د جمهوریت له سقوط څخه شاوخوا یوه نیمه میاشت تېره وه، چې د ارګ څو همکارانو په ویډیویي اړیکه کې زما احوال واخیست. هغوی له ډاډ راکولو وروسته راته وویل: «اوس خو طالبانو ټول هېواد نیولی او چېرته ترې تللی نه شو، ښه به وي کار ته راشې، بیا به ګورو چې څه کېږي».
د تلې (میزان) په یوه ساړه سهار، له چای څښلو وروسته د پخواني معمول خلاف، چې تل به مې منظمه درېشي اغوسته، دا ځل په دودیزو افغاني جامو کې د ښار لایني موټر ته پورته شوم او د ارګ پر لور روان شوم. په امنیتي ملحوظاتو ما او د ارګ ډېری نورو کارکوونکو د جمهوریت پر مهال هم د دفتري ټرانسپورت پرځای ښاري ټرانسپورت غوره باله. اکثره به مالیې وزارت ته نږدې له «یکپیسهګي پل» سره د ارګ د هغې دروازې مخې ته له موټرو کښته کېدو، چې په رسمي ادبیاتو کې ورته «خیبر» یا «سباوون» دروازه ویل کېده.
د طالبانو له واکمنېدو سره، موټرچلوونکو جرئت نه کاوه ما هغې نقطې ته نږدې ښکته کړي. ډرېور راته وویل: «مخکې به د پي پي اېس سرتېري غوسه کېدل یا به یې د موټر پر بانټ لغته وهله، خو اوس د طالبانو وسلهوال نېغ په نېغه ډزې کوي».
که څه هم ارګ ته څېرمه داسې کومه پېښه نه وه شوې او دلته طالب وسلهوال د خپلو مشرانو تر جدي کنټرول او سپارښتنو لاندې وو، خو له نورو سیمو د پېښو را رسېدلو خبرونو د خلکو په زړونو کې دا وېره ننه ایستلې وه.
کله دې چې قاتل ساتونکی شي!
د ارګ دروازې ته څېرمه کانکریټي موانعو ته له رسېدو سره سم، روان وضعیت د ټول هېواد د بدل شوي برخلیک کیسه کوله. د تېر مهال د درې-څلورو منظمو، اتو کړو او په درېشیو سمبالو پي پي اېسسرتېرو پر ځای، اوس شل-دېرش خوبولي، په څادرونو کې نغښتي، څپلۍ او چپلکې په پښو، کاږه واږه ولاړ وسلهوال لیدل کېدل. هغوی ټوپک په اوږه اچولي وو، ځینو د ټوپک پر ماشه ګوتې اېښې وې او له بڼو، خوارځواکۍ ځپلو وجودونو او ترهېدلو څېرو یې روښانه کېده چې له ښاري فضا څخه خورا لرې، په کلیوالي محیط کې لوی شوي او تازه دلته راغلي دي.
دوی د ننوتونکو کسانو تر تفتېش ډېر، د دې دندې لپاره ولاړ وو چې دپي پي اېس هغه پخواني ساتونکي وڅاري چې په ملکي جامو کې ورغوښتل شوي وو او د راغلو کسانو جدي تالاشي یې کوله. د ننوتونکو کسانو د دندې د کارتونو چک کول هم د همدغو طالبانو په لاس کې وو. ځینو به له چایجوشونو، وچې ډوډۍ او د چایو له ګیلاسونو سره ورمنډه کړه؛ په ناسته یا ولاړه به یې، چې د ارګ له مخې تېرېدونکو خلکو به ورته تر سترګو لاندې کتل، یا خپله د سهار چای څښه او یا به یې خپلو شاوخوا ملګرو ته د چایو ګیلاس او غوړه وچه ډوډۍ ورکوله.
دپي پي اېسپخوانیو کارکوونکو، چې له موږ سره یې پېژندګلوي درلوده، کله کله به یې سلام او درناوی کاوه. د نورو پخوانیو ارګوالو غوندې به یې د سترګو لاندې یو بل ته د رمز په ژبه کتل. ځینې د یو بل په لیدلو خوشحاله شول چې لا ژوندي دي، خو ځینو به د طالب ساتونکو له سترګو پناه کېدو سره سم د خپلو خبرو په پیل کې، له هېواده د یو بل په وتلو کې پر ناکامۍ ژوره خواشیني څرګندوله.
ځینو به په وتلیو او پخوانیو لوړپوړو چارواکو پسې بېدرېغه بد رد ویل، چې ولې خپله وتلي او له دوی سره یې اړیکې پرې دي او یا په وتلو کې مرسته نه ورسره کوي.
په دې لړ کې ما ته د یوه شوخطبیعه او سرسخت طالبضد همکار جملې خورا جالب احساس راکړ. هغه له ټولې نهیلۍ او سردرګمۍ سره- سره موږ ته د مورال راکولو په نیت، طالب ساتونکو ته په اشارې سره ورو وویل: « غم مه کوئ، هر څه به سم شي! دا سپږن پرون زموږ په وژلو پسې ګرځېدل، نن مو دروازهباني کوي؟».
د موټرسایکل ځغلولو سیالي او په تشناب کې لوېدلی ملي بیرغ
د ارګ له لومړنۍ دروازې له تېرېدو وروسته د ارګ ټول چاپېریال داسې ښکارېده لکه نابلده ځوانانو ته، چې تازه موټرسایکلونه په لاس ورغلي وي او د ځغلولو سیالي پرې کوي. له بېلابېلو ولایتونو راغلو طالبانو، چې ښایي د ځینو به دا کابل ته لومړی راتګ و، هم د ارګ له شاهانه امپراتورۍ او هم پر ټول هېواد د واکمنېدو له احساس څخه په اخیستې انرژۍ له یوه لوري بل لوري ته منډې وهلې.
دا د ژوند د لوبې عجیبه قانون دی، چې په یوه شېبه او یوه ځای کې دوه ډلې کسان داسې له متضادو احساساتو ډک برخلیک ولري: یو د بریا او ګټې په خوند کې ډوب او بل د بایللو او تاوان په ویر کې لاهو! طالب جنګیالي چې موږ د ارګ پر سړکونو لیدل، زموږ او د هغوی احساسات له ځمکې تر اسمانه توپیر درلود. هغوی ته دا بدلون هغومره خوندور و، لکه موږ ته چې تریخ، له زغمه وتلی او نه هېرېدونکی و.
ارګ، چې یو وخت د ټول افغانستان د عظمت، واک او ملي ویاړ سمبول و، اوس د یوه تیاره او ویرژلي حالت په عکس بدل شوی و. ټول چاپېریال خړپړ و، د ملي بیرغ پر ځای د طالبانو سپین بیرغونه رپېدل، او سړکونه او پلې لارې د خزانوهلیو ونو له زېړو او رژېدلو پاڼو ډکې وې.
د ارګ محوطې ته له ننوتلو سره سم له بېلابېلو دفترونو څخه د خپلو لیدل شویو ملګرو پر برخلیک اندېښمن شوم. د څو همکارانو په مشوره د هغوی د دفترونو پر لور روان شوو. هلته مې ولیدل چې له پخواني نظام سره یو ځای، ټول نظم او ډسپلین هم له ارګه کډه کړې ده. د ارګ د بېلابېلو برخو هغه کارکوونکي، چې مخکې یې د دفتري کارتونو د نښو له مخې له خپلو دفترونو ورهاخوا نورو ماڼیو ته د تګ اجازه نه لرله، اوس د سیاحانو په شان بېهدف ګرځېدل او له بېلابېلو برخو یې لیدنه کوله.
طالب جنګیالیو خو له هره کونجه انځورونه اخیستل، په ویډیویي تماسونو کې یې خپلو لېرې ملګرو ته بېلابېلې برخې ښودلې او په خاصه توګه یې د پرځېدلي ولسمشر دفتر ته اشاره کوله چې: «دلته به اشرف غني ناست و، اوس پکې موږ ډاډه ګرځو».
ما ته تر ټولو دردوونکې او درنه صحنه د چارو ادارې د یوه ملګري له کیسې وروسته د ملي بیرغ د دردوونکي حالت لیدل و. دا بیرغ چې مخکې به د چارو ادارې د «ټاپي» د کنفرانسونو تالار پرې ښکلی و، ما د چارو ادارې په څلورم پوړ کې، د تشنابونو په دهلیز کې د لاسوینځلو له نلونو سره څنګ ته پروت ولید. دا زما د ژوند تر ټولو سخته او بده خاطره ده. د بیرغ په لیدلو مې له سترګو د بې وسۍ پرېمانه اوښکې تویې شوې.
پیسې او د عیاشۍ عکسونه چېرې دي؟
د ارګ د بېلابېلو ادارو کارکوونکي، په ځانګړې توګه د مالي او اداري، اقتصادي پالېسۍ جوړونې او مطبوعاتو برخې، د طالبانو بېلابېلو مسوولینو ورغوښتي وو او تر فشار لاندې یې راوستل، چې د پیسو تحویلخونې او د دوی په ادعا، د پخوانیو «عیاشو چارواکو د عیاشۍ انځورونه» ور تسلیم کړي.
له دې غوښتنو څخه د حکومتولۍ په اړه د طالب چارواکو درک او تحلیل هم څرګندیده. دوی اورېدلي وو، چې د تدارکاتو، ملي انکشاف او نورو ادارو که پروژې زیاتې دي، هملته به یې دفترونو کې په میلیاردونو پیسې هم پرتې وي. له همدې امله یې د دغو ادارو ځینې کارکوونکي ورغوښتل او ویل یې، چې د پیسو ځایونه دې وروښيي.
دوی په سختۍ دې ته قانع شول، چې پیسې د پروژو په تطبیقوونکو او ډیزاین کوونکو ادارو کې نه، بلکې په بانک او د مرستندویانو په اکونټونو کې وي.
دا هم عجیب منطق و، چې ګومان یې کاوه که پخوانیو چارواکو د دوی په باور، عیاشي کړې وي، پر خپلو عکاسانو به یې د دې عیاشۍ عکسونه اخیستي وي او دا عکسونه به اوس له عکس اخیستونکو سره موجود وي.
د دې ترڅنګ یې د ارګ ډېری کارکوونکي هڅول چې په شخصي او دفتري ټولنیزو شبکو کې د وضعیت د نوي نورمال کېدو تبلیغات وکړي، د طالبانو چلند وستایي او دا پیغام بهر ته وتلیو افغانانو ته ورسوي.
طالبانو د ارګ کارکوونکو ته د ګومارلو بېبنسټه ژمنې ورکولې او په دې ډول یې ډېری همکاران پر یو بل بېاعتماده کړي وو.
بند کمپیوټرونه او پرانیستې دروازې
پر ارګ د طالبانو له واکمنېدو سره سم، شاوخوا درې میاشتې د ارګ ټول کمپیوټرونه د ای ټيډېټابېس له لارې مهر او لاک او بند شوي وو، څو هلته شته اسنادو ته يوازې نوي واکمنان لاسرسی ولري او پخواني کارکوونکي پکې بدلون رانه ولي.
طالبانو ژر د ارګ ډېرو ادارو ته نوي سرپرستان او لوړپوړي چارواکي وټاکل. د مخکینیو چارواکو هغه محدوده برخه، چې په هېواد کې پاتې وه، دندو ته له اوږدو ږیرو او پګړیو سره راتلل. تسبې په لاس، د تېر پروتوکول خلاف، چې سهار به په ښایسته موټرو کې له ځانګړې لارې نېغ په نېغه ننوتل، اوس د عمومي دروازې په اوږده پلې لار کې ولاړ وو. د هغوی په سترګو کې دا اندېښنه لوستل کېده چې هسې نه کوم طالب وسلهوال یې د خپلو لاس لاندې کارکوونکو پر وړاندې په تلاشۍ کې سپک کړي.
د ارګ اکثریت کارکوونکو د کمپیوټرونو او سیسټمونو د بندښت له امله هیڅ عملي کار نه درلود. په هره اداره کې به څو محدود کسان ناست وو؛ نورو ته نه خپله دغه بېدفتره موجودیت حس ورکاوه او نه تازه واکمنو شویو چارواکو ته دې خوند ورکاوه چې پخواني مامورین یې تر سترګو تېر را تېر شي.
له ارګه وتل هغومره ساده وو، لکه ننوتل چې یې سخت او له رواني وېرې ډک وو.
زرګونه کارکوونکي، چې له څو میاشتو راهیسې یې د تړل شویو بانکي حسابونو د خلاصولو، د قید شویو وسایلو د برخلیک او يا د طالبانو د استولي احوال له وېرې هر سهار ارګ کې حاضري لګوله، له حاضري وروسته به حتا خپل کاري دفتر ته له تګ پرته، سملاسي د وتلو لاره نیوله.
له ارګه تر وتلو وروسته به چا د پاسپورټ ریاست لاره نیوله، چا د نکاحخط دوسیه تعقیبوله او چا په ښار کې د شخصي کاروبار، ټکسي چلولو او بلې بوختیا لاره خپله کړې وه. د ډېرو هڅې او پام له هېواده پر وتلو متمرکز و او په دفترونو کې ناستو کسانو هم تر ډېره پر همدې موضوع یو بل ته مشورې ورکولې.
«دا څومره خلک دلته مفته ډوډۍ خوري!»
د جمهوریت پر مهال د ارګ د ټولو کارکوونکو شمېر شاوخوا ۶ زره کسانو ته رسېده، چې په بېلابېلو خوړنځایونو (طعام خانو) کې ورته د غرمې منظم خواړه چمتو کېدل. له سقوط وروسته، طالبانو د ارګ د هرې ادارې او ریاست تشکیلاتو ته په کتو، د ډوډۍ خوړلو خورا محدود کارتونه ووېشل.
د بېلګې په توګه؛ د یوه ۵۰ کسيز ریاست لپاره یوازې ۵ کارتونه ورکړل شوي وو. د ریاست اداري مدیر به هر سهار له همکارانو سره مشوره کوله چې «نن څوک ډوډۍ ته پاتې کېږي؟». په دې پنځو کسانو کې به اکثره یا د ریاست ملازم او یا کوم تخنیکي کس چې پاتې کېدو ته یې اشد ضرورت و، ټاکل کېدل. داسې هم کېدل چې کوم طالب چارواکي به کوم کارکوونکي ته عاجل کار سپارلی و او هغه باید تر مازیګره پاتې شوی وای، خو د غرمې ډوډۍ لپاره به د باندې وتلو او د ارګ مخې ته به یې د «پېرکي» پلورلو له کراچۍ څخه څه پېرکي اخیستل. د طالبانو له واکمنېدو وروسته د غربت د شدت له امله د پېرکيو او سرکسر خوراکونو بازار خورا تود شوی و.
نور کارکوونکي به د غرمې په ۱۲ یا یوه بجه رخصتېدل. د چارو ادارې یوه ملګري راته کیسه کوله، چې یوه غرمه له زینو کښته کېده او د کور پر لور روان و، چې څو طالب چارواکو د خوړنځي مخې ته د ولاړو لس-پينځلس کسانو په لیدو خپلو کې په لوړ غږ وویل: « دا څومره خلک دلته مفته ډوډۍ خوري!».
دا په داسې حال کې وه، چې د چارو ادارې خوړنځای د ارګ تر ټولو لوی سالون ګڼل کېده او تر سقوط مخکې به هره ورځ تر دوه زرو کسانو پکې په درنښت ډوډۍ خوړله.
پاسپورټ او ویزې ته په تمه
موږ یوه ډله ملګري او همکاران، چې له نویو حاکمانو سره مو نظریاتي اختلاف ژور و، هره ورځ مو پر ځان د څارنې او رواني فشارونو نوي لړۍ حس کوله. د هغوی تمه دا وه چې موږ د پخوانیو چارواکو خلاف ریښتیا او دروغ را پیل کړو، ږیرې پرېږدو، له هغوی سره همرنګ شو او د هغوی لوډسپېکرونه شو، خو دا له موږ نه، نه شوای کېدای.
له همکارانو سره مو پرېکړه وکړه چې په هره ممکنه لاره، هر څه ژر پاسپورټونه او لږ تر لږه یوه درېیم هېواد ته د وتلو ویزې پیدا کړو. له نېکهمرغه، په هڅو او تدبیر سره همغسې وشول او څو میاشتې وروسته مو د طالبانو له منګولو د خلاصون لاره ومونده.
یادونه: دا د جمهوریت پر مهال د ارګ د یوه پخواني کارکوونکي ځانګړې لیکنه ده، چې د ځینو شخصي دلایلو له مخې یې افغانستان انټرنشل – پښتو ته په مستعار نامه استولې ده.
