سپاه پاسداران په یوه اعلامیه کې اعلان کړی، چې په خپلو وروستیو بریدونو کې یې په کویت کې د عليالسالم په پوځي اډه کې څو امریکایي پوځي موخې د بېپيلوټه الوتکو پرمټ په نښه کړې دي.
سپاه ادعا کړې، چې د امریکا د ژر خبرداري ورکولو رادار سیستم یې په بشپړه توګه ویجاړ کړی؛ همدارنګه یې د هوايي تجهیزاتو او پرزو یو ګودام او د اېم کیو ۹ ډرونونو مرکز هم په نښه کړی دی. د سپاه پاسداران په وینا؛ په دغه برید کې څو امریکايي ډرونونو هم اور اخیستی دی.
سپاه ویلي، چې دغه بریدونه یې په ایران کې د امریکا د پوځي عملیاتو په غبرګون ترسره کړي دي. په اعلامیه کې د کویټ له خلکو هم غوښتنه شوي، چې په خپل هېواد کې د امریکايي ځواکونو له حضور سره مخالفت وکړي. همدارنګه په اعلامیه کې امریکايي سرتېري «مشروع هدف» بلل شوي او خلکو ته د هغوی پرضد د اقدام غوښتنه شوې ده.
خو تراوسه امریکا او کویټ د سپاه پاسداران دغه ادعاوې نهدي تایید کړې. د رادار د ویجاړېدو، د ډرونونو مرکزونو ته د زیان او د اېم کیو ۹ ډرونونو د سوځېدو په اړه هم خپلواکه او باوري ارزونه نهده شوې.
سپاه پاسداران تر دې څو ساعته مخکې هم ورته ادعا کړې وه، چې په اردن کې یې د امریکا پوځي تجهیزات په نښه کړي دي.
د امریکا د ارېزونا ایالت سیمهییزو چارواکو ویلي، چې د دغه ایالت په توسان ښار کې د ډزو په یوې پېښه کې لږترلږه ۱۰ کسان ټپیان شوي دي. پولیسو ویلي، یاده پېښه د یکشنبې په سهار هغه مهال شوې چې د ښار په مرکز کې یو سوداګریز مارکېټ ته نږدې ګڼ خلک راټول شوي وو.
د ځایي چارواکو په وینا؛ مشکوک کس هم د ټپیانو په ډله کې شامل دی. د پولیسو په وینا؛ د ډزو له غږ اورېدو وروسته پولیس د پېښې ځای ته ورسېدل او له مشکوک کس سره مخامخ شول. کله چې نوموړي د پولیسو خبرداری ونه مانه؛ نو یوه افسر پرې ډزې وکړې. پولیسو ویلي، چې مشکوک کس په تپي حالت کې روغتون ته لېږدول شوی دی. د پولیسو په وینا؛ نور ۹ ټپیان سیمې ته د افسرانو تر رسېدو مخکې په ډزو لګېدلي وو.
د راپورونو له مخې؛ ټول ټپیان لویان دي او په دې پېښه کې پولیسو ته کوم زیان نهدی اوښتی. لاتراوسه د مشکوک کس هویت او د دغه ډزو انګېزه نهده روښانه شوې.
خو یوې سیمهییزې رسنۍ د پولیسو د سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې دغه پېښه د دوو ډلو ترمنځ د شخړې له امله رامنځته شوې. د راپور له مخې؛ په پېښه کې یوشمېر هغه کسان هم ټپیان شوي، چې له یادې شخړې سره یې هېڅ تړاو نهلاره.
په جرمني کې مېشتو یو شمېر افغانانو د هامبورګ ښار په یوه اعتراضي غونډه کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو پر محدودیتونو او د نړیوالې ټولنې پر چوپتیا اعتراض وکړ. ګډونوالو د افغانستان ملي بیرغونه له ځانونو سره لېږدول او د «زدهکړه، کار او ازادي» شعارونه یې ورکول.
دغه اعتراض د شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۷مه، ترسره شو. ګډونوالو په اعلامیو کې د طالبانو هغه تګلارې وغندلې چې د ښځو، نجونو، قومي لږکیو او د افغانستان د نورو وګړو پر وړاندې عملي کېږي.
اعتراض کوونکو له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د طالبانو د حکومت پر وړاندې بېړني او اغېزمن اقدامات وکړي. هغوی همداراز له مدني فعالانو او په بهر کې له مېشتو افغانانو وغوښتل چې د افغانستان دننه د ښځو، نجونو او نورو وګړو غږ نړیوالو ته ورسوي.
د غونډې یوه ویناوال د طالبانو سره د ځینو هېوادونو پر تعامل نیوکه وکړه او ویې ویل چې نړیواله ټولنه باید د طالبانو هر ډول مشروعیت ورکولو سره مخالفت وکړي او اجازه ور نه کړي چې د ښځو او نجونو اساسي حقونه د سیاسي معاملو قرباني شي.
یوه بل اعتراض کوونکي وویل، په تېرو نږدې پنځو کلونو کې پر ښځو محدودیتونه پرلهپسې زیات شوي او په افغانستان کې د هغوی د ژوند فضا ورځ تر بلې تنګه شوې ده.
هغه همداراز په هرات کې د ښځو وروستیو نیونو ته اشاره وکړه او ویې ویل، هغه اجباري حجاب چې طالبان یې تحمیلوي، د افغانستان له ټولنیز او فرهنګي واقعیت سره سمون نه لري.
دغه اعتراض په داسې حال کې ترسره کېږي چې طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته تر شپږم ټولګي پورته نجونې له زدهکړو محرومې کړې او د ښځو پر کار، ټولنیز حضور او ګڼو نورو بنسټیزو حقونو یې پراخ محدودیتونه لګولي دي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) د راپور له مخې، د ښځو پر زدهکړو او کار د طالبانو محدودیتونه هر کال د افغانستان اقتصاد ته شاوخوا ۵.۳میلیارده افغانۍ زیان اړوي. دغه بنسټ خبرداری ورکړی چې که دا وضعیت دوام وکړي، تر ۲۰۳۰ کال پورې به افغانستان د شاوخوا ۲۵زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي.
د اسپانیې د فوټبال لوبډلې د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې ارجنټاین ته یو د صفر پر وړاندې پایلې سره په ماتې ورکولو، په خپل تاریخ کې د دویم ځل لپاره د دې سیالیو اتلوالي خپله کړه. د دې لوبې یوازینی ګول د اسپانیې بریدګر «فېران تورس» د اضافي وخت د لومړۍ نیمې په۱۶مه دقیقه کې وواهه.
د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې د ارجنټاین او اسپانیې د فوټبال د ملي لوبډلو ترمنځ لوبه په ټاکلو ۹۰ دقیقو کې بې له کوم ګوله مساوي پای ته ورسېده. د سیالۍ د دویمې نیمايي په وروستیو دقیقو کې د ارجنټاین میډفیلډر (هافبک) «انزو فرناندز» د سور کارت په اخیستلو سره له لوبې وشړل شو.
د اتلوالۍ دفاع کوونکې لوبډله (ارجنټاین) اضافي وخت له ۱۰ لوبغاړو سره پیل کړ. ارجنټاین د پایلوبې وروستۍ ۳۰ دقیقې د اسپانیې پر وړاندې د یوه لوبغاړي په کمښت سره تېرې کړې.
ارجنټاین په دې لوبه کې ونشوای کولای چې د اسپانیې د منظمې او همغږې لوبې پر وړاندې خپل تلپاتې ننداره وړاندې کړي.
د احصایې له مخې، د اسپانیې غوره والی په بشپړ ډول څرګند وو. دې لوبډلې د سیال د ګول پر لور درې شوټونه ووهل، په داسې حال کې چې ارجنټاین لومړۍ نیمه ان بې له یو شوټه پای ته ورسوله. د اسپانیې د پاسونو شمیر هم د ارجنټاین د ۱۸۵ پاسونو پر وړاندې ۳۷۷ وو او د دې لوبډلې لوبغاړو د پاسونو په رسولو کې د بریالیتوب لوړه سلنه ثبت کړه. اسپانیې همدارنګه دوه کارنر ضربې ترلاسه کړې، خو ارجنټاین هېڅ کارنر نه درلود.
بل لخوا، د ارجنټاین مدافع «لیساندرو مارتینز» د ژیړ کارت له اخیستلو څو دقیقې وروسته ټپي شو او خپل ځای یې «نیکولاس اوتامندي» ته پرېښود.
بالاخره لوبه اضافي دقیقو ته لاړه او د اسپانیې د فوټبال ملي لوبډلې د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې ارجنټاین ته یو د صفر پر وړاندې پایلې سره په ماتې ورکولو، په خپل تاریخ کې د دویم ځل لپاره د دې سیالیو اتلوالي خپله کړه. د دې لوبې یوازینی ګول د اسپانیې بریدګر «فېران تورس» د اضافي وخت د لومړۍ نیمې په شپاړسمه دقیقه کې وواهه.
فېران تورس د اسپانیا په ګټه دویم ګول هم ترسره کړ، خو لوبڅاردا ګول د میلیمټري افسایډ له امله رد کړ.
د یادونې وړ ده، چې دا پایلوبه د امریکا د نیوجرسي ایالت په «مېټلایف» لوبغالي کې ترسره شوه او د ارجنټاین لوبډله چې د ۲۰۲۲ کال اتله وه، ونه توانېده چې له خپلې اتلولۍ دفاع وکړي، او اسپانیا د ۲۰۱۰ کال وروسته دویم ځل د نړۍ د اتلولۍ جام خپل کړ.
د بشري حقونو بنسټ «ههنګاو» ویلي، ایراني چارواکو د تېر ژمي د اعتراضونو په تړاو دوه کسان، چې یو یې افغان وګړی و، اعدام کړي دي.
دغه سازمان د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۸مه، په یوه راپور کې ویلي چې عرفان اسفندیاري او افغان وګړی ګلمحمد محمدي د اصفهان د دستګرد په زندان کې د یکشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې اعدام شوي دي.
د ههنګاو د راپور له مخې، د دغو دوو کسانو د اعدام حکم د «ملکشهر د علیخاني میدان» په نوم د قضیې په تړاو په پټه اجرا شوی دی.
یاد سازمان خبرداری ورکړی چې د همدې دوسیې لس نور تورن کسان هم د اعدام له جدي او نږدې ګواښ سره مخ دي.
ههنګاو ویلي، د ایران حکومت د تېر ژمي د اعتراضونو تر ځپلو او پر ایران د اسراییل او امریکا له بریدونو وروسته، د اعتراضونو له امله د نیول شویو کسانو د اعدامونو لړۍ چټکه کړې ده.
ایراني چارواکو تر اوسه د دغو اعدامونو په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.
د هغو دوو افغان کورنیو غړي چې خپلوان یې په جرمني کې د افغان وګړو له خوا په قتل رسېدلي، وایي د محکومو افغانانو د بند د سزا تر بشپړېدو مخکې افغانستان ته لېږدول، په عمل کې د هغوی د وخت نه مخکې خوشې کېدو معنا لري او د عدالت پر پلي کېدو جدي پوښتنې راپورته کوي.
دغو کورنیو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، که څه هم د سزا تر بشپړېدو وروسته د محکومانو له ایستلو سره مخالفت نه لري، خو اندېښنه لري چې که مجرمان د بند له مودې مخکې افغانستان ته ولېږل شي، د پاتې سزا د عملي کېدو لپاره هېڅ تضمین نه شته.
د یوه ۲۱ کلن افغان ځوان کورنۍ، چې زوی یې دوه کاله وړاندې د جرمني په یوه ښار کې د یوه افغان له خوا وژل شوی، ویلي د زوی قاتل ښايي د افغان مجرمانو د ایستلو په لړۍ کې تر بشپړې سزا مخکې افغانستان ته واستول شي.
د کورنۍ په وینا، د جرمني او طالبانو ترمنځ هېڅ داسې حقوقي هوکړه نشته چې طالبان د جرمني د محکمو د صادره شوو بند سزاوو د دوام پلي کولو ته مکلف کړي.
ورته اندېښنه د یوه ۱۷ کلن افغان هلک کورنۍ هم لري چې د جرمني په شمال کې د یوه افغان له خوا وژل شوی و. د دوی په باور، د محکمې صادر شوی حکم هغه وخت خپل ارزښت لري چې محکوم یې بشپړه موده په زندان کې تېره کړي، که نه نو عدالت نیمګړی پاتې کېږي.
د جرمني د جزایي اجراآتو د قانون د ۴۵۶ الف مادې له مخې، څارنوالۍ کولای شي د یوه بهرني محکوم د ایستلو پر مهال د هغه د بند د پاتې مودې اجرا وځنډوي.
د جرمني حکومت ویلي، د دې پرېکړې پر مهال د جرم ډول، د محکوم د بند تېر شوی وخت، پاتې موده او د عامه ګټو موضوع ارزول کېږي. په ځینو ایالتونو کې د داخلي لارښوونو له مخې، محکومان معمولاً د بند د مودې له نیمایي تېرولو وروسته ایستل کېږي.
خو برلین ټینګار کړی چې د سزا د اجرا درول د بښنې یا د محکومیت د لغوه کېدو معنا نه لري. که چیرې محکوم بېرته جرمني ته داخل شي، د بند پاتې موده بیا عملي کېدای شي.
له طالبانو سره د بندیانو د لېږد هوکړه نشته
د جرمني حکومت منلې چې له طالبانو سره د بندیانو د لېږد یا د جرمني د محکمو د بند د حکمونو د عملي کولو په اړه هېڅ دوه اړخیزه هوکړه نه لري.
د برلین په وینا، طالبانو هم هېڅ تضمین نه دی ورکړی چې ایستل شوي کسان به افغانستان ته تر رسېدو وروسته زنداني کړي. جرمني هم د دغو کسانو د سپارلو وروسته د هغوی وضعیت نه تعقیبوي، ځکه د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني او په افغانستان کې د دې کار لپاره رسمي ډیپلوماتیک حضور نه لري.
طالبان ایستل شوي کسان خوشې کوي
جرمني د ۱۴۰۳ کال د وږي په نهمه، د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته، د لومړي ځل لپاره ۲۸ افغان محکومان کابل ته واستول. له هغه وروسته دا بهیر دوام موندلی او پراخ شوی دی.
د راپورونو له مخې، طالبانو دغه کسان د کورنیو له لیکلي تعهد اخیستو وروسته خوشې کړي دي. د طالبانو د قطر د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین مخکې ویلي وو چې د دوسیو تر ارزونې وروسته دغه کسان ازاد شوي دي.
افغان حقوقپوه او د پوهنتون پخوانی استاد احمد رفیع نادري وایي، جرمني باید د محکومانو تر ایستلو مخکې له طالبانو سره د «محکومو کسانو د لېږد» رسمي هوکړه لاسلیک کړي.
هغه وايي، یوازې د «مجرمانو ایستل» طالبان دې ته نه مکلفوي چې د جرمني د محکمو صادر شوي حکمونه عملي کړي، ځکه طالبان دغه کسان د ایستل شویو کډوالو په توګه تسلیموي، نه د هغو بندیانو په توګه چې باید د بند پاتې موده تېره کړي.
د نادري په وینا، د داسې هوکړې په صورت کې طالبان به مکلف وي چې یا هم د جرمني صادر شوی حکم هماغسې عملي کړي او یا یې د خپلو قوانینو له مخې د اجرا وړ حکم ته واړوي، او هغه موده چې محکوم په جرمني کې تېره کړې هم باید حساب شي.
بل لورته د اروپا د پارلمان جرمنۍ غړې هانا نیومن هم د افغان محکومانو پر ایستلو نیوکه کړې ده.
هغې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، محکومان باید خپله سزا د جرمني په زندانونو کې بشپړه کړي، ځکه طالبان به هغوی زنداني نه کړي.
نیومن خبرداری ورکړی چې د جنسي جرمونو په ګډون د خطرناکو مجرمانو ایستل، ښايي په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي خطر لا زیات کړي.
د افغانستان انټرنشنل د معلوماتو له مخې، یوازې په ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو کې لږ تر لږه شپږ افغانان په جرمني کې د نورو افغانانو له خوا وژل شوي دي.
په دغو پېښو کې د شوورین، برلین، ګوسترو، هسیشلیشتناو او هرشینګ ښارونو وژنې شاملې دي چې په جرمنیو رسنیو کې یې پراخ انعکاس درلود.
کارپوهان وایي، د دغو پېښو له زیاتېدو سره د افغان محکومانو د ایستلو موضوع یوازې د کډوالۍ مسله نه ده پاتې شوې، بلکې د عدالت، د قربانیانو د حقونو او د نړیوالو حقوقي مکلفیتونو له پلوه هم یوه مهمه او جنجالي موضوع ګرځېدلې ده.