د ایران په څو ښارونو کې د جنګي الوتکو او چاودنو د غږونو راپورونه ورکړل شوي

د دغه راپور له مخې، چې د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۵مه خپور شوی، اسراییلي چارواکي باور لري چې امریکا ښايي په راتلونکو ورځو کې خپل بریدونه د ایران تر غیرپوځي بنسټونو هم وغځوي.

راپور زیاتوي، په تل‌ابیب کې داسې اټکل کېږي چې که د واشنګټن او تهران ترمنځ روان کړکېچ کم نه شي، نو راتلونکې اوونۍ به د دواړو لورو ترمنځ د شخړې د لا پراخېدو احتمال موجود وي.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وروستیو ورځو کې څو ځله ویلي، که د ایران اسلامي جمهوریت بېرته د خبرو مېز ته حاضر نه شي، امریکا به د ایران پر بنسټیزو زېربناوو او پلونو خپل بریدونه پراخ کړي.

تر اوسه ایراني چارواکو د اسراییل د ۱۲ کانال د دغه راپور په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو تهران تر دې وړاندې ټینګار کړی چې د بهرني فشار او پوځي ګواښونو تر سیوري لاندې به خبرو ته حاضر نه شي.

د امریکا او ایران ترمنځ د کړکېچ له زیاتېدو سره، په سیمه کې د احتمالي پوځي نښتو او د امنیتي وضعیت د خرابېدو په اړه اندېښنې هم زیاتې شوې دي.

سنټکام په یوه اعلامیه کې ویلي، دا بریدونه د پنځمې پرله‌پسې شپې لپاره ترسره کېږي او موخه یې د ایران د اسلامي جمهوریت د پوځي وړتیاوو لا ډېر کمزوري کول دي.

د امریکا پوځ ویلي، د دغو عملیاتو په ترڅ کې هغه هدفونه په نښه کېږي چې د ایران د پوځي ظرفیت برخه ګڼل کېږي، خو د بریدونو د دقیقو سیمو، زیانونو او تلفاتو په اړه یې نور جزئیات نه دي ورکړي.

دا بریدونه په داسې حال کې دوام لري چې په وروستیو ورځو کې د امریکا او ایران ترمنځ پوځي کړکېچ زیات شوی او دواړه لوري یو پر بل د بریدونو او متقابلو اقداماتو ادعاوې کوي.

تر اوسه ایراني چارواکو د سنټکام د دې وروستۍ ادعا په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی او د بریدونو د پایلو په اړه هم خپل معلومات نه دي خپاره کړي.

د رویټرز د راپور له مخې؛ د کپلر د بېړیو څار شرکت د معلوماتو له مخې د چهارشنبې په ورځ یوازې ۷ بېړۍ له هرمز تنګي تېرې شوې، په داسې حال کې چې یوه ورځ مخکې دغه شمېر ۱۳ و.

د دغه معلوماتو له مخې؛ د چهارشنبې په ورځ ډېری تېرېدونکې بېړۍ د ایران د اوبو له لارې تېرې شوې. دغه کمښت په داسې حال کې ثبت شوی، چې امریکا د ایران د بندرونو سمندري کلابندي بېرته پیل کړې او د دواړه هېوادونو ترمنځ په فارس خلیج کې پوځي نښتې هم زیاتې شوې دي.

رویټرز لیکلي، کړکېچ د شنبې ورځې له وروستیو راهیسې هغه مهال زیات شو چې د ایران حکومت اعلان وکړ د هرمز تنګی یې تړلی دی. د دواړه خواوو پوځي عملیاتو د دغه مهمې سمندري لارې د بېړیو په تګ‌راتګ کې خنډونه رامنځته کړي دي.

د جګړې له پیل مخکې د نړۍ شاوخوا پنځمه برخه د تېلو او ګازو صادرات د هرمز تنګي له لارې ترسره کېدل. د کپلر د معلوماتو له مخې؛ د چهارشنبې په ورځ څلور تشې بېړۍ فارس خلیج ته ننوتې، له دې ډلې درې کوچنۍ تېل وړونکې بېړۍ او یوه د غلو دانو بار وړونکې بېړۍ شاملې وې.

همدارنګه هغه درې بېړۍ چې په همدې ورځ له هرمز تنګي ووتلې، اوبلن پټرولیم ګاز، ډبروسکاره او تېل لېږدول. رویټرز راپور ورکړی، چې د سې‌شنبې په ورځ د سویزمکس په نوم یوه تېل وړونکې بېړۍ چې د سعودي عربستان یو مېلیون بېرله خام تېل یې لېږدول د هرمز تنګي له لارې داسې تېره شوه، چې د خپلې پېژندنې اتومات سیستم یې بند کړی و.

د کپلر د معلوماتو له مخې؛ د چهارشنبې په ورځ د خامو تېلو لېږدوونکې او همدارنګه د اوبلن طبیعي ګاز لېږدوونکې هیڅ بېړۍ له هرمز تنګي نه‌دي تېرې شوې.

د سنټکام په وینا؛ په دغه عملیاتو کې د بندر عباس په ګدون د ایران د قوماندې مرکزونه، د هوايي دفاع سیستمونه، د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو وړتیاوې او د ساحلي څار تاسیسات د کره هدایت کېدونکو مهماتو پرمټ په نښه شوي دي.

سنټکام زیاته کړې، د دغه بریدونو موخه دا وه چې په هرمز تنګي کې د سوداګریزو بېړیو د ګواښلو لپاره د ایران وړتیا نوره هم کمه کړي. دغه امریکايي قوماندانۍ همدارنګه ویلي، چې امریکايي ځواکونو تر دې مخکې د همدې ورځې په ترڅ کې د ۹۰ دقیقو په عملیاتو کې د لوی تنب ټاپو د ساحلي دفاع مورچلې او د کروز توغندیو مرکزونه هم په نښه کړي وو.

مخکې د ایران دولتي خبري اژانس اېرنا د ځايي سرچینو په حواله راپور ورکړی و، چې د لرستان ولایت په ځینو برخو کې د چاودنو غږونه اورېدل شوي دي.

ټرمپ له فاکس نیوز سره په مرکه کې، د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د داعش په څېر به سپاه پاسداران هم له منځه یوسي، وویل: «هو، ښايي. وبه ګورو چې څه پېښېږي».

هغه زیاته کړه چې د ایران حکومت د لیدنې او خبرو اترو غوښتونکی دی او ادعا یې وکړه چې د امریکا پخوانیو ولسمشرانو باید له کلونو راهیسې له تهران سره بل ډول چلند کړی وای.

ټرمپ وویل، د ایران چارواکي «ډېر سخت مذاکره کوونکي» دي او ادعا یې وکړه چې د تېرو ۴۷ کلونو په اوږدو کې یې نړیوال غولولي دي.

د امریکا ولسمشر یو ځل بیا د بارک اوباما د حکومت له خوا له ایران سره پر اټومي هوکړې سخت انتقاد وکړ او ویې ویل چې د اوباما ادارې د نغدو پیسو په ورکړې او د سلګونو میلیارډونو ډالرو په خوشې کولو سره د ایران حکومت لا زړور کړ او د هغه د اټومي پروګرام د پراختیا زمینه یې برابره کړه.

هغه همدارنګه د امریکا د بي-۲ بم غورځوونکو الوتکو له خوا د ایران پر اټومي تاسیساتو برید ته اشاره وکړه او ادعا یې وکړه چې دغه عملیات په مناسب وخت ترسره شول او د ایران اټومي پروګرام یې پای ته ورساوه.

ټرمپ ادعا وکړه چې د ایران حکومت اوس «په جدي ډول کمزوری شوی» او ویې ویل چې د دغه هېواد پوځي وړتیا شاوخوا ۹۱سلنه، د توغندیو زېرمه یې له ۸۸ تر ۹۰ سلنه او همدارنګه د بې‌پیلوټه الوتکو، د وسلو د تولید او د توغندیو د توغولو وړتیا یې هم په پراخه کچه راکمه شوې ده.

سره له دې، هغه ټینګار وکړ چې ایران لا هم خطرناک دی، خو په وینا یې اوس د یوې هوکړې غوښتونکی دی او د امریکا بریدونه یې د تهران د دریځ د بدلون اصلي لامل وبلل.