د روسیې او پاکستان د بهرنیو چارو وزیران د سیمې د وضعیت په اړه غږېدلي

د رویټرز د راپور له مخې، سږ کال په اروپا کې د تېرو شلو کلونو د کلني اوسط په پرتله ډېره ځمکه د ځنګلي اورونو له امله سوځېدلې ده. اروپا، چې د نړۍ تر ټولو په چټکۍ تودېدونکې وچه بلل کېږي، سږ کال د ګرمۍ له درې پرله پسې سختو څپو سره مخ شوې ده.

په فرانسه کې د سې شنبې په ورځ د ګیروند په سیمه کې د اور وژني دوه کارکوونکي هغه مهال مړه شول چې موټر یې د اور لمبو محاصره کړ. چارواکو خلکو ته سپارښتنه کړې چې د ګرمۍ ځپلو سیمو کې له باربیکیو څخه کار وانخلي، ځکه د دوی په وینا، له لسو ځنګلي اورونو نهه یې د انسانانو د فعالیتونو له امله رامنځته کېږي.

په ورته مهال په هسپانیا کې هم د ګوادالاخارا اور شاوخوا ۳۲ زره هکټاره ځمکه سوځولې او د ۳۴ ښاروالیو اوسېدونکي یې ایستلو ته اړ کړي و. چارواکو اوس د پنځو کلیو خلکو ته د بېرته ستنېدو اجازه ورکړې.

د هسپانیا لومړي وزیر پېدرو سانچېز ویلي، هېواد یې سږ کال تر دې دمه له ۲۲ لویو ځنګلي اورونو سره مخ شوی او نږدې ۱۰۰ زره هکټاره ځمکه سوځېدلې ده. هغه ټینګار کړی چې د اورونو د مخنیوي لپاره باید نور جدي اقدامات ترسره شي.

د هسپانیا د هوا پېژندنې ادارې خبرداری ورکړی چې د هېواد په ډېری برخو کې د ځنګلي اورونو خطر «ډېر لوړ» یا «بېساری» دی او په راتلونکو ورځو کې به نور هم زیات شي. د ادارې په وینا، د ګرمۍ څپه، وچ تندر او صحرايي دوړې د اورونو د خپرېدو خطر زیاتوي.

په فرانسه کې نسبتاً ټیټې تودوخې او سپکو بادونو د وار سیمې د اور د مهارولو هڅې اسانه کړې، خو چارواکي وایي چې اور لا هم فعال دی او د هېواد په لوېدیځ، سوېل لوېدیځ او سوېل ختیځ کې د نورو اورونو خطر د اوونۍ تر پایه لوړ پاتې کېږي.

په همدې حال کې، په یونان او قبرس کې د سختې ګرمۍ له امله د ورځې په تودو ساعتونو کې په ازاده فضا کې کار کول منع شوي دي.

په شمالي مقدونیه او کوسوو کې بیا د ګرمۍ پر ځای سخت توپانونه او ږلۍ رامنځته شوې دي. په شمالي مقدونیه کې ۱۱ کسان ټپیان شوي، ونې نسکورې شوې، د کورونو چتونه زیانمن شوي او د برېښنا او اوبو شبکې هم اغېزمنې شوې دي. د کوسوو چارواکو هم د نورو توپانونو، برېښنا، سېلابونو او مالي زیانونو خبرداری ورکړی دی.

د پاکستان پوځ د چارشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، یاد عملیات یې په تېرو ۴۸ ساعتونو کې د بلوچستان ایالت د سوراب او مستونګ په سیمو کې کړي دي.

د پاکستان د پوځ د خبرپاڼې له مخې، دا عملیات د «شعبان عملیاتو» په چوکاټ کې ترسره شوي، چې د «سد منګي» د پولیسو پر پوسته له برید وروسته پیل شوي دي. پوځ وايي، دغه ګډ عملیات د سرحدي ځواکونو او د بلوچستان د پولیسو په همکارۍ د وسله‌والو ډلو پر ضد لا هم روان دي.

د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر ویلي، امنیتي ځواکونو په سوراب کې د هدفمندو عملیاتو پر مهال اووه وسله‌وال وژلي دي. همداراز، په مستونګ کې په جلا عملیاتو کې درې نور وسله‌وال وژل شوي او دوه ښځینه ځانمرګي بریدګرې له یوه همکار سره نیول شوې دي.

د پاکستان پوځ ویلي، نیول شوي او وژل شوي کسان د بلوڅو له وسله‌والو ډلو سره تړاو لري.

پوځ زیاته کړې چې په دغو عملیاتو کې وسلې، مهمات او لاسي جوړ چاودېدونکي توکي هم ترلاسه شوي او د نورو وسله‌والو د موندلو لپاره د سیمې د پلټنې عملیات لا هم دوام لري.

دا عملیات داسې مهال ترسره کېږي چې پاکستاني چارواکي په وروستیو میاشتو کې په خیبرپښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې د وسله‌والو بریدونو د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګندوي.

نوموړي دغه څرګندونې د چارشنبې په ورځ په اسلام‌اباد کې د پاکستان د اورګاډو له وزیر محمد حنیف عباسي سره په لیدنه کې کړې دي. په دې غونډه کې د پاکستان د کورنیو چارو وزارت مرستیال طلال چوهدري، د ایران د سیستان او بلوچستان والي، د ایران د بهرنیو چارو وزارت لوړپوړو چارواکو او په پاکستان کې د ایران سفیر هم ګډون درلود.

مومني وویل، ایران او پاکستان ژورې تاریخي او فرهنګي اړیکې لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې په تېرو دوو کلونو کې د پام وړ پراخې شوې دي. هغه زیاته کړې، دواړه هېوادونه د اوسني وضعیت په پرتله د همکاریو د لا پراخولو وړتیا لري او د پولې دواړو غاړو ته د پرمختګ او هوساینې لپاره ګډ کار کولی شي.

د ایران د کورنیو چارو وزیر وویل، د اقتصادي همکاریو سازمان د کانټینري اورګاډي فعالېدل او د پولې دواړو غاړو ته د رېل پټلۍ د زیربناوو بشپړېدل به سوداګریزې راکړې ورکړې او سیمه‌ییز اتصال پیاوړی کړي.

هغه همدا راز اعلان وکړ چې د زاهدان–میرجاوه د اورګاډي پټلۍ د عصري کولو چارې به په راتلونکې یوه میاشت کې بشپړې شي او له پاکستان یې وغوښتل چې د میرجاوه او تفتان ترمنځ د معیاري رېل پټلۍ جوړول هم بشپړ کړي، څو د دواړو هېوادونو ترمنځ د اورګاډو تګ راتګ له خنډ پرته ترسره شي.

مومني وویل، د زاهدان–چابهار د اورګاډي پروژه هم بشپړېدو ته نږدې شوې او د ایران او پاکستان ګډه رېل پټلۍ به د سویلي اسیا، منځنۍ اسیا او اروپا ترمنځ ترانسپورټي اړیکې لا پیاوړې کړي.

د پاکستان د اورګاډو وزیر محمد حنیف عباسي د دې طرحې هرکلی وکړ او ویې ویل، لومړی وزیر شهباز شریف له ایران سره د اورګاډي همکاریو ته ځانګړی اهمیت ورکوي او د پاکستان د اورګاډو وزارت د تفتان د رېل پټلۍ د عصري کولو په ګډون د ګډو پروژو د پرمختګ لپاره لازم چوکاټ جوړ کړی دی.

دغه اعتراضونه، چې تېره میاشت د طبي پوهنځیو د داخلې ازموینې د پوښتنو د افشا کېدو له امله پیل شوي، د روانې اوونۍ په ترڅ کې د لومړي وزیر نریندرا مودي پر وړاندې د ځوانانو تر ټولو لوی اعتراض بلل کېږي. ویل کېږي، د دغې ازموینې د پوښتنو افشا کېدو نږدې دوه میلیونه زده‌کوونکي اغېزمن کړي دي.

د دوشنبې په ورځ لسګونه زره ځوان معترضان د نوي ډیلي واټونو ته راووتل او له پولیسو سره ونښتل. پولیسو د اعتراض کوونکو د تیتولو لپاره اوښکې بهوونکی ګاز او لښتې وکارولې.

د چهارشنبې په ورځ د راهول ګاندي په مشرۍ د اپوزیسیون غړو د نوي ډیلي د پارلمان مخې ته اعتراض وکړ. ډېری یې تورې جامې اغوستې وې او داسې شعارونه یې لېږدول چې د پوهنې وزیر دهرمېندرا پردان د استعفا غوښتنه یې کوله.

په دغو پلاکارډونو کې لیکل شوي وو: «زموږ د ځوانانو راتلونکی د پلور لپاره نه دی» او «ژوندونه وژغورئ». دغه شعارونه د طبي پوهنځیو د داخلې ملي ازموینې ته اشاره کوي.

اعتراض کوونکو د لومړي وزیر نریندرا مودي او د پوهنې وزیر پر ضد هم شعارونه ورکړل.

د پارلمان تر تالارونو له ننوتلو وروسته، د اپوزیسیون غړو د محصلانو پر معترضانو د پولیسو د ادعا شوې زورزیاتي او د ازموینې د پوښتنو د افشا کېدو په اړه د بحث غوښتنه وکړه، چې له امله یې د پارلمان غونډې په موقت ډول وځنډېدې.

مودي او د پوهنې وزیر ویلي، دوی چمتو دي چې د ازموینې د لانجې او د پوهنې د پراخو اصلاحاتو په اړه په پارلمان کې بحث وکړي.

د سې‌شنبې په ورځ د راهول ګاندي په مشرۍ د کانګرس ګوند د مودي د استوګنځي مخې ته پرلت پیل کړ. پولیسو راهول ګاندي، د هغه خور پریانکا وادرا او د اپوزیسیون یو شمېر نور لوړپوړي مشران د اعتراض له پای ته رسولو د انکار له امله ونیول، خو د سې‌شنبې ناوخته یې خوشې کړل.

اعتراضونه د نوي ډیلي تر څنګ ممبۍ، بنګلور، کلکته، ګوا، ګواهاتي، ترواننتاپورام، جمو او احمداباد ښارونو ته هم غځېدلي دي.

د ډیلي مېټرو ادارې د امنیتي اندېښنو له امله د ښار په مرکزي سیمو کې ۱۶ تمځي تر بلې خبرتیا پورې تړلي دي.

د پوهنې وزیر دهرمېندرا پردان د سې‌شنبې په ورځ، له هغې وروسته چې د استعفا غوښتنې راپورته شوې، د لومړي ځل لپاره غبرګون وښود او ویې ویل، حکومت د اعتراض کوونکو ځوانانو د اندېښنو د حل او د ازموینو د اصلاحاتو لپاره ژمن دی.

هغه په اېکس کې لیکلي: «زموږ حکومت په بشپړ ډول ژمن دی چې د ازموینې او د ځوانانو د هرې واقعي اندېښنې په اړه په پارلمان کې بحث وکړي.»

پردان د راهول ګاندي اعتراض ته په اشارې ویلي، د هند زده‌کوونکي د دې مستحق دي چې د سیاسي کمپاینونو د وسیلې په توګه ونه کارول شي.

د ۵۷ کلن دهرمېندرا پردان نوم د مودي د بهارتیا جنتا ګوند له مخکښو څېرو څخه ګڼل کېږي. نوموړی له ۲۰۱۴ کال راهیسې وزیر دی او د پټرولیم او طبیعي ګاز، فولادو، مهارتونو پراختیا او پوهنې وزارتونه یې اداره کړي دي. هغه په ۲۰۲۱ کال کې د پوهنې وزیر شو.

مودي او د بهارتیا جنتا ګوند تر اوسه د هغه د استعفا غوښتنو ته ځواب نه دی ویلی. شنونکي وايي، دا چاره په ګوند کې د هغه مهم ځای ته اشاره کوي.

شنونکي په دې باور دي چې د زده‌کوونکو په مشرۍ اعتراضونه ښايي د مودي حکومت لپاره پر یوې پراخې سیاسي او ټولنیزې ننګونې بدل شي، ځکه د کارموندنې د کمښت او د ازموینو د پوښتنو د تکراري افشا کېدو موضوع د هند د ځوانانو جدي اندېښنې راپارولې دي.

د ایران د جګړې اړوند خبرو اترو کې د اسلام‌اباد منځګړیتوب له واشنګټن نه د اقتصادي ملاتړ ترلاسه کولو په برخه کې د دغه هېواد هیلې زیاتې کړې دي. دغه غوښتنه داسې مهال شوې، چې پاکستان هڅه کوي د څو کلونو اقتصادي کړکېچ، د بهرنیو اسعارو د زېرمو د کمښت او پر بهرنیو مرستو د تکیې له دورې وروسته خپل اقتصاد باثباته کړي.

د اسلام‌اباد په غوښتنه کې د امریکا او پاکستان د حکومتونو ترمنځ «د اسعارو د تبادلې بیې د ثبات ملاتړ لپاره د دوه‌اړخیزو اسانتیاوو» په نوم د ۱۰ مېلیارد ډالرو مالي مېکانیزم جوړول شامل دي، چې د بېرته ورکړې موده یې تر پنځو کلونو پورې غځېدای شي.

دغه غوښتنه وروسته له هغې مطرح شوې، چې پاکستان د ایران د جګړې په تړاو د خبرو اترو په منځګړیتوب کې ونډه واخیسته. د شنونکو په وینا؛ دغه رول د اسلام‌اباد ډیپلوماتیک دریځ پیاوړی کړی او د امریکا او نورو نړۍوالو شریکانو څخه د اقتصادي ملاتړ د ترلاسه کولو هیلې یې زیاتې کړې دي.

که امریکا له دې غوښتنې سره هوکړه وکړي، نو دغه مالي مېکانیزم به د پاکستان د بهرنیو اسعارو د زېرمو په زیاتېدو، پر پاکستاني روپۍ د فشار په کمښت او د څو اړخیزو پورونو پر وړاندې د دغه هېواد د اړتیا په راکمېدو کې مرسته وکړي.

خو له دې سره، سره پاکستان لاهم د نړۍوال وجهي صندوق (IMF) د ۷ مېلیارد ډالرو د مالي پروګرام تر چتر لاندې دی. د دغه پروګرام د پلي کېدو لپاره د مالیاتو لوړول، د دولتي لګښتونو کمښت او سخت اقتصادي اصلاحات شرط ګرځول شوي دي.

د امریکا خزانې وزارت د پاکستان د یادې غوښتنې په اړه څه نه‌دي ویلي او د پاکستان د مالیې وزارت هم تر اوسه د دغه راپور په اړه رسمي غبرګون نه‌دی ښودلی. د پاکستان د مالیې وزیر محمد اورنګزېب د سې‌شنبې په ورځ په واشنګټن کې د امریکا د خزانې له وزیر سکاټ بېسنټ سره په لیدنه کې وویل، دواړه خواوو د سیمې د جیوپولیټیکي بدلونونو پر وړاندې د پاکستان د اقتصاد زیان‌منېدو، نړۍوالو بازارونو ته د پاکستان د لاسرسي زیاتېدو، د بهرنیو اسعارو د زېرمو پیاوړتیا او د دغه هېواد د اعتبار درجې د ښه کولو په اړه خبرې کړې دي.

پاکستان په وروستیو کلونو کې څو ځلې د بهرنیو اسعارو له ناورین او د خپلو بهرنیو پورونو د بېرته ورکولو له ستونزو سره مخ شوی دی.

دغه هېواد په ۲۰۲۳کال کې د نړۍوال وجهي صندوق له ۳ مېلیارد ډالرو بېړنۍ مالي کڅوړې په ترلاسه کولو سره د پورونو د نه ورکړې له ګواښه وژغورل شو او وروسته یې له همدې صندوق څخه د ۷ مېلیارد ډالرو بل مالي پروګرام هم ترلاسه کړ.

له دې مرستو سره، سره د پاکستان د بهرنیو اسعارو زېرمې لاهم پر بهرني ملاتړ، د پورونو پر تمدید او د چین او سعودي عربستان په څېر د متحدو هېوادونو پر زېرمو او مالي مرستو تکیه لري.

دغه تکیه د اپرېل په میاشت کې هغه وخت څرګنده شوه، کله چې پاکستان متحده عربي اماراتو ته شاوخوا ۳.۵ مېلیارد ډالر بېرته ورکړل او په همدې مهال سعودي عربستان د ۳ مېلیارد ډالرو نوې مالي مرسته وړاندې کړه.

پاکستان هیله لري، تر ۲۰۲۶کال پورې به دومره د بهرنیو اسعارو زېرمې ولري چې د ۲۰۲۱کال پرتله باثباته مالي وضعیت ته بېرته ور وګرځي او د اسعارو د ناورین او د بهرنیو پیسو د کمښت په اړه اندېښنې یې کمې شي.