• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د طالبانو اقتصادي کمېسیون د شیرخان بندر د پراختیا او سوداګرۍ د اسانتیاوو طرحه تایید کړه

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۱۱:۴۲ GMT+۱تازه شوی: ۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۱۳:۰۸ GMT+۱

د ملا عبدالغني برادر په مشرۍ د طالبانو د اقتصادي کمېسیون په غونډه کې د شیرخان بندر له لارې له تاجکستان، قرغزستان او چین سره د سوداګرۍ د پراختیا لپاره د زیربناوو او د لوجستیکي مرکز د جوړولو، د ریل پټلۍ د تاسیساتو او د ۳۷ معیارونو او ۱۲ ازمایښتي طریقو طرحه تایید شوې ده.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د سې‌شنبې په ورځ، زمي پر شپږمه پر خپل اېکس پاڼه لیکلي چې د ملا عبدالغني برادر په مشرۍ د اقتصادي کمېسیون په نوبتي غونډه کې د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت له لوري د شیرخان بندر له لارې له تاجکستان، قرغزستان او چین سره د سوداګرۍ د پراختیا لپاره یو شمېر وړاندیزونه وړاندې شول او تر بحث وروسته تایید شول.

د دغه کمېسیون د پرېکړې له مخې، د مالیې، کورنیو چارو او نورو اړوندو وزارتونو او ادارو ته دنده سپارل شوې چې په شیرخان بندر کې اړینې زیربناوې جوړې او شته اسانتیاوې پراخې کړي.

طالبانو ویلي چې له تاجکستان سره دې په همغږۍ د شیرخان بندر کاري ساعتونه زیات شي، څو د ډېرو باروړونکو موټرو د تګ راتګ زمینه برابره شي.

د طالبانو د اقتصادي کمېسیون د مالیې وزارت ته هم لارښوونه کړې چې په شیرخان بندر کې د ګمرک، زیرمتونونوو، تخلیې او بارګیرۍ د خدماتو لپاره د لوجستیکي مرکز د جوړولو بودیجه ځانګړې او دغه مرکز جوړ کړي.

په دې غونډه کې د ټولګټو وزارت ته هم دنده سپارل شوې چې د کټای دهلیز د فعالولو لپاره، چې د ایکو اقتصادي همکاریو سازمان له خوا د ایران، افغانستان، تاجکستان او قرغزستان ترمنځ رامنځته شوی، د افغانستان په خاوره کې د اړتیا وړ ریل پټلۍ تاسیسات جوړ کړي.

اقتصادي کمېسیون د معیار او کیفیت ادارې له لوري وړاندیز شوي ۳۷ معیارونه او ۱۲ د ازمایښت طریقې هم تایید کړې. دا معیارونه او طریقې د کرنیزو محصولاتو، خوراکي توکو، درملو، ساختماني موادو، مخابراتو او برېښنا، کیمیاوي او پلاستیکي موادو، روغتیايي تجهیزاتو او یو شمېر نورو برخو پورې اړه لري او د هېواد د اوسني وضعیت او نړیوالو معیارونو په پام کې نیولو سره چمتو شوي دي.

د اقتصادي کمېسیون د اعلامیې له مخې، د غونډې ټولې پرېکړې د وروستي تصمیم نیولو لپاره د طالبانو د مشر ته لیږل شوي.

ډېر لیدل شوي

د امریکا استازي افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پر دوام ټینګار وکړ
۱

د امریکا استازي افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پر دوام ټینګار وکړ

۲

سي‌ای‌اې: ملا عمر هغه طالب قومندان اعدام کړی و چې افغانستان کې د اسامه له حضور سره مخالف و

۳

د شل کلنې جګړې پنځه کاله وروسته؛ د قربانیو او پایلو پوښتنه لا هم بې‌ځوابه

۴

محيي‌الدین مهدي: پښتانه باید د افغانستان له نورو قومونو بښنه وغواړي

۵

پخوانی اروپایي ډېپلوماټ: طالبان اوس تر القـاعدې ډېر لوی ګواښ دی

•
•
•

نور خبرونه

دوه کورنۍ او ورته مجبوريتونه؛ بې‌وزلي او خپل هېواد ته د ستنېدو له وېرې سره مخ افغان کډوال

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۱۰:۱۷ GMT+۱
•
جواد شينواری
100%

په پاکستان کې د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو له روان بهیر سره ګڼې داسې کورنۍ هم شته، چې کلونه یې په پاکستان کې تېر کړي؛ خو اوس د ستنېدو ترڅنګ له سختو اقتصادي ستونزو سره هم مخ دي. افتخار خان، اشرف ګل او شفیع‌الله هم د همدې کورنیو له ډلې دي.

افتخارخان چې په پېښور کې زېږېدلی وایي، پلار یې د افغانستان د جګړو پرمهال پاکستان ته کډه شوی و. نوموړی له ماشومتوبه په پېښور کې د کباړ په راټولولو د خپلې کورنۍ نفقه برابره کړې؛ خو شاوخوا ۲۵کاله وروسته په سرطان ناروغۍ اخته شو او اوس د پخوا په څېر سخت کار نه شي کولای.

د هغه دوه زامن چې یو یې په پنځم او بل یې په دویم ټولګي کې زده‌کړې کولې د بې‌وزلۍ له امله له ښوونځي پاتې شول. اوس دواړه هره ورځ کباړ راټولوي او نږدې له ۱۰۰۰ تر ۱۲۰۰ روپیو پورې عاید ترلاسه کوي، چې د اووه کسیزې کورنۍ یوازینۍ د عاید سرچینه ده.

افتخار خان وایي: « زموږ هیله دا وه، چې ماشومان مو زده‌کړې وکړي؛ خو بې‌وزلۍ اړ کړي چې د کتابونو پر ځای کباړ ټول کړي. که افغانستان ته ستانه شو دومره وس هم نه‌لرو چې د سفر لګښت پرې ورکړو».

اشرف ګل چې د افغانستان د ننګرهار ولایت اوسېدونکی دی وایي، څو کاله مخکې د کار او روزګار په لټه له خپلې کورنۍ سره پاکستان ته راغلی او په پېښور کې یې د مزدورۍ له لارې د خپلې کورنۍ لګښتونه برابرول. هغه وایي، د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو له امله اوس له سختو ستونزو سره مخ دی؛ ځکه نه یې ثابت کار پاتې دی او نه هم دومره مالي توان لري چې په اسانۍ افغانستان ته ولاړ شي.

اشرف ګل وایي:« موږ کلونه مزدوري وکړه او د خپلو ماشومانو نفقه مو برابره کړه؛ خو ټولې سپماوې مو د ورځنیو اړتیاوو په پوره کولو ولګېدې. اوس که بېرته ولاړ شو نه د سفر کرایه لرو نه د خپلو وسایلو د لېږد توان او نه هم دومره امکانات چې په افغانستان کې نوی ژوند پیل کړو. په افغانستان کې شخصي کور هم نه‌لرو». د هغه په وینا؛ که ستانه شي لومړی باید د اوسېدو ځای پیدا کړي، بیا د ماشومانو د خوړو، زده‌کړو او د کار روزګار غم وخوري.

اشرف ګل وایي: «زما ماشومان هره ورځ پوښتنه کوي، چې ایا رښتیا هم افغانستان ته ځو؟ هلته به زموږ کور چېرته وي؟ او په کوم ښوونځي کې به زده‌کړې کوو؟ خو زه د دوی دغه پوښتنو ته هېڅ ځواب نه‌لرم».

د ځایي چارواکو د معلوماتو له مخې په وروستیو میاشتو کې هره ورځ د تورخم او نورو لارو زرګونه افغانان خپل هېواد ته ستنېږي. په دغه ستنېدونکو کې ګڼې هغه کورنۍ هم شاملې دي، چې له کلونو راهیسې په پاکستان کې اوسېدې او ماشومان یې یا هلته زېږېدلي او یا یې هم خپلې زده‌کړې همالته ترسره کړې دي.
کوټه، نوښار، هري پور، پېښور، چارسده، کوهاټ، اټک، اسلام‌اباد او راولپنډۍ هغه مهم ښارونه دي چې له هغو څخه تر ټولو زیات افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. شفیع الله وایي، په اټک کې یې یو ګودام درلود چې هلته یې کارتن، اوسپنه او کاغذ اخیستل او پلورل. د هغه په خبره؛ کاروبار یې ښه روان و او د خپلو ماشومانو د روښانه راتلونکي خوبونه یې لیدل.

شفیع الله وایي: «دلته مې ګودام و، روزګار مې و او ژوند مو ښه تېرېده؛ خو اوس هر څه پای ته ورسېدل. خپل کور، کاروبار او د کلونو خواري شا ته پرېږدو او افغانستان ته روان یو. یو ماشوم یې د اټک په ښوونځي کې زده‌کړې کولې او هیله یې دا وه، چې لوړې زده‌کړې وکړي؛ خو د اوسنیو شرایطو له امله دا خوب هم نیمګړی پاتې شو».

شفیع الله وایي، پولیسو ونیوه یوه شپه یې په توقیف کې وساته او له خوشې کېدو وروسته ورته وویل شول چې له خپلې کورنۍ سره دې افغانستان ته ستون شي. هغه وایي: «له نیول کېدو وروسته بله لار نه وه. مجبور شوم خپل ګودام او ټول سامان په نیمه بیه وپلورم؛ ځکه په بېړه باید افغانستان ته تللی وای».

شفیع‌الله اوس د تورخم له لارې افغانستان ته روان دی. د هغه په وینا؛ تر ټولو ستر درد دا دی چې هغه ژوند کاروبار او د کلونو زحمت چې په پاکستان کې یې جوړ کړی و، په څو ورځو کې له لاسه ورکړ.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې ویاند قیصر اپریدی وایي، د ۲۰۲۳کال له پیل راهیسې تراوسه شاوخوا ۲۵ لکه افغان کډوال له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي چې له دې ډلې نږدې دوه نیم لکه کسان د جبري اېستلو د پالیسۍ له مخې افغانستان ته لېږدول شوي دي چې له دې ډلې شاوخوا ۲۵۰زره کسان د جبري اېستلو د تګلارې له مخې بېرته افغانستان ته لېږدول شوي دي.

د بدخشان نښتو ته په اشارې؛ مجاهد وایي د وروستۍ پېښې عاملین یې په ۲۴ ساعتونو کې له‌منځه وړي

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۹:۲۸ GMT+۱
100%

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د یادې ډلې د شپږو وزارتونو د لاسته راوړونو په غونډه کې ویلي، چې ځواکونه یې پیاوړي دي او د وروستۍ پېښې عاملین یې په ۲۴ ساعتونو کې له‌منځه وړي. که څه هم نوموړي د وروستۍ پېښې او ځای نوم وانه‌خیست؛ خو اشاره یې د بدخشان پېښو ته وه.

ذبیح‌الله مجاهد د سې‌شنبې په ورځ (د زمري ۶مه) «د رسنیو په هېنداره کې حکومت» تر سرلیک لاندې پروګرام کې د طالبانو د سترې محکمې، حج او اوقافو، عدلیې، امرباالمعروف، اطلاعاتو او فرهنګ او سرحدونو او قبایلو چارو وزارتونو د یو کلنو لاسته راوڼو پرمهال وویل، په سرحدونو کې یې ځواکونه فعال دي او د ټولو هغو شکمنو پېښو مخنیوي ته ځان رسوي چې رامنځته کېږي.

که څه هم دامهال د افغانستان په شمال او په ځانګړي ډول بدخشان کې د طالبانو او د هغوی د مخالفو وسله‌والو ترمنځ بریدونه پیل شوي؛ خو ذبیح‌الله مجاهد وویل:« په ډېرو پرمختللو هېوادونو کې هم داسې پېښې کېږي، زموږ ځواکونه ژمن دي او په خاصو وختونو کې یې د ستونزو مخنیوي ته ځان رسولی. په وروستیو کې تاسو ځینې ستونزې ولیدلې چې رامنځته شوې؛ خو په ۲۴ ساعتونو کې یې مخه ونیول شوه او عاملین یې له‌منځه یوړل شول».

نوموړي یو ځل بیا وویل، چې د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو په وړاندې ونه کارول شي او د ټولو هېوادونو سره ښې اړیکې غواړي. مجاهد د طالبانو د لاسته راوړنو په برخه کې وویل، تېرکال د دغه ډلې سترې محکې ۲۶۲زره او ۹۳۷ بېلابېلو قضیو ته رسېدنه کړې چې پرمهال یې ۷۱زره او ۶۷۲ حقوقي دعوې حل کړې دي.

د نوموړي په خبره؛ د حج او اوقافو وزارت په بېلابېلو برخو کې ۲۲۷ بېلابېلي مکتوبي او ۴۰۰ شفاهي فتواوې صادرې کړې دي. هغه ویلي، چې د عدلیې وزارت د ۹۴۹زره او ۶۶۴ غصب شویو ځمکو د مخنیوي په اړه ۲۷۶ پرېکړې هم صادرې کړې دي.

د طالبانو ویاند په دغه کنفرانس کې زیاته کړې، چې د امربالمعروف محتسبانو د کابل په ګډون په ټولو ولایتونو کې د یوه کال پرمهال د «اسلامي‌ ارزښتونو د ټینګښت او خرافاتو د مخنیوي» په موخه ۱۶۴۹ کوډګر نیولي او اړوندو ادارو ته یې سپارلي دي.
هغه ویلي، چې یادي ادارې د ښځو د «شرعي حقونو» په برخه کې ۳۲۹۴ قضیو ته رسېدنه کړې او پرمهال یې ۱۳۶۰ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي ژغورل شوې دي.

مجاهد وايي، چې تېرکال ۱۰زره بهرني او ۸ مېلیونه کورنیو ګرځندویانو له تاریخي، فرهنګي او تفریحي سیمو لیدنه کړې. نوموړي دا هم ویلي، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت تېرکال ۶ راډیوګانو، یوه ویېب‌پاڼې، ۵ چاپي رسنیو، دوه خبري‌ اژانسونو، ۹۰ یوټیوب چېنلونو او ۲۷ فرهنګي‌ بنسټونو ته د فعالیت اجازه ورکړې.
نوموړي‌ زیاته کړې، چې د یاد وزارت ځانګړي کمېسیون د ۴۰ خصوصي کتابتونو لیدنه کړې او پرمهال یې ۹۲۹ هغه کتابونه ټول کړي، چې د «معیارونو او ارزښتونو» سره په ټکر کې وو.

ذبیح‌الله مجاهد یو ځل بیا له خلکو، رسنیو، خبریالانو او شنونکو د همکارۍ غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی، چې د یادې ډلې لاسته راوړنې خپرې کړي.

له کورنیو پرته؛ په پنجاب کې دوه نیول شوي افغان ماشومان افغانستان ته ستانه کړل شول

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۶:۰۷ GMT+۱
•
جواد شينواری
100%

له پاکستان نه افغانستان ته د افغان کډوالو د ستنولو بهیر لاهم په چټکۍ سره روان دی؛ خو د یادې پروسې تر ټولو حساس اړخ هغه پېښې دي، چې ماشومان هم په‌کې شامل دي. تېره ورځ له کورنیو پرته په پنجاب کې دوه نیول شوي افغان ماشومان افغانستان ته ستانه کړل شول.

دغه دوه ماشومان په پنجاب کې نیول شوي وو او د قانوني پړاوونو تر بشپړولو وروسته افغانستان ته ولېږدول شول او بیا د تورخم له لارې افغانستان ته واېستل شول.

۱۶کلن فرحان چې د پنجاب له ساهيوال نه نیول شوی و، افغانستان ته د بېرته تګ پرمهال د خوښۍ پر ځای یې په څېره وېره، بې‌وسي او له خپلې کورنۍ د بېلتون درد له ورایه ښکارېده+.

فرحان وايي، د اړتیا وړ توکو د پېرلو لپاره له کوره بهر وتلی و. هغه خبر نه و چې په بازار کې د پولیسو عملیات روان دي. کله چې بازار ته ورسېده، پولیسو ودراوه او پوښتنې یې ترې پیل کړې.

فرحان وايي:« پولیسو له ما وپوښتل، چې ته د کوم ځای یې؟ ما ورته وویل، چې زه د افغانستان د کابل یم. له دې وروسته یې له ما نورې پوښتنې ونه کړې او نېغ یې موټر ته پورته کړم او تاڼې ته یې انتقال کړم».

فرحان د پولیسو د حضور له امله په ازاده توګه له خبرو کولو وېره لرله. کله چې د افغانستان انټرنشنل پښتو خبریال جواد شینواري ترې د نوموړي د وضعیت پوښتنه وکړه؛ نو په ژړغوني غږ یې یوازې دومره وویل: «زما کور او کورنۍ په پاکستان کې پاتې شول او زه یوازې افغانستان ته ځم. زه نه پوهېږم هلته به څوک ولرم او له چا سره به ژوند کوم».

د فرحان په سترګو کې اوښکې ډنډ وې. هغه څو ځلې د خپلې کورنۍ یادونه وکړه او د خپل راتلونکي په اړه ډېر اندېښمن ښکاره شو. په دغه کسانو کې یو بل افغان ماشوم هم شامل دی، چې له پنجاب نه نیول شوی او د تورخم له لارې افغانستان ته واېستل شو.

دغه ماشوم وايي، په پنجاب کې یې په یوې هټۍ کې کار کاوه. د هغه په خبره؛ هغه د معمول په څېر په هټۍ کې په کار اخته و، چې پولیس راغلل او له هغه ځایه یې ونیوه.

نوموړی وايي، له نیول کېدو وروسته ورته له خپلې کورنۍ سره د اړیکې اجازه ورنه‌کړل شوه او ونه توانېد چې خپله کورنۍ خبره کړي او اوس چې افغانستان ته استول کېږي، ډېر اندېښمن دی؛ ځکه هغه په پاکستان کې زېږېدلی، د ژوند ډېره برخه یې همدلته تېره کړې او په افغانستان کې نږدې خپلوان نه‌لري.
تر دې وړاندې د پنجاب په ګډون په خیبرپښتونخوا کې هم د ګڼو افغان ماشومانو د نېولو او جبري ستنولو راپورونه ورکړل شوي وو.

یو بل افغان کډوال امین‌الله چې په سترګو کې یې د کلونو یادونه او د بېلتون درد ښکاره کېده وايي، چې لمسی او لور یې تېره ورځ پولیسو ونیول او وروسته افغانستان ته واستول شول. امین‌الله وايي: «زما لور او لمسی روغتون ته تللي وو؛ خو د بېرته راتګ پرمهال پولیسو ودرول او ویې نیول. موږ ته له هغوی سره د مخې ښې فرصت هم رانه کړل شو او نه مو د مناسبې تیارۍ وخت لاره».

اوس امین‌الله هم له خپلې کورنۍ سره افغانستان ته د تګ لپاره اړ شوی؛ خو د هغه لپاره دغه سفر یوازې ستنېدل نه‌دي؛ بلکې د ټول عمر له خاطرو او تېر ژوند څخه جلا کېدل دي. هغه وايي: «زموږ ټول ژوند په پاکستان کې تېر شوی. زموږ ماشومان همدلته زېږېدلي او همدلته لوی شوي دي. اوس په ناڅاپي ډول هر څه پرېږدو او داسې هېواد ته ځو، چې هلته زموږ لپاره ژوند اسانه نه‌دی».

امین الله د پاکستان له حکومته غوښتنه وکړه، چې د کومې کورنۍ پر ماشومانو یا ښځو اقدام کېږي؛ نو هغوی ته دې لږ وخت ورکړل شي، څو د اړتیا وړ سامان له ځان سره واخلي او له خپلو کورنیو سره یوځای ستانه شي.

هغه وویل، ماشومان او ښځې دې په ناڅاپي ډول نه نیول کېږي او نه دې بېرته استول کېږي؛هغوی ته دې دومره وخت ورکړل شي، چې له خپلو عزیزانو سره وویني او له خپلې کورنۍ سره یو ځای سفر وکړي.

پاکستاني چارواکي وايي، د هغو افغان وګړو د ستنولو بهیر روان دی چې قانوني اسناد نه‌لري یا د پاتې کېدو اجازه یې پای ته رسېدلې ده. بلخوا د بشري حقونو فعالان وايي، چې د افغان کډوالو د ستنولو په بهیر کې باید د ماشومانو، ښځو او نورو زیان منونکو کسانو خوندیتوب ته ځانګړې پاملرنه وشي.

دوی ټینګار کوي، چې د کم عمره کسانو په اړه باید د هغوی کورنۍ اړیکې، زده‌کړې، استوګنه او راتلونکی په پام کې ونیول شي؛ څو د ستنولو پروسه له بشري اصولو او نړۍوالو معیارونو سره برابره ترسره شي.

د زیړي نړۍواله ورځ؛ په افغانستان کې د زیړي ګڼ شمېر ناروغان له درملنې بې‌برخې دي

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۵:۵۵ GMT+۱
100%

نن د (جولای ۲۸مه) د زیړي «هيپاټایټس» نړۍوالې ورځې سره سمون لري. د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، که څه هم افغانستان د ویروسي هپاتیت (زیړي) پر وړاندې د مبارزې په برخه کې یو څه پرمختګ کړی؛ خو لاهم ګڼ شمېر ناروغان نه‌دي تشخیص شوي او له درملنې بې‌برخې دي.

دغه سازمان له روغتیايي بنسټونو او نړۍوالو همکارانو غوښتي، چې د هیپټایټ د مخنیوي، وختي تشخیص او اغېزمنې درملنې ته د خلکو د لاسرسي پراختیا لپاره خپلې هڅې زیاتې کړي. د یاد سازمان په وینا؛ د ګډو هڅو له لارې له هیپټایټ څخه پاک افغانستان رامنځته کېدای شي.

د هیپټایټ نړۍواله ورځ هرکال (د جولای ۲۸مه) د عامه پوهاوي د لوړولو، د معایناتو، واکسین او درملنې ته د خلکو د لاسرسي پراختیا په موخه نمانځل کېږي. هیپټایټ «بي» او «سي» د یادې ناروغۍ تر ټولو خطرناک ډولونه ګڼل کېږي، که پر وخت تشخیص او درملنه یې ونه شي؛ نو د ځیګر سیروز او سرطان لامل کېدای شي.

د روغتیا نړۍوال سازمان تېر کال هم خبرداری ورکړی و، چې په افغانستان کې ډېری کسان د زیړي د ناوخته تشخیص له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي. دغه سازمان د معایناتو، واکسین او درملنې د پراخېدو غوښتنه کړې وه او ټینګار یې کړی و، چې هېڅوک باید د داسې ناروغۍ له امله ژوند له لاسه ورنه کړي چې د مخنیوي او درملنې وړ وي.

د هیپټایټ پرضد د مبارزې ملي پروګرام د راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال په لومړیو درېیو میاشتو کې په ټول افغانستان کې تر ۹۳۶زره ډېر کسان د هیپټایټ «بي» او «سي» لپاره معاینه شوي دي.

راپور ښيي، چې د ۲۰۲۳کال له پیله د ۲۰۲۵کال د لومړۍ ربعې تر پایه تر ۶۷زره ډېر د هیپټایټ «بي» او نږدې ۲۸زره د هیپټایټ «سي» ناروغان ثبت شوي دي.

خو روغتیاپالان باور لري، چې دغه شمېرې د ناروغۍ رېښتینی وضعیت نه منعکسوي. د انتاني ناروغیو متخصص ډاکټر یما شهاب افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، هیپټایټ یوه ویروسي ناروغي ده چې د A، B، C، D او E ډولونه لري؛ خو «بي» او «سي» یې تر ټولو خطرناک ډولونه دي.

د نوموړي په وینا؛ هیپټایټ د ککړې وینې، جنسي اړیکو، له مور څخه ماشوم ته د لېږد او د هغو روغتیایي وسایلو له لارې انتقالېږي چې په سمه توګه تعقیم شوي نه‌وي.

ډاکټر شهاب چې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې یې کار کړی وایي، د خلکو د عامه پوهاوي ټیټه کچه، اقتصادي ستونزې او د روغتیايي خدمتونو محدود لاسرسی د دغه ناروغۍ د پراختیا مهم لاملونه دي.

هغه زیاتوي، چې په افغانستان کې د روغتیايي معلوماتو منظم سیستم (HMIS) له ستونزو سره مخ دی؛ نو له همدې امله د ناروغانو رسمي شمېرې بشپړې نه‌دي. د هغه په وینا؛ د نړۍوالو ادارو اټکلونه هم ښيي، چې ډېری کسان لاهم نه‌دي تشخیص شوي.

د نوموړي په خبره؛ په افغانستان کې د غاښونو په ځینو کلینیکونو، سینګارتونونو او نورو ځایونو کې د روغتیایي وسایلو ناسم تعقیم د ناروغۍ د لېږد ګواښ زیاتوي. هغه وایي، ډېری افغانان یوازې د «زیړي» نوم پېژني؛ خو د هیپټایټ د بېلابېلو ډولونو او د لېږد د لارو په اړه کافي معلومات نه‌لري.

هغه سپارښتنه کوي، چې د هیپټایټ واکسین په ځانګړي ډول د نویو زېږېدلو ماشومانو او د لوړ ګواښ لرونکو کسانو لپاره په معیاري ډول پراخ شي. همدارنګه باید یو ځل کارېدونکي روغتیایي وسایل وکارول شي، د وینې له انتقال مخکې کره معاینې ترسره شي او د جراحي عملیاتو پرمهال د هیپټایټ ناروغانو لپاره ځانګړي وسایل وکارول شي.

د نوموړي په وینا؛ اوس هم د افغانستان په ډېرو ولایتونو کې د هپاتیت د تشخیص امکانات نه‌شته. دامهال د دغه ناروغۍ د تشخیص او درملنې خدمتونه تر ډېره په کابل کې د انتاني ناروغیو روغتون، د فرانسویانو روغتون او «کیور» روغتون او په ځینو ولایتونو کې د انتاني ناروغیو په محدودو مرکزونو کې وړاندې کېږي؛ خو د دغه مرکزونو امکانات کافي نه‌دي.

ډاکټر شهاب ټینګار کوي، چې د هیپټایټ د مخنیوي لپاره باید په ټول هېواد کې د تشخیص او درملنې ځانګړي مرکزونه زیات شي او د عامه پوهاوي پروګرامونه پراخ شي. هیپټایټ یا د ځیګر التهاب یوه خطرناکه ناروغي ده، چې هرکال په نړۍ کې د سلګونه زره کسانو د مړینې لامل کېږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د ۲۰۲۶کال د هیپټایټ نړۍوال راپور له مخې؛ ویروسي هیپټایټ «بي» او «سي» په ۲۰۲۴کال کې په ټوله نړۍ کې د شاوخوا ۱.۳ مېلیونه کسانو د مړینې لامل شوي دي.

جلالي: د بدخشان بدلونونه د طالبانو د سیاستونو پر وړاندې د خلکو د تدریجي غبرګون نښه ده

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۳:۳۲ GMT+۱
100%

د افغانستان د کورنیو چارو پخواني وزیر علي احمد جلالي ویلي، په بدخشان کې وروستي بدلونونه د طالبانو د سیاستونو پر وړاندې د خلکو د تدریجي غبرګون د پیل نښه ده. هغه ویلي، تاریخي تجربې ښيي چې د «استبدادي حکومتونو» پر وړاندې مقاومت معمولا په تدریجي ډول پیلېږي او د وخت په تېرېدو پراخېږي.

نوموړي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، هر «استبدادي نظام» بالاخره د خلکو له غبرګون سره مخ کېږي؛ خو د طالبانو د مخالفانو اوسني پاشلي وسله‌وال بریدونه لاهم د یادې ډلې لپاره جدي ګواښ نه ګڼل کېږي.

جلالي زیاته کړه، چې د لرو پرتو سیمو د وسله‌والو مخالفانو ناپاڅي او پاشلي بریدونه د طالبانو پر وړاندې د ځواک د انډول بدلولو لپاره بسنه نه‌کوي او د دوی بریا سیاسي یووالي، ګډې ستراتیژۍ او ملي رهبرۍ ته اړتیا لري.

نوموړي د دوشنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې پر خلکو خپل فشارونه زیات کړي دي. د هغه په وینا؛ دغه ډله نه یوازې دا چې د نړۍوالې ټولنې له‌خوا په رسمیت نه‌ده پېژندل شوې، بلکې د افغانستان د خلکو او په ځانګړي ډول د ښځو حقونه یې هم په پراخه کچه تر پښو لاندې کړي دي.

جلالي وویل، تاریخي تجربې ښيي چې د «استبدادي حکومتونو» پر وړاندې مقاومت معمولا په تدریجي ډول پیلېږي او د وخت په تېرېدو پراخېږي. هغه په بدخشان کې وروستي بدلونونه هم د همدې بهیر یوه برخه وبلله.

جلالي زیاته کړه، ان هغه هېوادونه هم چې طالبانو ته نږدې ګڼل کېږي لکه روسیه او چین د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان د وسله‌والو ډلو د فعالیت او روزنې مرکز ګڼي.

د افغانستان د کورنیو چارو پخواني وزیر ټینګار وکړ، چې د استبدادي حکومتونو پر وړاندې مبارزه یوازې د پوځي اقدام له لارې بریالۍ کېدای نه‌شي؛ بلکې سیاسي یووالي، ګډې ستراتیژۍ او ملي رهبرۍ ته اړتیا لري. د هغه په وینا؛ په تاریخ کې بریالي پاڅونونه همداسې ځانګړنې لرلې دي.

جلالي خبرداری ورکړ، که اعتراضونه او نښتې همداسې پاشلې او محدودې پاتې شي؛ نو طالبان به وکولای شي د خپلو امکاناتو په کارولو سره یې کنټرول او مهار کړي. د هغه په وینا؛ د طالبانو د مخالفانو د بریا احتمال هغه وخت زیاتېږي، چې د دوی فعالیتونه له لرو پرتو سیمو څخه ښارونو او مهمو مرکزونو ته وغځېږي او په ورته وخت کې د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د واک موازي جوړښتونه هم رامنځته شي.

هغه زیاته کړه، چې یوازې په غرنیو او لرو پرتو سیمو کې هرې خواته خواره بریدونه د ځواک د انډول بدلولو لپاره بسنه نه‌کوي او له دې لارې مطلوبې پایلې ته رسېدل به ډېر وخت ونیسي.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د بدخشان ولایت د زیباک ولسوالۍ په سیمه کې د افغانستان د ازادۍ جبهې او طالبانو ترمنځ نښتې د دوشنبې په ورځ پنځمې ورځې ته وغځېدې.

د ازادۍ جبهې په تېرو ورځو کې ادعا کړې، چې د زیباک په لوړو سیمو کې یې د طالبانو څو مهمې پوستې نیولې او د طالبانو دوه بې‌پیلوټه الوتکې یې هم نسکورې کړې دي. په مقابل کې د طالبانو پوځ ادعا کړې، چې د مخالفانو برید یې په شا تمبولی دی. د دواړو لورو دغه ادعاوې تر اوسه د خپلواکو سرچینو له‌خوا نه‌دي تایید شوې.