د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، تر بلې خبرتیا پورې به بېړیو، د هغوی بارونو او هر هغه څه ته چې له دغو بېړیو سره تړاو لري، د اوښتو ټولو زیانونو تاوان د ایران د هغو شتمنیو له لارې ورکړل شي چې د امریکا په واک او کنټرول کې دي.
ټرمپ دغه څرګندونې په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشل کې په یوه خپاره کړي پیغام کې کړې دي.
هغه لیکلي چې د دغو زیانونو کچه ښايي ډېره لوړه وي، خو په وینا یې، د ایران له کنګل شویو شتمنیو څخه د تاوان ورکولو پرېکړه «منصفانه او عادلانه» ده.
د امریکا ولسمشر په خپل پیغام کې د دې پرېکړې د عملي کېدو د څرنګوالي یا قانوني میکانیزم په اړه نور جزییات نه دي ورکړي.
د ټرمپ د دې څرګندونو په اړه تر اوسه د ایران حکومت رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
والسټریټ ژورنال راپور ورکړی چې د سپوږمکۍ انځورونه ښيي، ایران د هغو تاسیساتو د بیارغونې بهیر په چټکۍ پیل کړی چې د امریکا او اسراییل په هوايي بریدونو کې زیانمن شوي وو.
د راپور له مخې، د دغو زیربناوو د بیارغونې چټک بهیر د امریکا او اسراییل د هوايي عملیاتو د اغېزمنتیا په اړه نوې اندېښنې راپارولي دي.
والسټریټ ژورنال لیکلي چې د سپوږمکۍ وروستي انځورونه ښيي، د ایران حکومت په هغو ځایونو کې چې د بریدونو هدف ګرځېدلي وو، د رغنیزو او ترمیمي فعالیتونو لړۍ په چټکۍ مخته وړي.
د ورځپاڼې په وینا، د بیارغونې دا چټک پرمختګ دا پوښتنې راپورته کړې چې ایا د امریکا او اسراییل ګډ هوايي کمپاین په رښتیا هم د ایران د مهمو تاسیساتو د اوږدمهاله زیانمنولو په برخه کې خپلې موخې ترلاسه کړې دي که نه.
تر اوسه ایراني چارواکو د والسټریټ ژورنال د دې راپور په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د بنګلهدېش د ولسمشرۍ ماڼۍ ویاند رویټرز ته تایید کړې، چې ولسمشر محمد شهابالدین به د جمعې په ورځ په رسمي ډول له خپلې دندې استعفا وکړي. دا پرېکړه وروسته له هغې کېږي، چې د دغه هېواد پخوانۍ لومړۍ وزیرې شیخ حسینه له جلاوطنۍ څخه د بېرته ستنېدو او محکمې ته د ځان سپارلو خبر ورکړی دی.
د بنګلهدېش ولسمشر محمد شهابالدین استعفا به شیخ حسینه په داسې حال کې په لوړو دولتي کچو کې له هېڅ ډول ملاتړ پرته پرېږدي چې نوموړې غواړي تر راتلونکو پنځو میاشتو پورې خپل هېواد ته ستنه شي.
د ولسمشر د مطبوعاتي دفتر سکرتر سرور عالم ویلي، د اساسي قانون له مخې د ولسمشر استعفا هغه وخت د اجرا وړ ګرځي، چې لاسلیک شوی استعفا لیک د پارلمان مشر ته وسپارل شي. هغه زیاته کړه، چې ولسمشر به خپله استعفا د جمعې په ورځ له تایلنډ څخه د پارلمان د مشر حافظ الدین احمد تر راستنېدو وروسته په رسمي ډول وړاندې کړي.
د بنګلهدېش د اساسي قانون له مخې، د ولسمشر تر استعفا وروسته د پارلمان مشر د نوي ولسمشر تر ټاکل کېدو پورې د سرپرست ولسمشر په توګه غوره کېږي.
که څه هم د ولسمشر ویاند د نوموړي د استعفا د لامل په اړه څه نهدي ویلي، خو درېیو باوري سرچینو رویترز خبري اژانس ته ویلي، چې حکومت پر محمد شهابالدین له شیخ حسینه سره د پخوانیو نږدې اړیکو له امله فشار راوړی، چې له خپلې دندې تېر شي.
دغه فشارونه وروسته له هغې زیات شول چې شیخ حسینه په یوې مرکه کې اعلان وکړ، چې غواړي بنګلهدېش ته ستنه شي او ځان قانون ته وسپاري. بلخوا د بنګلهدېش د لومړي وزیر طارق رحمان ویاندویانو چې ګوند یې د تېرې فبرورۍ په ټاکنو کې لوی اکثریت ترلاسه کړی، په دې اړه سمدستي غبرګون نهدی ښودلی.
د بنګلهدېش د جنګي جرمونو محکمې په تېر نومبر میاشت کې په غیابي محکمه کې شیخ حسینه د هغو لاریونونو د ځپلو په تور پر اعدام محکومه کړه، چې د ملګرو ملتونو د راپور له مخې پهکې لږ تر لږه ۱۴۰۰ کسان ووژل شول.
محمد شهابالدین چې ۷۶ کلن دی، په ۲۰۲۳ کال کې د شیخ حسینه د عوامي لیګ ګوند لخوا د پنځو کلونو لپاره د ولسمشر په توګه وټاکل شو، خو د ۲۰۲۴ کال د اګسټ میاشتې تر پاڅون وروسته چې شیخ حسینه نوي ډیلي ته وتښتېده، د ولسمشر رول چې تر ډېره تشریفاتي دی، د سیاسي تشې د ډکولو لپاره مهم شو.
پخوانۍ لومړۍ وزیرې شیخ حسینه ویلي، چې غواړي د روان کال په ډسمبر کې هېواد ته ستنه شي او ځان تسلیم کړي، خو د هغې بېرته راستنېدل به په دغه ۱۷۳ میلیوني هېواد کې د ثبات د ټینګښت لپاره د نوي حکومت هڅې له جدي ازموینې سره مخ کړي.
د ارګ د دفتر پخواني رییس عبدالکریم خُرم خبرداری ورکړی چې د امریکا، اسراییل او د ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ جګړه په بشپړ ډول د نړیوال کېدو په لور روانه ده او دا وضعیت به پر افغانستان او پاکستان مستقیمې او ژورې اغېزې ولري.
د هغه په وینا، امریکا تمه درلوده چې د «سر پرې کولو» په عملیاتو سره په ایران کې واکمن نظام نسکور او کار تمام کړي، خو د اسلامي جمهوریت نظام او خلکو مقاومت وکړ او اوس واشنګټن د دغه نظام د له پښو غورځولو لپاره پر یوې اوږدمهالې طرحې کار کوي.
عبدالکریم خرم پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې امریکا د خپلو موخو لپاره د ناراضه عربي هېوادونو د همکارۍ راجلبولو هڅې زیاتې کړې دي. د هغه په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ له همدې امله د سعودي عربستان د ملکي اټومي پروګرام تړون منلی، په داسې حال کې چې واشنګټن پخوا په منځني ختیځ کې د توازن د ساتلو لپاره دا کار نه کاوه او ټینګار یې کاوه چې دا پروګرام باید د یورانیمو د غني کولو لامل نه شي.
د ارګ دغه پخواني چارواکي زیاته کړې چې امریکا د لبنان له حکومت سره داسې هوکړې پیل کړې چې ښايي په دغه هېواد کې کورنۍ جګړه توده کړي. د هغه په وینا، واشنګټن همدارنګه هڅه کوي سوریه د حزبالله پر وړاندې جګړې ته وهڅوي او د ترکیې له مخالفت سره سره، د اسلامي جمهوریت پر ضد د کردانو د کارولو برنامه هم تعقیبوي.
خرم د سیمې په دغه نوي وضعیت کې د پاکستان رول د افغانستان لپاره برخلیک ټاکونکی بللی او پوښتنه یې کړې چې که د یمن د حوثیانو د بریدونو او د بابالمندب د تړل کېدو له امله سعودي عربستان په مستقیم ډول جګړې ته داخل شي، نو د پاکستان دریځ به څه وي، ځکه اسلاماباد له ریاض او کویټ سره دفاعي تړونونه لري. هغه زیاته کړې چې په دې ترڅ کې د برېتانیا د نوي حکومت رول هم مهم دی چې د امریکا تر څنګ ولاړ دی او په پاکستان کې پراخ نفوذ لري، او ښايي د دې جګړې پراخېدل په افغانستان کې د امریکا او پاکستان ترمنځ د نوې همکارۍ اړتیا رامنځته کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر ۲۸مه د امریکا او اسراییل له خوا پر ایران پراخ بریدونه پیل شول چې په ترڅ کې یې علي خامنهای ووژل شو او وروسته مجتبی خامنهای د نوي رهبر په توګه وټاکل شو. له دغو بریدونو وروسته د اسلامي جمهوریت او عربي هېوادونو ترمنځ اړیکې په بې ساري ډول خرابې شوې او د ۲۰۲۳ کال د مارچ د میاشتې د سولې تړون چې د چین په منځګړیتوب شوی و، په بشپړ ډول له منځه لاړ.
د ایران د سپاه پاسداران له خبرداري وروسته د بریتانیا حکومت ویلي، د دغه هېواد وسلهوال ځواکونه د هر ډول احتمالي برید پر وړاندې د غبرګون ښودلو او د هېواد د دفاع لپاره بشپړ چمتووالی لري.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د بریتانیا د حکومت ویاند د پنجشنبې په ورځ د ایران د سپاه پاسداران د خبرداري په غبرګون کې ویلي: «زموږ وسلهوال ځواکونه چمتو دي چې د هر ډول برید پر وړاندې له بریتانیا دفاع وکړي».
د بریتانیا د حکومت ویاند زیاته کړې چې هېواد یې د ورځې او شپې په ۲۴ ساعتونو کې د خپلو ناټو متحدانو سره په نږدې همغږۍ کې د هر ډول احتمالي ګواښ پر وړاندې د دفاع لپاره چمتو دی.
دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د ایران سپاه پاسداران بریتانیا ته خبرداری ورکړی و، خو د دواړو لورو ترمنځ د وروستیو لفظي ناندریو په اړه نور جزییات نه دي خپاره شوي.
بریتانیا تر دې وړاندې هم ټینګار کړی چې د خپلو امنیتي ژمنو او د ناټو د متحدانو ترمنځ د ګډې دفاع د اصل له مخې به د هر ډول ګواښ پر وړاندې لازم اقدامات وکړي.
د امریکا ولسي جرګې د ډونالډ ټرمپ له خوا د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو د درولو په موخه یوه طرحه تصویب کړې ده، خو دا پرېکړه رسنیو سمبولیکه بللې، ځکه په وینا یې د جګړې پر درولو عملي اغېز نه لري.
د امریکا ولسي جرګې د پنجشنبې په ورځ د جګړې د واکونو د یوه پرېکړهلیک ملاتړ وکړ چې له مخې یې له ډونالډ ټرمپ نه غوښتنه شوې چې د کانګرس له اجازې پرته دې د ایران پر ضد د امریکا پوځي عملیات ودروي.
په رایهاچونه کې دغه طرحه په ۲۱۴ موافقو او ۲۰۸ مخالفو رایو تصویب شوه. څلورو جمهوري غوښتونکو وکیلانو هم له ډیموکراتانو سره یو ځای د دې طرحې ملاتړ کړی.
دغه پرېکړهلیک د واشنګټن ایالت د ډیموکراتې استازې پریمیلا جایاپال له خوا وړاندې شوی و او له ولسمشر څخه غواړي چې د کانګرس له رسمي اجازې پرته دې د ایران پر ضد په جګړه کې د امریکا د وسلهوالو ځواکونو کارول پای ته ورسوي.
خو د امریکا رسنیو ویلي، دغه پرېکړه تر ډېره سمبولیکه ده ځکه کانګرس په وروستیو میاشتو کې ورته پرېکړهلیکونه څو ځله تصویب کړي، خو د جګړې د پای ته رسېدو سبب شوي نه دي.
دا رایهاچونه وروسته له هغې وشوه چې ولسمشر ټرمپ د ایران پر ضد د بریدونو د زیاتولو اعلان وکړ او د امریکایي پوځیانو د وژل کېدو راپورونه خپاره شول.
په ورته مهال د ایران او امریکا د کړکېچ د پای ته رسېدو هېڅ څرک نه لېدل کېږي او ټرمپ د پنجشنبې په ورځ د یمن د حوثي ځواکونو لهخوا د سعوي پر دوو تېل وړونکو بېړیو له برید وروسته د ایران او د هغه د حوثي متحدینو پر ضد د «لویي پوځي سزا» ژمنه هم کړې ده.