد حاجي لبیب ویلي، امنیتي ځواکونو یې دوه کسان د یوه سوداګر د تښتونې په تور نیولي دي. د نوموړي په وینا، دغو کسانو د تښتول شوي کس له کورنۍ څخه د پیسو غوښتنه کړې وه.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویلي، نیول شویو کسانو په خپلو جرمونو اعتراف کړی او دوسیې یې د لا زیاتو څېړنو او قانوني اجرااتو لپاره عدلي او قضایي ارګانونو ته سپارل شوې دي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني ویلي، اسلاماباد د طالبانو له ایډیالوژیکو دریځونو او سیاسي اختلافاتو سره ژوند کولای شي، خو که طالبان د پاکستان پر ضد د هند په ستراتیژیکه تګلاره کې شریک شي، دا به د پاکستان لپاره یوه "سره کرښه" وي.
دراني په خپل ایکس کې لیکلي، پاکستان د افغانستان او هند د عادي اړیکو مخالف نه دی او هر خپلواک هېواد حق لري چې له نورو هېوادونو سره خپلې اړیکې وساتي، خو د هغه په وینا، د عادي ډیپلوماټیکو اړیکو او د پاکستان پر ضد په ستراتیژیک ایتلاف کې د ګډون ترمنځ څرګند توپیر شته.
هغه ادعا کړې چې د افغانستان خاوره لا هم د هغو وسلهوالو ډلو لپاره کارول کېږي چې د پاکستان پر ضد فعالیت کوي او په داسې حال کې له هند سره د طالبانو نږدېوالی د اسلاماباد امنیتي اندېښنې لا زیاتوي.
د پاکستان پخواني استازي ویلي، طالبان باید پرېکړه وکړي چې افغانستان به د سیمې له هېوادونو سره متوازن سیاست غوره کوي، د پاکستان امنیتي اندېښنې به په پام کې نیسي او د سوداګرۍ، نښلونې او سیمهییزې همکارۍ له فرصتونو به ګټه اخلي، که به د هند او پاکستان د سیالۍ په ډګر بدل شي.
اصف دراني ټینګار کړی چې پاکستان له یوه خپلواک افغانستان سره ستونزه نه لري، خو د هغه په وینا، اسلاماباد نه شي کولی د داسې افغانستان پر وړاندې بېپروا پاتې شي چې د پاکستان د ستراتیژیکې محاصرې لپاره وکارول شي.
هغه زیاته کړې چې د دې لارې ټاکل د طالبانو په واک کې دي او د هغې پایلې به هم دوی ته متوجه وي.
د جمهوري نظام پرمهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي د اسلامي همکاریو سازمانلهخوا په اسلاماباد کې د ښځو د پیاوړتیا کنفرانس «د افغان ښځو پر وړاندې د ریاکارۍ» بللی او ادعا یې کړې چې د دغه سازمان ګڼو غړو هېوادونو د طالبانو د بیا واکمنېدو زمینه برابره کړې ده.
فضل محمود فضلي په خپله ایکسپاڼه کې د اسلامي همکاریو سازمان لهخوا په اسلاماباد کې د ښځو د پیاوړتیا د کنفرانس پر جوړېدو سختې نیوکې کړې دي.
فضلي لیکلي: «په اسلاماباد کې د ښځو د پیاوړتیا په اړه داو اې سيکنفرانس د ریاکارۍ او د افغان ښځو د سپکاوي اوج دی.»
هغه ادعا کړې چې د اسلامي همکاریو سازمان د ۵۷ غړو هېوادونو ډېری، د پاکستان په ګډون، په خپلو هېوادونو کې د ښځو د زدهکړو ملاتړ کوي، خو «په مستقیم یا غیرمستقیم ډول یې د طالبانو د بیا واکمنېدو ملاتړ کړی او هغو افراطي ډلو ته یې ځواک ورکړی چې افغان ښځې یې تر بریدونو لاندې راوستې، نجونې یې له زدهکړو محرومې کړې او ښځې یې له عامه ژوند څخه حذف کړې.»
فضلي زیاته کړې چې د سترو قدرتونو د جیوپولیټیکو ګټو د پاللو لپاره، دغو هېوادونو په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د هغه په وینا «جنسیتي اپارتاید» وزغمه او د هغه د دوام زمینه یې برابره کړه.
هغه همداراز ویلي، د نجف او الازهر په ګډون د شیعه او سني مذهبونو ګڼو اسلامي عالمانو د ښځو د زدهکړو، کار او په ټولنه کې د ګډون د حق ملاتړ کړی، خو د ده په وینا، دغه اجماع له پامه غورځول شوې ده.
د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان (AMSO) د هېواد په کچه یو نوی تحلیلي راپور خپور کړی چې ښیي د روان کال د جون له ۱۰مې د جولای تر ۱۰مې نېټې پورې، پر رسنیو او خبریالانو د طالبانو فشارونه، سانسور او تخنیکي محدودیتونه په بېساري ډول ډېر شوي دي.
دا موندنې ښیي چې په تېره یوه میاشت کې خبریالان نه یوازې له فزیکي ګواښونو او خپلسرو نیونو سره مخ وو، بلکې د معلوماتو د لاسرسي په برخه کې له نویو جوړښتي ننګونو سره هم لاس او ګرېوان شوي دي.
خپلسري توقیفونه او فزیکي تاوتریخوالی
د راپور لهمخې، د هېواد په ختیځ زون کې د استخباراتي ارګانونو له لوري د خبري غونډو له پوښښ وروسته د خبریالانو د نیولو پېښې ثبت شوې دي. په یوه مشخصه پېښه کې څلور ولایتي خبریالان د ټرانسپورټي لګښتونو پر سر د یوې لفظي شخړې له امله د یوې ورځې لپاره توقیف شوي، وهل شوي او وروسته د رسنیو د منځګړیتوب له لارې په دې شرط خوشې شوي چې هېڅ ډول شکایت به نهکوي. امسو وايي، د خبریالانو هویت د امنیتي ګواښونو له امله نهشي افشا کولای.
اطلاعاتو ته په لاسرسي کې «تکنالوژیکي او اداري خنډونه»
دغه راپور زیاتوي چې په دولتي ادارو، په ځانګړې توګه په سویلي حوزه کې د ځیرکو ټلیفونونو پر کارولو بندیز اطلاعاتو ته لاسرسی په ټپه درولی دی. دا پرېکړه د دې لامل شوې چې د ادارو مسولان او ویاندویان په سختۍ پیدا او د هر ډول تصویري او ویډیویي مرکو مخه ونیول شي.
له بلې خوا، د طالبانو د ولایتي مقاماتو د یو شمېر رسمي ویاندویانو لهخوا د رسمي کاري ساعتونو نقض بله لویه ستونزه بلل شوې ده. دوی د ورځې پر مهال معلومات نهشریکوي او هره شپه ناوخته د نیمې شپې په بهیر کې خبرونه خپروي چې دا کار د خبریالانو او د هغوی د مرکزي دفترونو ترمنځ د اداري جنجالونو او ان د کسر معاش لامل شوی دی. سربېره پر دې، ځینې امنیتي ویاندویان معلومات د رسنیو پر ځای لومړی په خپلو شخصي فېسبوکپاڼو خپروي چې دا کار د خبر لومړیتوب او ارزښت له منځه وړي.
د امر بالمعروف فشارونه او د ټولنیزو رسنیو سانسور
په سویلي او نورو ولایتونو کې د امر بالمعروف او نهې عن المنکر ادارې لهخوا پر محلي راډیوګانو نظارت سخت شوی دی. په خپرونو کې د نجونو د ټیلیفوني اړیکو پر اخیستلو کلک بندیزونه لګول شوي او د رسنیو کارکوونکي د ظاهري بڼې او ږیرو د پرېښودلو په مسایلو کې تر دوامداره فشار لاندې دي.
همدا راز، پر خواله رسنیو هم کنټرول ډېر شوی دی. په هلمند او زابل ولایتونو کې خبریالانو ته په مستقیم ډول خبرداری ورکړل شوی چې د «حکومت» په داخلي موضوعاتو او ټولنیزو ستونزو، لکه د تېلو د بیو لوړېدل یا د ماشومانو د ورکېدو پېښې، په خپلو شخصي پاڼو کې پوسټونه ونه کړي، د سرغړونې په صورت کې خبریالان د نیولو په امر ګواښل شوي دي.
د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان (AMSO) د رسنیو د وضعیت دغه میاشتنی تحلیل په ډاګه کوي چې د بیان ازادي، اطلاعاتو ته لاسرسی او د خبریالانو مسلکي او رواني خوندیتوب په افغانستان کې د سخت زوال په حال کې دی. دغه بنسټ خبرداری ورکوي چې د طالبانو سیستماتیکو فشارونو او اقتصادي ستونزو دوام به د هېواد په کچه د خپلواکو رسنیو د بشپړ سقوط او د مسلکي خبریالانو د تدریجي حذف لامل شي.
د طالبانو مالیې وزیر ملا محمد ناصر، ویلي چې د طالبانو د مشر هبتالله اخوندزاده د «شفقت» له امله د حکومت عواید زیات شوي او خلکو ته د مالیاتو په برخه کې اسانتیاوې رامنځته شوې دي.
هغه د یوې غونډې پر مهال وویل چې د هبتالله اخوندزاده د لارښوونو له مخې مالیه ورکوونکو ته لازمې اسانتیاوې او تخفیفونه ورکول کېږي او همدې چارې د خلکو باور زیات کړی دی.
نوموړي په خپلو خبرو کې وویل: « نه پوهیږو چې عواید ولې لوړیږي، دا ټول د طالبانو د حکومت د شفقت وجه ده».
د نوموړي په وینا، د مالیاتو له لارې راټولې شوې پیسې د هېواد د عامه خدمتونو، روغتیايي سکټور او نورو دولتي اړتیاوو د تمویل لپاره لګول کېږي.
ملا محمد ناصر له سوداګرو او مالیه ورکوونکو وغوښتل چې له حکومت سره همکاري وکړي او خپل مالیاتي مکلفیتونه پر وخت ادا کړي، څو د هېواد د اقتصادي ودې او عامه خدمتونو د پیاوړتیا بهیر دوام ومومي.
هغه ټینګار وکړ چې د طالبانو حکومت هڅه کوي د کورنیو عوایدو پر مټ د دولتي لګښتونو ډېره برخه تمویل او د مالي نظام د لا پیاوړتیا لپاره کار وکړي.