طالبانو د کندهار پر پخوانیو نظامیانو د سفر محدودیت لګولی او د ځمکو په ضبط کېدو یې ګواښلي

په نیمروز ولایت کې څو تنو موټر چلوونکو نن یکشنبه، د چنګاښ پر ۲۷مه وویل چې یوه اونۍ وړاندې د طالبانو سرحدي ځواکونو ددغه ولایت په چهاربرجک ولسوالۍ کې پر هغو موټرو ډزې کړې دي، چې په ناقانونه ډول یې مسافر د ایران او پاکستان پولو ته لېږدول.

د موټرچلوونکو په وینا، د ډزو په پایله کې د مسافرو موټر په چټکۍ له سیمې وتښتېدل.

د یو وژل شوي موټر چلوونکي نعمت الله خپلوان، چې د فراه ولایت اوسېدونکی دی او اوس مهال په نیمروز ولایت کې ژوند کوي، وايي، چې د طالبانو ځواکونو یې موټر ودراوه او ۲۲ مسافر یې ورڅخه ښکته کړل او پر موټر چلوونکي نعمت الله یې ډزې وکړې.

هغه زیاته کړه، « موټرچلوونکی یې ځای پرځای وواژه او مسافر او د هغه مړی یې پرځای پرېښودل».

یوه بل موټرچلوونکی وویل، چې تر دې دمه یوازې د څلورو کسانو جسدونه موندل شوي دي او نور کسان تر اوسه لا په رېګونو کې لادرکه دي.

په نیمروز کې د طالبانو سیمه ییزو چارواکو ویلي، چې اته ورځې وړاندې ایران ته تلونکي ۵ مسافر د سختې ګرمۍ او تندې له امله مړه شوي ول او جسدونه یې موندل شوي دي.

طالبانو زیاته کړې، چې دغو مسافرو د نیمروز ولایت له مرکز زرنج څخه د چهاربرجک ولسوالۍ په لور حرکت کړی و او غوښتل یې چې په قاچاقي لارو ایران ته لاړ شي خو په یاده ولسوالۍ کې تر ریګونو لاندې شوي دي.

یوه طالب چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط ویلي، چې په یاد موټر کې شاوخوا ۱۹ کسان ول، چې له دې ډلې یوازې د ۵ کسانو جسدونه موندل شوي دی.

له څو ورځو راهیسې په ټولنیزو رسنیو کې ددې پېښې ویډیوګانې او انځورونه لاس په لاس کېږي چې مسافر ښکاري له رېګونو لاندې شوي او یا هم د سختې ګرمۍ او تندې له امله مړه شوي دي.

100%

تېره ورځ طالبانو ته نږدې ځینو رسنیو یوه ویډیو خپره کړې وه، چې ددې ډلې یوه الوتکه پکې د مسافرو د موندلو په حال کې ښکاري.

په نیمروز ولایت کې موټر چلوونکو د معلوماتو له مخې، په دې وروستیو کې په دې لارو انساني او د بېلابېلو توکو قاچاق پام وړ زیات شوی دی او طالبان ددې د مخنیوي لپاره پر موټرو ډزې کوي.

ددې لارې یو موټر چلوونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د نیمروز ولایت له مرکز زرنج څخه د ایران تر سرحده پورې ۸ ساعته لاره ده او زیات وخت موټر په رېګونو کې سفر کوی.

هغه زیاته کړه، « هر ځای کې چې موټر خراب شي او یا هم لاره ورکه کړي، نو د ګرمۍ او تندې له امله مسافر خپل ژوند له لاسه ور کوي.»

په وروستیو میاشتو کې طالبانو له ایران سره په سرحدي ولایتونو کې په قاچاقي لارو د تلونکو افغان مسافرو او قاچاقي توکو د نیولو ګڼ راپورونه ور کړي دي.

دوه کاله وړاندې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د انساني قاچاق په اړه په یوه شپږ ماده ییز فرمان کې خپلو امنیتي او کشفي ادارو ته امر کړی و، چې انساني قاچاقبر تعقیب او بندي کړي.

د راپورونو له مخې، بېکاري، امنیتي ستونزي او بندیزونه هغه لاملونه دي چې اوس هم هره ورځ لسګونه افغانان په غیر قانوني لارو له افغانستان څخه وځي، خو پر دې سربېره د ایران او طالبانو ترمنځ سرحدي همکارۍ هم ددغسې پېښو یو لامل ګڼل کیږي.

څو ورځې وړاندې د اسلامي همکاریو سازمان (OIC) د ښځو د پیاوړتیا نهم اسلامي کنفرانس د پاکستان په پلازمېنه اسلام‌اباد کې جوړ کړ. په دغه کنفرانس کې د اسلامي هېوادونو د ښځو او کورنیو چارو وزیرانو او لوړپوړو استازو ګډون کړی و. د غونډې اصلي موضوع په اسلامي هېوادونو کې د ښځو ټولنیزه، اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا، د زده‌کړو فرصتونو پراختیا، د مهارتونو لوړول او په اقتصادي او ټولنیزو برخو کې د ښځو د ونډې زیاتول وو.

د اسلامي همکاریو سازمان ویلي، د دې کنفرانس موخه د مسلمانو ښځو د ملاتړ لپاره د ګډو تګلارو او عملي لارو چارو رامنځته کول دي.

خو د طالبانو د حکومت په جوړښت کې د ښځینه چارواکو د نشتوالي له امله، افغانستان په دې غونډه کې رسمي ښځینه استازې نه درلوده.

د کنفرانس په وروستۍ اعلامیه کې په افغانستان کې د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار لګېدلي محدودیتونه د اسلامي ارزښتونو، د ښځو د کرامت او حقونو خلاف وبلل شول. ګډونوالو د افغان ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیز ګډون د حقونو د خوندي کېدو غوښتنه وکړه.

د اسلامي همکاریو سازمان د اعلامیې په غبرګون کې د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وویل چې په افغانستان کې د شریعت له مخې د ښځو ټول حقونه خوندي دي.

هغه د اسلامي همکاریو سازمان هڅې وستایلې، خو ویې ویل چې طالبان یوازې هغه حقونه مني چې د اسلام له احکامو سره سم وي، نه هغه حقوق چې د ده په وینا د لوېدیځو ټولنو او نړیوالو سازمانونو له خوا تعریف شوي دي.

مجاهد زیاته کړه چې د طالبانو حکومت د اسلامي عالمانو له لوري اداره کېږي او د ښځو د حقونو په اړه خپلې پرېکړې د اسلامي شریعت پر بنسټ کوي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزیر خالد حنفي هم ویلي چې په افغانستان کې د ښځو ټول حقونه د شریعت په چوکاټ کې تامین دي.

د ښځو د وضعیت په اړه اندېښنې

نړیوالو بنسټونو او یو شمېر هېوادونو په وار وار په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د محدودیتونو په اړه اندېښنې ښودلې دي. دوی وایي، پر زده‌کړو او کار بندیزونه د ښځو پر ژوند، رواني وضعیت او د ټولنې پر راتلونکې اغېز کوي.

فرزانه (مستعار نوم)، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو مخکې د طب پوهنځي محصله وه، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي چې د بندیزونو له امله یې زده‌کړې پرېښودې او ژوند یې له لوی بدلون سره مخ شو.

هغه وایي: «پنځه کاله عمر مې بې ګټې تېر شول او له زده‌کړو او ټولنې ته له خدمت کولو پاتې شوم.»

فرزانه زیاتوي چې د ښځینه ډاکټرانو د کمېدو له امله د ښځو روغتیايي ستونزې هم زیاتېدای شي او پوښتنه کوي چې ایا د یوې اسلامي ټولنې لپاره دا مناسبه ده چې ښځې د درملنې په برخه کې له ستونزو سره مخ شي.

یو دیني عالم چې نه غواړي نوم یې څرګند شي، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي چې د طالبانو له خوا د تعلیم او کار په برخه کې لګېدلي عمومي محدودیتونه د ټولنې اړتیاوې نه پوره کوي.

هغه وایي، په ځینو برخو کې د ښځو حضور، لکه طب او ښوونه او روزنه، د ټولنې اړتیا ده او طالبان باید په دغو برخو کې محدودیتونه لرې کړي.

د نوموړي په وینا، هغه مسایل چې د اسلامي اصولو خلاف ګڼل کېږي، د دواړو جنسونو لپاره باید په یوه ډول وارزول شي، خو تعلیم او کار د ټولنې اساسي اړتیا ده.

هغه زیاتوي چې له دې امله چې په افغانستان کې د نظر څرګندولو فضا محدوده ده حتی نه شي کولای په ښکاره ډول د حکومت پر تګلارو نیوکه وکړي.

بلخوا، په هرات کې د طالبانو لخوا د بد حجابۍ په تور د ښځو تر نیول کېدو وروسته هم پر طالبانو نیوکې زیاتې شوې.
د افغانستان د علماوو د څېړنیزې ټولنې مرستیال طارق عثمان هم د حجاب په اړه د طالبانو پر تګلارو نیوکه کړې وه.

هغه وایي چې حجاب او ستر عورت یو شان مفاهیم نه دي او ځینې دیني عالمان دا موضوعات سره ګډوي. د هغه په وینا، د یوې ځانګړې جامې پر اغوستلو ټینګار او د نه مراعت په صورت کې د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی شرعي بنسټ نه لري.

طارق عثمان ټینګار کوي چې اسلامي شریعت خلک یوې ځانګړې جامې ته نه اړ باسي او د لباس بڼه د ټولنو له دودونو او عرف سره هم تړاو لري.

هغه همداراز د حجاب او لباس د مراعت په نوم د خلکو د ځورولو او سزا ورکولو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې د خلکو سپکاوی او په عام محضر کې سخت چلند د اسلامي لارښوونو او انساني کرامت خلاف دی.

د ښځو د حقونو په اړه د طالبانو او د اسلامي نړۍ د ځینو هېوادونو ترمنځ اختلافونه داسې مهال دوام لري چې افغانستان لا هم د ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور په برخه کې له جدي بحثونو او ننګونو سره مخ دی

ای سي ار سي په ایکس کې ویلي، دغه مرسته د ښځو او ماشومانو د روغتیا او تغذیې د ملاتړ په موخه شوې ده.

سره صلیب نړیوالې کمېټې د مرستې اندازه نده ښودلې چې دغه څلور سوه مېرمنو سره یې څومره مرسته کړې.

د سره صلیب نړیواله کمېټه د طالبانو تر چتر لاندې له افغان سرې میاشتې ټولنې سره په همکارۍ په افغانستان کې د روغتیا، تغذیې او اقتصادي ملاتړ په برخو کې فعالیت کوي، چې په مختلفو سیمو کې د افغان مېرمنو سره لومړنیو روغتیایي برخو کې مرستې کوي.

یاد سازمان ویلي، د اسلامیک ریلیف مالي او بشري مرستې د دې لامل شوي چې راستنېدونکو افغانانو ته د ژوند ژغورنې، بېړنۍ مرستې او اړین خدمات په داسې وخت کې وړاندې شي چې تر بل هر وخت ورته ډیره اړتیا لري.

بلخوا د طالبانو تر واک لاندې رسنیو د معلوماتو له مخې ،اسلامیک ریلیف موسسې د یونیسف په مالي ملاتړ د فراه ولایت ۶۵ روغتیايي مرکزونو لپاره د ۳۷ میلیونه افغانیو په ارزښت روغتیايي، غیر روغتیايي او مرستندویه وسایل سپارلي دي.

د فراه د عامې روغتیا ریس، ډاکټر محمد ولي احمدزي، ویلي چې په دې مرسته کې ۱۱۶ قلمه بېلابېل وسایل شامل دي، چې موخه یې د روغتیايي خدمتونو د کیفیت لوړول او خلکو ته د روغتیايي خدماتو د لاسرسي ښه کول دي.

د نوموړي په وینا، دغه وسایل د روغتیايي مرکزونو د بېړنیو او لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره برابر شوي، څو خلکو ته د روغتیايي خدمتونو وړاندې کول لا اغېزمن او چټک شي.

د نړیوالو معلوماتو له مخې، افغانستان او پاکستان لا هم د نړۍ یوازیني هېوادونه دي چې د وحشي پولیو ویروس پکې له منځه نه دی تللی. په روان کال کې پاکستان هم د ګوزڼ درې مثبتې پېښې ثبت کړې دي.

د کوټې د پولیو پروګرام د اړیکو مسول اصف کاکړ افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، د پولیو ویروس د دوام مهم لاملونه د پوهاوي کموالی، بېوزلي، د واکسین په اړه ناسم تبلیغات او د افغانستان او پاکستان د پښتني سیمو پراخ جغرافیایي پراخوالی دی.

د هغه په وینا، د پاکستان په سند، بلوچستان او خیبر پښتونخوا کې او د افغانستان په هلمند ولایت کې د چاپېریال له نمونو د پولیو ویروس موندل شوی، چې دا د ماشومانو لپاره د خطر زنګ دی.

اصف کاکړ وویل، که په کومه سیمه کې د پولیو ویروس په چاپېریال کې موجود وي، نو ټول هغه ماشومان چې واکسین شوي نه وي، د ناروغۍ له ګواښ سره مخ دي.

هغه زیاته کړه، ګوزڼ یوه لاعلاجه ناروغي ده او که یو ماشوم پرې اخته شي، د ټول عمر لپاره معلول پاتې کېږي.

د نوموړي په وینا، د پولیو د بشپړ له منځه وړلو لپاره د افغانستان او پاکستان ترمنځ همغږي، د ډیورند کرښې دواړو غاړو ته د ماشومانو پر وخت واکسین کول او د تګ راتګ پر مهال د ټولو ماشومانو واکسین کول اړین دي.

اصف کاکړ وویل، اوس د پولیو ویروس ډېری پېښې په پښتني سیمو کې ثبتېږي، ځکه نو ځینې کسان ورته د "پښتون ویروس" نوم هم کاروي، ځکه چې ویروس تر ډېره په همدې سیمو کې موندل کېږي او اغېزمن ماشومان هم ډېری پښتانه وي.

د روغتیا نړیوال سازمان ویاند اولیور روزنباور ویلي، پولیو یوه ساري ویروسي ناروغي ده چې د ماشومانو عصبي سیستم زیانمنوي او د فلج او حتی مړینې لامل کېدای شي.

نوموړي زیاته کړه، ویروس د ککړو اوبو او خوړو له لارې هغو ماشومانو ته انتقالېږي چې واکسین شوي نه وي، او شاوخوا ۹۰ سلنه اخته کسان هېڅ نښې نه لري، خو ویروس نورو ته لېږدولای شي.