د پاکستان پوځ ادعا کړې، چې د خیبرپښتونخوا په بنو ولسوالۍ او شاوخوا سیمو کې یې د تېرو ۲۴ ساعتونو په لړ کې د سختو نښتو پر مهال لږ تر لږه ۲۴ وسلهوال وژلي دي. خو پوځ په دې اړه چې ایاد په دې نښتو کې دوی ته څه زیان رسېدلی او که نه، څه نهدي ویلي.
د پاکستان پوځ د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۲۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ويلي، دغه عملیات د یادې ولسوالۍ پر پولیسو او امنیتي ځواکونو د وروستیو ځانمرګو بریدونو او «ترهګریزو» بریدونو په غبرګون کې پیل شوي دي.
په دې وروستيو کې د ډيورند کرښې ته څېرمه قبايلي او د ایالت سویلي ولسواليو کې د ناامنیو لمن پراخه شوې ده.
د پاکستان د پوځ په خبرپاڼه کې ادعا شوې، چې وژل شوي کسان د هند په نیابتي ډلې پورې تړاو لري، چې په سیمه کې یې پر امنیتي ځواکونو او ملکي وګړو په ګڼو بریدونو کې لاس درلود.
دوی همداراز څرګنده کړې، چې په دغو عملیاتو کې یې یوه انداه وسلې یې ترلاسه کړي، خو په دې اړه ایا په دغو نښتو کې دوی ته هم زیان اوښتی او که نه، څه نهدي ویلي.
د پاکستان پوځ ټینګار کړی، چې د هېواد د ملي امنیت د عالي کمېټې لهخوا د تصویب شوي پلان «عزم استحکام» تر عنوان لاندې به د بهرنیو هېوادونو په ملاتړ د تمویل کېدونکو وسلهوالو پر وړاندې د بېرحمانه مبارزې لړۍ په ټول هېواد کې په پوره سرعت سره پر مخ یوړل شي.
د پاکستان په مشرۍ په اسلاماباد کې د شانګهای د همکاریو سازمان د غړو هېوادونو د سرحدي خدماتو مشرانو د خپلو ګډو سرحدونو د امنیتي وضعیت او نویو ګواښونو پر وړاندې د مبارزې په اړه خبرې اترې کړې دي. د غونډې په اړه خپره شوې خبرپاڼه کې د افغانستان په اړوند هيڅ نهدي ويل شوي.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د شانګهای د همکاریو سازمان د غړو هېوادونو ۱۲مه غونډه د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۲۶مه) په اسلام اباد کې ترسره شوه.
د خبرپاڼې له مخې، د غونډې ګډونوالو د سرحدونو د امنیتي وضعيت د ارزونې ترڅنګ، د شانګهای سازمان د غړو هېوادونو د سرحدي ځواکونو لهخوا د ترسره شویو «پیوستون-۲۰۲۵» ګډو سرحدي عملیاتو پایلې وڅېړلې او تایید یې کړې.
همدارنګه په دې غونډه کې د «پیوستون-۲۰۲۶» ګډو سرحدي عملیاتو د چمتووالي او ترسره کولو پلان تر ارزونې وروسته تصویب شو.
په خبرپاڼه کې زياته کړل شوې، چې په دغې غونډه کې د ۲۰۲۷م کال لپاره د سرحدي خدماتو د کارپوهانو د ډلې کاري پلان هم تایید شو او ګډونوالو د تاجکستان د هغه وړاندیز ملاتړ وکړ، چې لهمخې به یې دغه هېواد په ۲۰۲۷م کال کې د «پیوستون-۲۰۲۷» ګډو عملیاتو کوربهتوب کوي.
ګډونوالو ټینګار وکړ، چې د نظرونو دغه تبادله او د ګډو دریځونو غوره کول به د سرحدي ځواکونو ترمنځ همکاري او په ګډو سرحدونو کې امنیت او متقابل باور لا پیاوړی کړي.
د خبرپاڼې له مخې، په دې غونډه کې د کوربه هېواد پاکستان په ګډون د ایران، د چین، روسیې، هند، بېلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ازبکستان د سرحدي ځواکونو مشرانو او استازو ګډون کړی وو او دغه راز د شانګهای سازمان د تروریزم ضد سیمهييز جوړښت د اجراییوي کمېټې استازو هم په دې ناسته کې برخه اخیستې وه.
په پېښور کې د خيبرپښتونخوا د اعلی وزیر په کور کې د ایالتي حکومت تر چتر لاندې له دغه ایالت سره د یو ځای شویو ولسوالیو (پخوانۍ فاټا) او ملاکنډ ډویژن کې د مالیاتو د نفاذ په اړه جوړه شوې لويه جرګه کې په ملاکنډ، پخوانۍ فاټا او پاټا کې د لګول شویو مالیاتو د بېرته اخیستلو غوښتنه وشوه.
د دغې جرګې په پرېکړه لیک کې چې د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۲۶مه) خپره شوې راغلي: «جرګه په پخوانیو قبایلي سیمو (فاټا) او پاټا کې د ولسونو پر وړاندې ناامنیو، بېځایه کېدو، ځاني او مالي زیانونو، بې روزګارۍ او وروسته پاتې والي ژوره اندېښنه څرګندوي. د دغو سیمو خلکو د سولې او د هېواد د ثبات لپاره بېسارې قربانۍ ورکړي او نن هم د ناامنیو درنه بیه پرې کوي. په ايالت کې د ورګډولو پر مهال د لس کلن مالیاتي معافیت، په ملي مالياتي کمېسيون کې د مناسبې برخې، د پلان لاندې د پرمختیایي سرچینو، بنسټیزو اسانتیاوو او د سولې د بیا رغونې ژمنې شوې وې، نه مرکزي مالي ژمنې پوره شوې، نه لازمې پرمختیایي سرچینې چمتو شوې او نه هم بشپړه سوله راغله».
په پرېکړه لیک کې څرګنده شوې: «په داسې شرایطو کې پر ولس، سوداګرو او صنایعو د مالیاتو لګول لویه تېروتنه او بېانصافي ده. جرګه د ایالتي حکومت تر واک لاندې د ټولو مالیاتو د بېرته اخیستلو د اعلان هرکلی کوي او له مرکزي حکومت څخه غوښتنه کوي، چې په پخوانۍ فاټا او پاټا کې لګول شوي وفاقي مالیات سمدستي بېرته واخلي».
همداراز ويل شوي: «مالیاتي معافیت دې بېرته فعال شي او ټولې مالي، پرمختیایي او له سولې سره تړلې ژمنې دې پوره کړل شي او د غوښتنو د نهمنل کېدو په صورت کې به د قانوني، پارلماني او سوله ییزې ولسي مبارزې ګډه تګلاره غوره کړل شي».
د اعلی وزیر سهیل اپریدي په مشرۍ جوړه شوې ایالتي جرګه کې د ایالت والي فيصل کريم کنډي، سیاسي مشرانو، غوره شويو استازو، قبایلي مشرانو او سوداګرو ګډون درلود او د پرېکړه ليک بشپړ ملاتړ یې څرګند کړی دی.
رویټرز د پنځو باخبره سرچینو له قوله راپور ورکړی چې پاکستان او کویټ د انرژۍ همکارۍ او پانګونې په بدل کې د یوه پراخ دفاعي تړون په اړه خبرې کوي. سرچینې وایي اسلام اباد د احتمالي تړون په بدل کې د انرژۍ د امنیت په برخه کې همکاري غواړي.
د رویټرز د راپور له مخې، پاکستان او د خلیج هېوادونو په تېر یوه کال کې د سیمهییزو دفاعي تړونونو د رامنځته کولو پر امکاناتو کار کړی دی.
راپور زیاتوي، پاکستان لوی پوځ لري او خپلې جنګي الوتکې هم تولیدوي. د همدې پوځي ظرفیت له امله د خلیج د ځینو هېوادونو لپاره پاکستان د امریکا د امنیتي ملاتړ احتمالي بدیل یا بشپړوونکی ګڼل کېږي.
د منځني ختیځ یوې باخبره سرچینې، چې د کویټ د امنیتي پلانونو په اړه معلومات لري، رویټرز ته ویلي چې پاکستان د کویټ لپاره مناسب انتخاب بلل کېږي، ځکه له سعودي عربستان سره اوږدمهاله دفاعي اړیکې لري، سني اکثریت لرونکی هېواد دی، له امریکا سره ښې اړیکې لري او د نورو انتخابونو په پرتله لږ حساس ګڼل کېږي.
راپور زیاتوي، ترکیه، پاکستان او سعودي عربستان د یوه متقابل دفاعي تړون پر مسودې هم کار کوي. د راپور له مخې، بحرین هم د ورته دفاعي تړون لېوالتیا ښودلې او اردن د وسلو د پېر او پوځي روزنې په برخه کې د یوه جلا تړون غوښتنه کړې ده.
د سرچینو په وینا، پاکستان دغه ډول دفاعي تړونونه د هغو پانګونو د جلبولو وسیله ګڼي چې هېواد یې ورته بېړنۍ اړتیا لري.
اسلام اباد د احتمالي تړون په بدل کې د انرژۍ د امنیت په برخه کې هم همکاري غواړي او کویټ په پاکستان کې د سون توکو د زېرمه کولو پر یوې پروژې هم غور کوي.
دوو سرچینو ویلي، که د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ کم شي، تمه کېږي چې د پاکستان او کویټ ترمنځ د دفاعي تړون خبرې هم چټکې شي.
خو شنونکي خبرداری ورکوي چې پاکستان باید د داسې پراخو ژمنو له خطرونو څخه خبر وي.
یوازې د روانې جولای میاشتې په ترڅ کې په بلوچستان کې د تحریک طالبان پاکستان له لوري د درېیو بریدونو مسوولیت په غاړه اخېستل شوی. خپرې شوې شمېرې ښیي، چې په ۲۰۲۶کال کې په بلوچستان او په ځانګړي ډول په پښتون مېشتو سیمو کې د یادې ډلې فعالیتونه او بریدونه زیات شوي دي.
په روانه میاشت کې په بلوچستان کې یادې ډلې په لومړي برید کې (د جولای په ۵مه) د کوټې د هنه اوړک د ببري کلي په سیمه کې پنځه ملکي کسان وژلي او شپږ نور یې ټپیان کړي دي.
تر یاد برید یوه ورځ وروسته (د جولای په ۶مه) د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډېم په سیمه کې پر پولیسو برید وشو، چې نهه پولیس پهکې ووژل شول او ۲۲ نور وتښتول شول. د دغه پولیسو مړي وروسته د کوټې د منګله په غرنۍ سیمه کې وموندل شول.
یوه اونۍ وروسته (د جولای ۱۵مه) په درېیمه پېښه کې د هرنایي ولسوالۍ د شعبان په سیمه کې د څلورو حکومتي کارکوونکو مړي وموندل شول، چې په ډزو وژل شوي وو. د دغه درېیو بریدونو مسوولیت د تحریک طالبان پاکستان ډلې منلی دی.
په بلوچستان کې د ټيټيپي فعالیت
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ مشر عبدالله خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، تحریک طالبان پاکستان د جوړښت راهیسې په بلوچستان کې فعالیت لري او د دغه ایالت په پښتون مېشتو سیمو کې یې تنظیمي جوړښت له هماغه وخت راهیسې فعال پاتې دی.
هغه وویل، په ۲۰۲۶کال کې یادې ډلې خپل فعالیتونه نور هم پراخ کړي او د جولای په میاشت کې یې په ځانګړي ډول په پښتون مېشتو سیمو کې د تاوتریخوالي کچه لوړه شوې ده. د نوموړي په وینا؛ د مانګي پمپنګ سټېشن پر پولیسو برید چې شاوخوا ۳۰ پولیس پهکې ووژل شول او همدارنګه د هنه اوړک برید د یادې ډلې د وروستیو پراخو بریدونو بېلګې دي.
عبدالله خان زیاته کړه، پخوا به تحریک طالبان پاکستان په دوو، درېیو یا پنځو کسیزو ډلو بریدونه کول؛ خو اوس د کوټې شاوخوا په وروستیو بریدونو کې لسګونه او د ځینو اټکلونو له مخې تر ۲۰۰ پورې وسلهوالو برخه اخیستې، چې دا د یادې ډلې په تګلاره کې لوی بدلون ښيي.
هغه وویل، دغه پوښتنه هم راپورته کېږي چې دومره لوی شمېر وسلهوال څنګه دغه سیمو ته رسېدلي دي. هغه وایي، تحریک طالبان پاکستان له اوږدې مودې راهیسې په بلوچستان کې بریدونه کوي.
هغه د ۲۰۱۶کال د کوټې پر وکیلانو ځانمرګی برید، په لورالايي کې د اېف سي پر مرکز برید او د ۲۰۲۲کال د اوربند له پای ته رسېدو وروسته په کوټه کې لومړنی ځانمرګی برید د بېلګو په توګه یاد کړي دي.
د بلوڅانو د ازادۍ پوځ او ټيټيپي ترمنځ اړیکې
د بلوڅانو د ازادۍ پوځ او ټيټيپي ترمنځ د اړیکو او همکارۍ په اړه د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ مشر عبدالله خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د بلوچستان د ازادۍ پوځ او تحریک طالبان پاکستان ترمنځ همکاري له ۲۰۱۳کال راهیسې روانه ده او دواړه ډلې یو بل ته لوژستیکي ملاتړ برابروي.
د هغه په خبره؛ ځینې وخت یوه ډله برید ترسره کوي خو مسوولیت یې بله ډله مني، څو امنیتي ځواکونه مغشوش کړي او دغه همکاري د وخت په تېرېدو لا پیاوړې شوې ده. هغه زیاته کړه، د دغه ډلو ترمنځ نظریاتي اختلاف ډېر اهمیت نهلري؛ ځکه دواړه خواوې د پاکستان دولت خپل هدف ګڼي او د همدې موخې لپاره همکاري کوي.
په بلوچستان کې د ټيټيپي تر بریدونو وروسته د پرلت دوام
د کوټې په کویله پاټک سیمه کې د بلوچستان د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډېم د پېښې پرضد د وژل شویو پولیسو د کورنیو او سیاسي ګوندونو پرلت نهمې ورځې ته وغځېده. د کوټې پرلت په ملاتړ د بلوچستان سیاسي ګوندونو او د سوداګرو ټولنو د پنجشنبې په ورځ په دغه ایالت کې بشپړ کاربندیز اعلان کړی.
تر دې دمه د پرلتوالو او د بلوچستان حکومت ترمنځ د خبرو څو پړاوونه ترسره شوي دي. حکومتي سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، دواړه لوري د یوې هوکړې پر مسوده سلا شوي؛ خو دغه هوکړه لا د اړوندو ادارو د وروستۍ تایید په تمه ده.
د افغانستان انټرنشنل پښتو لهخوا د ترلاسه شوې هوکړې د مسودې له مخې؛ په وروستۍ هوکړه کې د کوټې، مستونګ، خضدار، هرنایي، زیارت، کچهي او نوشکي په ګډون د بلوچستان په بېلابېلو ولسوالیو کې د وسلهوالو ډلو پر ضد د جدي عملیاتو ماده هم شامله ده.
د روانې اوونۍ په پیل کې د پرلت کمېټې او سیاسي ګوندونو اعلان کړی و، که غوښتنې یې ونه منل شي، د اعتراضونو لړۍ به نوره هم پراخه کړي. د همدې اعلان له مخې؛ د پنجشنبې په ورځ د کوټې ترڅنګ د بلوچستان په ګڼو لویو او وړو ښارونو کې پراخ لاريونونه ترسره شول.
د پېښور د پولیسو عملیاتي څانګې مشر فرحان خان ویلي، په دغه ښار کې د مېشتو افغان کډوالو پرضد عملیات (د جولای په ۱۰مه) د اعلان شوي ضربالاجل تر پای ته رسېدو وروسته روان دي او تر اوسه په دغه ښار کې ۶۴۰ افغان کډوال نیول شوي دي.
هغه وویل، نیول شوي ټول کسان په ناقانونه ډول په پاکستان کې اوسېدل چې تر نیول کېدو وروسته د افغان کډوالو د ناصر باغ پنډغالي ته لېږدول شوي او وروسته د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
نوموړي زیاته کړه، پولیس د دغه عملیاتو اړوند بشپړ معلومات او شمېرې راټولوي؛ خو د وروستیو او کره شمېرو ورکول لا وختي دي، ځکه د معلوماتو راټولولو لړۍ لاهم دوام لري.
د هغه په وینا؛ د کډوالو د پنډغالو تر تړل کېدو وروسته ګڼ شمېر افغانان د ښار بېلابېلو استوګنیزو سیمو ته لېږدول شوي وو، چې اوس یې بشپړه نقشه او معلومات چمتو شوي دي. هغه وایي، د ښار په بېلابېلو برخو کې امنیتي پوستې فعالې دي او د پلټنو او عملیاتو لړۍ په دوامداره توګه روانه ده.
هغه ومنله، چې په تېر کې د دغه عملیاتو پرمهال ځینې شکایتونه ثبت شوي وو چې د همدې لپاره شاوخوا یوه میاشت وړاندې ټولو پولیسو ته سپارښتنه شوې چې له هېڅ افغان وګړي سره دې له ناوړه چلند، ځورونې یا زور زیاتي کار نه اخلي.
فرحان خان وویل، افغان وګړي د اوږدې مودې لپاره په پاکستان کې د مېلمنو په توګه اوسېدلي؛ نو له همدې امله د بډې اخیستنې او هر ډول ناقانونه معاملې پر وړاندې د نه زغم تګلاره خپله شوې ده.
هغه ټینګار وکړ، د عملیاتو پرمهال تر ټولو مهمه خبره دا ده چې له هیچا سره بېانصافي، ځورونه او یا هم ناقانونه چلند ونه شي او پولیس په دې برخه کې ځانګړې پاملرنه کوي.
