پنجاب کې د بارانونو له امله ۷ کسان مړه او ۲۰ نور ټپیان شوي

چین په ۲۰۱۵ کال کې د «چین ـ پاکستان اقتصادي دهلېز» پروژه پیل کړه او تر اوسه یې شاوخوا ۶۵ میلیارده ډالر په سړکونو، انرژۍ، بندرونو، کانونو او نورو بنسټیزو پروژو کې پانګونه کړې ده. د دې پروژې مهمه برخه د بلوچستان ایالت له لارې پلې کېږي.

خو په وروستیو کلونو کې د بلوچستان د بېلتون غوښتونکو وسله‌والو بریدونه زیات شوي او چینایي پروژې او کارکوونکي یې په پرله‌پسې ډول په نښه کړي دي.

د راپورونو له مخې، د بلوچستان د ازادۍ پوځ یوازې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې له سلو ډېر بریدونه کړي، چې امنیتي ځواکونه، بهرني پانګوال او چینایي پروژې یې هدف ګرځولي دي.

په همدې موده کې لږ تر لږه ۴۲ پاکستاني پوځیان او پولیس وژل شوي دي. وسله‌والو د مارچ په میاشت کې د جعفر اکسپریس اورګاډی هم تښتولی و او سلګونه مسافر یې یرغمل کړي وو.

د چینایي وګړو پر ضد هم په تېرو کلونو کې څو خونړي بریدونه شوي دي. په ۲۰۲۱ کال کې د داسو بند د کارکوونکو پر بس ځانمرګي برید کې ۹ چینایان ووژل شول، په ۲۰۲۲ کال کې د کراچۍ د کنفوسیوس انسټیټیوټ درې چینایي ښوونکي ووژل شول، او په ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو کې هم د چینایي پروژو پر کارکوونکو او کاروانونو بریدونه شوي دي.

د دغو بریدونو له زیاتېدو وروسته، پاکستان د چینایي وګړو او پروژو امنیتي تدابیر سخت کړي او دواړو هېوادونو د امنیتي همکاریو د پراخولو پرېکړه کړې ده.

د راپور له مخې، د چین او پاکستان چارواکو د شانګهای همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو د غونډې په څنډه کې د ترهګرۍ ضد امنیتي همکاریو پر پیاوړتیا هم هوکړه کړې ده.

سره له دې، شنونکي وايي، دوامداره ناامني، سیاسي بې‌ثباتي او اقتصادي ستونزې د چین د پانګونو پرمختګ ورو کړی او که وضعیت همداسې دوام وکړي، بیجینګ به د نویو پانګونو په اړه له ډېر احتیاط څخه کار واخلي.

د خيبر پښتونخوا د اطلاعاتو وزیر شفيع جان د شنبې په ورځ له یوې پاکستانۍ رسنۍ سره په مرکه کې وويل، د خيبر پښتونخوا د ډېریو خلکو ژوند له افغانستان سره په سوداګرۍ پورې تړلی دی او په وینا یې، په اوسنیو شرایطو کې د دواړو خواوو سوداګر له سخت فشار سره مخ او بې‌برخلیکه دي.

هغه وويل، پاکستان له هند سره د سوداګرۍ خبره کوي، خو له افغانستان سره يې لارې تړلي دي. نوموړي زياته کړه، چې پاکستان په نړۍ کې د منځګړيتوب رول لوبوي دا ښه کار دی، خو په وينا يې، پاکستان له خپل «اسلامي ورور هېواد افغانستان» سره خبرو ته چمتو نه‌دی.

شفيع جان د کوم هېواد د نوم له اخيستو پرته وويل، «که د کوم هېواد خاوره د پاکستان پر ضد کارول کېږي، نو د هغې مخنيوی ضروري دی او که مخنيوی نه‌کېږي، نو د حل لپاره يې مناسب اقدام هم اړين دی».

هغه وويل: «د پاکستان د هرې يوې اېنچ خاورې ساتنه زموږ ملي دنده ده، که له هغې خوا کوم يرغل کېږي، نو سمدستي ځواب ورکول ضروري دي».

نوموړي ټينګار وکړ، چې ستونزې د خبرو اترو له لارې هم حل کېدای شي او زیاته یې کړه: «تر دې وړاندې د خبرو له لارې ځينې موخې ترلاسه شوي دي. له افغانستان سره مو خبرې کړې دي او جرګې مو هم ورلېږلې دي. د خبرو لاره له موږ سره شته، خو که داسې کسان ولېږل شي چې د خبرو پر ځای نورې ستونزې جوړې کړي، نو دا هم د حل لاره نه‌ده».

د پاکستان او طالبانو ترمنځ پر ډیورند کرښه تر نښتو وروسته د تورخم او چمن په ګډون د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې لارې د ۱۴۰۴ کال د تلې له ۲۱مې راهیسې تړل شوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري هم په ټپه درېدلې ده. اوس‌مهال یوازې افغان کډوال له پاکستان څخه افغانستان ته د ستنېدو اجازه لري او له هغې پرته پر یادو لارو هر ډول تګ‌راتګ درېدلی دی.

د پاکستان- افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې د مسوولینو په وینا، د افغانستان او پاکستان تر منځ د لارو تړل پاتې کېدو له امله پاکستان ته نږدې ۹۸۰ مېلیونه او افغانستان ته نږدې ۴۹۵ مېلیونه امریکایي‌ ډالر زیان رسېدلی دی.

ټي‌ټي‌پي په یوې خبرپاڼه کې ادعا کړې، چې څلورو وسله‌والو یې نن سهار (شنبه د زمري ۳مه) د سويلي وزيرستان د واڼا په ګنګي خېلو سیمه کې د پوځ پر دوه کمپونو بريد کړی او په دې څو ساعته نښته کې څه باندې ۴۰ پاکستاني سرتېري وژل شوي او ګڼ نور ټپيان شوي دي.

د تحریک طالبان پاکستان زیاته کړې، چې په دغه برید کې یاد څلور بریدګر وسله‌وال یې هم وژل شوي دي.

خو د پاکستان پوځ د شنبې ورځې په ناوخته د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره پر یادو نظامي کمپونو د وسله‌والو برید له شنډولو خبر ورکړی او ویلي یې دي، چې د یوه ځانمرګي بریدګر په ګډون ۴ بریدګر یې وژلي دي.

د پاکستان پوځ ادعا کړې، چې په دې برید کې دوی ته هېڅ ډول تلفات نه‌دي اوښتي او څرګنده کړې یې ده، چې لا هم په سیمه کې چاڼيز عملیات روان دي.

دغه سازمان ویلي، دا اقدامات د بیان ازادۍ، سوله‌ییزو لاریونونو او د ټولنو د جوړولو له حقونو سره په ټکر کې دي.

بښنې نړیوال سازمان زیاته کړې، چې د جولای په ۲۷مه د سیمه‌ییزو ټاکنو له نږدې کېدو سره باید پاکستاني چارواکي ډاډ ورکړي، چې خلک خپل سیاسي او مدني حقونه له وېرې پرته وکارولای شي.

دغه سازمان له پاکستاني چارواکو غوښتي چې د لاریونوالو پر وړاندې د زور کارونې ادعاوې وڅېړي، انټرنېټي خدمات په بشپړ ډول بېرته فعال کړي، هغه کسان خوشې کړي چې د خپلو حقونو د سوله‌ییزې کارونې له امله نیول شوي او د «جمو او کشمیر ګډې عوامي اکشن کمېټه» بندیز هم لغوه کړي.

د پولیسو د خبرپاڼې له مخې، فیصل کامران اړوندو چارواکو ته سپارښتنه کړې چې په لاهور ښار کې په سوداګریزو مرکزونو او بازارونو کې د کاروبار او کار له لارې مېشت ناقانونه افغان کډوال ونیسي.

هغه همدارنګه امر کړی چې هغه کسان هم ونیول شي چې ناقانونه افغانانو ته د اوسېدو ځای او نورې اسانتیاوې برابروي.

دغه څرګندونې د لاهور د صدر سیمې له پولیسو سره د جرمونو د مخنیوي په غونډه کې شوې دي، چې پکې د امنیتي چارواکو، د حوزو افسرانو او د پولیسو د مرکزونو مسولانو ګډون کړی و.