سرچینې: د طب زدکړیال نور نوري له ۴۱ ورځو راهیسې د طالبانو په نظارت کې ساتل کېږي

د پولنډ سرحدي ځواکونو ادارې د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۲مه، په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې یاد کسان د پولنډ، لیتوانیا او بلاروس پر سرحدونو پېژندل شوي او تر نیول کېدو وروسته، د قانوني مراحلو له بشپړېدو سره سم د لیتوانیا چارواکو ته سپارل شوي دي.

د خبرپاڼې له مخې، پولنډي ځواکونو یو اوکراینی وګړی هم نیولی، چې د دې ادارې په وینا د پنځو کډوالو د لېږد لپاره سرحدي سیمې ته تللی و او د عملیاتو پر مهال ونیول شو.

د پولنډ سرحدي ساتونکو ویلي، نیول شوي کډوال د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ د میکانېزم له مخې د قانوني پروسې تر بشپړېدو وروسته د لیتوانیا اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ګڼو افغانانو د امنیتي اندېښنو، ټولنیزو محدودیتونو او اقتصادي ستونزو له امله هڅه کړې چې د بلاروس او لیتوانیا له لارې د اروپايي ټولنې غړو هېوادونو ته ځان ورسوي.

د بلاروس او پولنډ پوله له ۲۰۲۱ کال راهیسې اروپايي ټولنې ته د کډوالو د ننوتلو له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي. پولنډ په وروستیو کلونو کې د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي لپاره په دې سیمه کې امنیتي تدابیر سخت کړي او پر سرحدونو یې لا زیات محدودیتونه لګولي دي.

په تاجکستان کې د افغانستان سفارت ویلي، د سامانیانو ښوونځي د یو شمېر زده‌کوونکو د فراغت په مناسبت ځانګړي مراسم ترسره شوي، چې د سفارت د معلوماتو له مخې، د فارغانو ډېری برخه نجونې وې.

د سفارت د مطبوعاتي دفتر په خبرپاڼه کې راغلي چې فارغانو له خپلو زده‌کړو د بریالي فراغت وروسته د فراغت اسناد ترلاسه کړل.

په مراسمو کې د افغانستان سفیر جنرال محمدظاهر اغبر، د ښوونځي د مشرتابه او ښوونکو هڅې وستایلې او په ځانګړي ډول یې د ښوونځي له ادارې مننه وکړه.

اغبر فارغانو ته په خطاب کې وویل: «د ملي یووالي او همغږۍ ساتنه وکړئ، د علم او پوهې په ترلاسه کولو ټینګار وکړئ او د ناپوهۍ، افراطیت او تیارو پر وړاندې مبارزه وکړئ.»

هغه همداراز ټینګار وکړ چې ځوان نسل د افغانستان د روښانه او اباد راتلونکي په جوړولو کې مهم رول لري.

د تاجکستان په پلازمېنه دوشنبې کې د افغان کډوالو او ډیپلوماټانو د ماشومانو لپاره د زده‌کړو بهیر په داسې حال کې دوام لري چې په افغانستان کې نجونې له ۲۰۲۲ کال د مارچ راهیسې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو ته له تګ محرومې دي. وروسته د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې د نجونو پر پوهنتوني زده‌کړو هم بندیز ولګېد، چې له امله یې میلیونونه افغان نجونې له رسمي زده‌کړو بې‌برخې شوې دي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسیف) او د ملګرو ملتونو د ښوونې، علم او فرهنګ سازمان (یونسکو) په وار وار ویلي چې افغانستان اوسنی یوازینی هېواد دی چې په ملي کچه یې نجونې له منځنیو او لېسو زده‌کړو منع کړې دي. د دغو ادارو د ارزونو له مخې، دا محدودیت د افغانستان پر ټولنیز، اقتصادي او بشري پرمختګ اوږدمهاله منفي اغېزې لري او د میلیونونو نجونو راتلونکی له خطر سره مخ کوي.

ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، اسلامي همکاریو سازمان او ګڼو هېوادونو په پرله‌پسې ډول له طالبانو غوښتي چې د نجونو پر زده‌کړو بندیز پای ته ورسوي او ټولو ماشومانو ته د زده‌کړو حق تضمین کړي.

طالبانو بیا په وار وار ویلي چې د نجونو د زده‌کړو موضوع د اسلامي شریعت او د مناسب تعلیمي چاپېریال له برابرېدو سره تړلې ده، خو تر اوسه یې د دغو محدودیتونو د لرې کولو لپاره کوم عملي اقدام نه دی کړی.

د یادې قوماندانۍ ویاند سید طیب حماد ویلي، دغه پېښه د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۱مه، رامنځته شوې ده.

د نوموړي په وینا، وژل شوی ځوان رضوان نومېده او د ریکشا چلوونکی و.

د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویلي، د دې پېښې تورن له سیمې تښتېدلی او د نیولو لپاره یې هڅې روانې دي.

چارواکو تر اوسه نه دي ویلي چې د دواړو کسانو ترمنځ شخړه د کومې موضوع پر سر رامنځته شوې وه، خو دا په داسې حال کې ده چې په وروستیو میاشتو کې په ننګرهار کې د وژنو، وسله‌والو بریدونو، غلاوو او نورو جنایي پېښو راپورونه زیات شوي او د امنیتي وضعیت په اړه د خلکو اندېښنې یې راپارولي دي.

یونیسف د بامیان ولایت د یوې اووه کلنې زده‌کوونکې، شګوفې، کیسه شریکه کړې چې وايي، هیله لري په راتلونکي کې ډاکټره شي.

یونیسف په خپل ایکس‌پاڼه کې د شګوفې له قوله لیکلي: «یوه ورځ غواړم ډاکټره شم.»

د یونیسف په وینا، شګوفه د بامیان ولایت په خپل استوګنځي ته نږدې د ټولنې پر بنسټ د زده‌کړو په یوه ټولګي کې زده‌کړې کوي.

دغه اداره وايي، د اروپايي ټولنې د بشري مرستو ادارې(ایکو) په مالي ملاتړ اوس لا ډېرو افغان ماشومانو ته داسې خوندي تعلیمي چاپېریال برابر شوی چې پکې زده‌کړې وکړي، خپلې هیلې وپالي او د روښانه راتلونکي لپاره چمتو شي.

د ټولنې پر بنسټ د زده‌کړو پروګرامونه په هغو لرې پرتو سیمو کې پلي کېږي چې رسمي ښوونځي یا خو لرې وي، یا د ظرفیت له کمښت سره مخ وي او یا هم ماشومان د بېلابېلو خنډونو له امله ښوونځیو ته لاسرسی نه لري. یونیسف وايي، دغه ټولګي ماشومانو ته د خپلو کورونو نږدې د زده‌کړو فرصت برابروي.

د یونیسف د ۲۰۲۵ کال د ښوونې او روزنې د وضعیت راپور له مخې، افغانستان لا هم د زده‌کړو له جدي ننګونو سره مخ دی؛ میلیونونه ماشومان له ښوونځي بهر پاتې دي او محدودیتونه، اقتصادي ستونزې او بشري بحران د زده‌کړو پر بهیر ژور اغېز کړی دی.

یونیسف وايي، د نړیوالو شریکانو په ملاتړ یې په افغانستان کې له ۱۵ زرو څخه ډېر د ټولنې پر بنسټ د زده‌کړو ټولګي فعال ساتلي دي، چې زرګونه ماشومان، په ځانګړي ډول په لرې پرتو سیمو کې، د زده‌کړو له اسانتیاوو برخمنوي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، هند د افغانستان له خلکو سره د بشري مرستو د دوام په ترڅ کې د لویو خیمو مرسته کړې ده.

جیسوال لیکلي: «د افغانستان خلکو ته د هند د دوامداره بشري مرستو د یوې برخې په توګه، هند د کورنیو خیمو مرسته د افغانستان د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ته وسپارله، څو د افغان راستنېدونکو د سرپناه او بیا رغونې اړتیاوې ورسره پوره شي.»

نوموړي د دې مرستې د کره شمېر او ارزښت په اړه جزیات نه دي ورکړي، خو ویلي یې دي چې دا مرسته د افغانستان له خلکو سره د هند د بشري ملاتړ د دوام برخه ده.

یاده دې وي چې هند له ۲۰۲۱ کال وروسته افغانستان ته د بشري مرستو په لړۍ کې د خوراکي توکو، درملو او نورو اړینو توکو مرستې لېږلي دي. د هند د بهرنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، دغه هېواد افغانستان ته ۵۰ زره مټریک ټنه غنم، له ۲۵۰ ټنو ډېر درمل او طبي توکي، او نورې مرستندویه مرستې استولې دي.

هند د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام له لارې هم افغانستان ته د غنمو مرستې رسولي دي. د دې مرستو هدف په افغانستان کې له خوراکي ناامنۍ سره د مخ خلکو ملاتړ بلل شوی و.

د هند رسمي سرچینو ویلي چې دغه هېواد د افغانستان د بشري اړتیاوو ترڅنګ د روغتیا، زده‌کړو او ظرفیت لوړونې په برخو کې هم مرستې کړې دي. د هند د معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۱ کال راهیسې د مرستو په لړ کې درمل، واکسینونه او نور ټولنیز توکي هم افغانستان ته استول شوي دي.

د افغان راستنېدونکو د سرپناه اړتیا په داسې حال کې مطرح کېږي چې په وروستیو کلونو کې له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر چټک شوی او ګڼې کورنۍ د لنډمهاله استوګنې او لومړنیو مرستو اړتیا لري.