د بلوچستان خاران ولسوالۍ تښتول شوی مرستیال کمشنر راخوشی شو
د بلوچستان د خاران مرستیال کمشنر منیر احمد سومرو له دولسو ورځو بند وروسته په خوندي ډول خوشې شوی دی. پولیسو او د هغه کورنۍ په رسمي توګه تایید کړې چې نوموړی بېرته خپل کور ته رسېدلی دی.
د بلوچستان د خاران مرستیال کمشنر منیر احمد سومرو له دولسو ورځو بند وروسته په خوندي ډول خوشې شوی دی. پولیسو او د هغه کورنۍ په رسمي توګه تایید کړې چې نوموړی بېرته خپل کور ته رسېدلی دی.
د پولیسو په وینا، د خاران مرستیال کمشنر منیر احمد سومرو د سپتمبر په ۲۰ مه هغه وخت وتښتول شو کله چې هغه په یوه شخصي موټر کې له کوټې څخه خاران ته روان و.
د راپورونو له مخې، د پیښې په وخت کې مرستیال کمشنر سره درې نور کسان هم وو، چې پکې د هغه موټر چلوونکی او شخصي امنیتي ساتونکی هم شامل وو.
د پولیسو سرچینو په وینا، موټر چلوونکی او امنیتي ساتونکی د تښتونې څخه درې ورځې وروسته خوشې شول، پداسې حال کې چې سومرو د هغه تر رغیدو پورې د تښتوونکو په توقیف کې پاتې شو.
تر اوسه معلومه نه ده چې نوموړی چا تښتولی و.
رویټرز راپور ورکړی چې پاکستان د سعودي عربستان د خاورې د دفاع او د توغندیو او ډرونونو د مخنیوي لپاره دغه هېواد ته له ۳۰ زرو تر ۴۰ زرو پورې سرتېري استولي، په داسې حال کې چې ریاض د ایران پلوه حوثیانو پر وړاندې په یمن کې د نوي پوځي عملیاتو لپاره چمتووالی نیسي.
د راپور له مخې، پاکستاني سرتېري د سعودي عربستان د ځمکنیو پولو د ساتنې او د بېپیلوټه الوتکو او توغندیزو بریدونو د مخنیوي لپاره ځای پر ځای شوي دي.
یو پاکستاني چارواکي رویټرز ته ویلي چې اسلاماباد تر اوسه یمن ته د جګړهییزو عملیاتو لپاره د ځواکونو د استولو پرېکړه نه ده کړې، خو پاکستاني پوځي سلاکاران د سعودي ځواکونو ترڅنګ د یمن د حکومتي ځواکونو ملاتړ کوي.
راپور وایي، پاکستان تېره میاشت اډن ښار ته څلور پوځي باروړونکې الوتکې استولي چې هوايي دفاعي سیسټمونه، سپکې توپخانې، بېپیلوټه الوتکې او د بېپیلوټه الوتکو ضد تجهیزات یې لېږدول.
رویټرز د سیمهییزو او لوېدیځو چارواکو له قوله ویلي چې سعودي عربستان په راتلونکو اوونیو کې د حوثیانو پر ضد د پراخو عملیاتو د پیل ارزونه کوي.
د راپور له مخې، ټاکل شوې دغه عملیات د یمن د حکومت پلوه ځواکونو له خوا پر مخ یوړل شي، خو د سعودي هوايي بریدونه به یې ملاتړ وکړي.
سرچینې وايي، د عملیاتو یو مهم هدف د بابالمندب تنګي بېرته کنټرولول دي؛ هغه ستراتیژیکه لار چې حوثیانو په وروستیو میاشتو کې پر هغې خپل نفوذ پراخ کړی دی.
راپور زیاتوي چې سعودي عربستان دوه احتمالي سناریوګانې تر غور لاندې لري: یوه د بابالمندب شاوخوا محدود عملیات او بله د یمن په څو ولایتونو، لکه مارب، تعز، الجوف او البیضاء کې هممهاله پراخ بریدونه.
د چارواکو په وینا، د عملیاتو د پراخوالي له مخې ښايي تر ۱۰۰ زرو ډېر یمني ځواکونه راجلب شي.
رویټرز راپور ورکړی چې امریکا له وړاندې د استخباراتي معلوماتو او پوځي سلاکارانو له لارې له سعودي عربستان سره همکاري کوي، خو د مستقیمو جګړهییزو عملیاتو برخه نه ده.
راپور همداراز وایي چې د سعودي عربستان او پاکستان ترمنځ د تېرې میاشتې د دفاعي تړون له لاسلیک وروسته، ترکیې او پاکستان دواړو ریاض ته پوځي تجهیزات برابر کړي دي.
د سرچینو په وینا، هغه ترکي بېپیلوټه الوتکې چې سعودي عربستان مخکې اخیستې وې، اوس د یمن پر فضا هم کارول کېږي.
رویټرز لیکي چې د حوثیانو د توغندیزو او بېپیلوټه بریدونو د خطر له امله ریاض له خپلو متحدانو د دفاعي سیسټمونو د لا ډېر ملاتړ غوښتنه هم کړې ده.
د راپور له مخې، فرانسې هم اعلان کړی چې د سعودي عربستان د ینبع بندري ښار د ساتنې لپاره به دفاعي تجهیزات او پوځي پرسونل واستوي.
خو پوځي او سیمهییز شنونکي خبرداری ورکوي چې د حوثیانو پر ضد هر ډول ځمکني عملیات به له ننګونو ډک وي، ځکه د یمن د حکومت اړوند بېلابېلې وسلهوالې ډلې لا هم په بشپړه توګه منظمې او متحدې نه دي.
د پاکستان حکومت د عمران خان د پلویانو د لاریون د مخنیوي لپاره اسلاماباد ته غځېدلې لارې په کانټینرونو تړلې دي، چې له امله یې د کراچۍ په بندر کې د توکو لېږد له ځنډ سره مخ شوی او موټر چلوونکي د خپلو موټرو د ضبط له وېرې شمالي سیمو ته له تګ ډډه کوي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د کراچۍ په بندر کې د بار وړونکو کانټینرونو شمېر زیات شوی، ځکه حکومت د عمران خان د پلویانو د مخنیوي لپاره له دغو کانټینرونو څخه د اسلاماباد د لارو د تړلو په موخه کار اخلي.
راپور وايي، د بار وړونکو موټرو چلوونکي شمالي سیمو ته له تګ ډډه کوي، ځکه وېره لري چې پولیس به یې موټرونه او کانټینرونه ونیسي او د اسلاماباد د لارو د تړلو لپاره به ترې استفاده وکړي. دغه اقدامات د اکتوبر په څلورمه اسلاماباد کې د عمران خان د پاکستان تحریک انصاف ګوند د احتمالي لاریون له ترسره کېدو مخکې شوي دي.
د ۳۵ کلن لارۍ چلوونکي جاوید رحمان په وینا، د پنجاب په ګډون شمالي سیمو ته د بار وړونکو موټرو سفرونه محدود شوي دي. هغه وویل: «پولیس موټرونه نیسي او کانټینرونه اخلي، او بیا موږ له جدي ستونزو سره مخ کېږو.»
د رویټرز په وینا، د اسلاماباد پر لور په غځېدلو سړکونو د کانټینرونو کتارونه له څو اوونیو راهیسې ولاړ دي. ځینې د شګو ډک او ویلډ شوي فولادي کانټینرونه هم د شاوخوا دوو اوونیو لپاره د پلازمېنې پر لارو درول شوي دي.
د عمران خان د پلویانو لاریون په لومړي سر کې د سپټمبر پر ۲۷مه ټاکل شوی و، خو وروسته وځنډول شو. د تحریک انصاف د دغه لاریون اصلي غوښتنه د عمران خان له زندان څخه د خوشې کېدو غوښتنه بلل شوې ده.
د کراچۍ د مال وړونکو موټرو د ټولنې مشر رانا محمد اسلم وايي، تحریک انصاف له سختې څارنې سره مخ دی، خو د هغه په وینا، «دا د لاریون د مخنیوي لاره نه ده.» هغه ادعا وکړه چې چارواکو د لاریون له لومړۍ ټاکل شوې نېټې څو اوونۍ مخکې، د سپټمبر له پنځمې، د بار وړونکو موټرو نیول پیل کړي وو.
اسلم وايي، د ترانسپورټ شرکتونه د مخ په لوړېدونکو لګښتونو له امله نه شي کولای د هرې لارې لپاره دوه موټرونه ولري. هغه ادعا وکړه چې پولیسو د لاریون له پیل مخکې په سپټمبر کې له ۲،۰۰۰ ډېر موټرونه نیولي وو او ډېری یې لا هم د څو ورځو لپاره، له لږ یا هېڅ ډول تاوان پرته، درول شوي وو.
د هغه په وینا، د کانټینرونو د نیول کېدو له امله د ترانسپورټي شرکتونو لګښتونه هم زیات شوي دي. هغه وویل، یوازې د یوه کانټینر د ځنډ ورځنۍ جریمه له ۳۰ زره تر ۴۰ زره پاکستانۍ روپیو، چې شاوخوا له ۱۱۰ تر ۱۵۰ امریکايي ډالرو کېږي، رسېږي. په دې کې د کانټینر د توقیف او د بار وړونکو موټرو د بېکارۍ له امله رامنځته کېدونکي اضافي لګښتونه هم شامل دي.
په پېښور کې مېشتې یوې افغان نرښځې ارزو د پېښور له عالي محکمې غوښتي، چې له جبري ستنولو یې مخنیوی وکړي او وضعیت یې باید د بشري حقونو له اړخه وڅېړل شي. هغې افغانستان ته په جبري توګه ستنېدل د «ژوند او مرګ مسئله» بللې ده.
افغان نرښځې ارزو ویلي، چې په افغانستان کې د نرښځیانو لپاره د ژوند شرایط خورا ستونزمن دي او دوی له شدیدو ټولنیزو محدودیتونو، تاوتریخوالي او د امنیت له جدي اندېښنو سره مخ دي.
د هغې په وینا، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د خوندي ژوند، کار او د عادي ټولنیز ژوند د دوام امکانات نهشته او د جبري ستنېدو پر مهال د خپل ژوند په اړه سخته وېره لري.
نوموړې زیاتوي: «افغانستان ته زما ستنېدل یوازې له یوه هېواده بل هېواد ته انتقال نهدی، بلکې زما لپاره د ژوند او مرګ مسئله ده. زه وېره لرم که بېرته افغانستان ته ولېږل شم خپل ژوند په خوندي ډول نشم تېرولای او د کار او د ځان ساتنې مناسب امکانات به هم ونهلرم».
د ارزو په وینا، په افغانستان کې نرښځیان د تاوتریخوالي، ځورونې او ان د وژنې له ګواښ سره مخ کېدای شي.
نوموړې ټینګار کوي، چې نهغواړي په ناقانونه توګه په پاکستان کې پاتې شي بلکې غواړي د قانون له مخې ورته د اوسېدو او خوندیتوب زمینه برابره شي، نو په همدې موخه یې محکمې ته مراجعه کړې، څو قضیه یې د انساني وضعیت، خوندیتوب او قانوني حقونو له مخې وڅېړل شي. هغې ویلي، دا موضوع یوازې د کډوالۍ یا بېرته شړلو مسئله نه ده، بلکې په مستقیم ډول له شخصي خوندیتوب، د ژوند له دوام او انساني کرامت سره تړاو لري.
د افغان نرښځې ارزو وکیل ممتاز احمد وایي، چې د افغان نرښځیانو په اړه ورته قضیې تر دې وړاندې هم د پېښور عالي محکمه ته وړاندې شوې دي.
د نوموړي په وینا، له هر کس څخه د بېرته ستنولو وړاندې باید د هغه د ژوند او مال د خوندیتوب احتمالي ګواښونه، شخصي شرایط او په افغانستان کې شته وضعیت په پام کې ونیول شي.
د ارزو وکیل له محکمې غوښتنه کړې، چې د نوموړې قضیه دې د هغې د ځانګړو شرایطو او بشري حقونو له نظره وڅېړل شي او تر هغه دې له جبري ستنولو څخه خوندي وساتل شي، څو د هغې د قضیې په اړه وروستۍ قانوني پرېکړه کېږي.
د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې د پېښور عالي محکمې د افغان هنرمندانو او نرښځیانو د قضیو په تړاو حکومت ته لارښوونه کړې وه، چې د نه شړلو اصل په پام کې ونیسي.
محکمې حکم کړی وو، تر هغې چې د دغو کسانو د پناه غوښتنې او اړوندو قضیو په اړه پرېکړه نهوي شوې، یاد کسان دې له پاکستانه وتلو ته نه مجبورېږي، خو داسې برېښي چې د محکمې دغه حکم هغسې چې باید عملي شي، نهعملي کېږي او ډېری کسان د محکمې له حکمونو سره سره له پاکستان به زوره شړل کېږي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف په خیبرپښتونخوا کې د روانې یکشنبې ورځې پر اعلان شوي لوی لاریون (لانګ مارچ) سخت تورونه لګولي او د ځپلو ګواښ یې کړی دی. دا لاریون، په پښتونخوا کې د عمران خان د ګوند سیمهییز حکومت پلان کړی او د را روانې یکشنبې په ورځ به له لکي مروت څخه پیل شي.
خواجه اصف د جمعې ورځې په ماخوستن (د تلې ۱۰مه) په خپله ایکسپاڼه ادعا کړې، چې د خیبرپښتونخوا ایالتي حکومت له تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) او بهرنیو استخباراتي شريکانو سره په همکارۍ د دغه ایالت له لارې د «لوی لاریون [لانګ مارچ]» پر مهال د خطرناک تاوتریخوالي، ناامنۍ او «وسلهوال بغاوت» لویه طرحه جوړه کړې ده.
د پاکستان دفاع وزیر زیاتوي، چې دغه پلان شوی لاریون د ۲۰۲۴ کال د جولای د ۱۵مې نېټې د بنو پېښې ته ورته بڼه لري. د ده د ادعا لهمخې، په هغه وخت کې د ټيټيپي د ګل بهادر ډلې پر بنو نظامي اډې (کینټ) تر ځانمرګي برید وروسته، د تحریک انصاف او پښتون ژغورنې غورځنګ خپلو پلویانو ته لارښوونه کړې وه، چې پر پوځي سیمو برېدونه وکړي.
خواجه اصف خبرداری ورکړی، که دا ځل هم د اکټوبر پر ۴مې پیلېدونکي لوی لاریون کې پر پوځي یا د پولیسو پر مرکزونو د تېر په څېر ناوړه بریدونو یا د مې د ۹مې په څېر د «ترهګرۍ» د بیا تکرار هڅه وشي، د هغې تنظیموونکي به په بشپړ ډول وځپل شي او له سرلارو او ګډونوالو سره به یې د «ترهګرو» په شان چلند وشي.
د خیبرپښتونخوا سیمهییز حکومت د دغه لوی لاریون هدف، په پاکستان کې سیاسي او ډیموکراټیک اصلاحات، د تحریک انصاف ګوند د بنسټګر عمران خان او د هغه د ملګرو را خوشې کول، د۲۰۲۴ کال ټاکنو کې د پراخو درغلیو د ادعاوو څېړل او د خیبر پښتونخوا ایالتي حکومت ته د لازمې بودجې او واکونو غوښتنه ګڼلې ده.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر بیا ویلي، دغه اوږد لاریون به د را روانې اونۍ د یکشنبې په ورځ د اکتوبر پر ۴مه د لکي مروت ولسوالۍ له ګنډي چوک څخه پیل شي او ټینګار یې کړی، چې د دوی دغه اوږد لاریون به په بشپړ ډول سولهییز وي او په وینا یې، خلک به بېوسلې راځي او يوازې د خپلو ژبو له لارې به د حق غږ پورته کوي.
هغه خبرداری ورکړ، چې هېچا ته به د ګډوډۍ د جوړولو اجازه ورنهکړل شي او که چا د تاوتریخوالي هڅه وکړه سمدستي به پولیسو ته وسپارل شي.
ټاکل شوې وه، چې د تحریک انصاف دغه لاریون د سپټمبر په ۲۷مه ترسره شي، خو د یاد ګوند د سیاسي کمېټې د پرېکړې لهمخې د اکتوبر پر ۴مه به پیل شي او د دغه لاریون د مخې د ډب کولو لپاره له څو اونیو راهیسې د پاکستان پلازمېنې اسلاماباد په غځېدلو لارو کې کانټینرونه اېښودل شوي دي.
د خیبر پښتونخوا لپاره د عوامي نېشنل ګوند ایالتي مشر میا افتخار حسین ویلي، په ایالت کې نا امنۍ ډېرې شوي او مرکزي او ایالتي حکومتونه د ولس د امنیت، روزګار او اقتصادي ستونزو په هوارولو کې ناکام شوي دي. نوموړي ټینګار وکړ، د هېواد د واکمنانو د ناکامو پالیسیو تاوان یوازې پښتانه ورکوي.
د عوامي نېشنل ګوند ایالتي مشر میا افتخار حسین د جمعې په ورځ (د تلې ۱۰مه) د خیبر پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ په جهانګیره کې یوې ولسي غونډې ته د وینا پر مهال وویل، چي پښتانه له کلونو راهیسې د ناامنۍ، وسلهوالو بریدونو او د خپلو کورنیو د غړو د جنازو د پورته کولو له زړه بوږنونکي حالت سره مخ دي.
د هغه په وینا، د نېشنل اېکشن پلان پر پرېکړو په بشپړ ډول عمل نهکول د اوسنیو امنیتي چیلنجونو د زیاتېدو اصلي لامل دی.
میا افتخار حسین پر مرکزي حکومت او سټېبلشمنټ کلکې نیوکې وکړې او ویې ویل: «په خیبر پښتونخوا کې شپه او ورځ ولسي خلک، ښځې او ماشومان وژل کېږي، خو چې له مرکزي حکومته وپوښتل شي ایالت بېارزښته ګڼي».
هغه زیاته کړه، چې عوامي نېشنل ګوند د خپل حکومت پر مهال د لسګونو خونړیو چاودنو مړي او ټپیان راټول کړي، خو دا چې تل د ولس په حق کې روښانه خبره کوي نو له واک او سیاسي حقونو بېبرخې ساتل کېږي.
نوموړي د مریم نواز وروستیو څرګندونو ته په اشارې سره وویل: «دوی ادعا کوي چې ګاونډي ایالتونو ورته ګواښ دي، مګر پوښتنه دا ده، چې ایا له هغه ولسه وېره پکار ده چې هره ورځ خپل مړي خښوي؟ موږ د جنازو په پورته کولو ستړي شوي یو».
میا افتخار زیاته کړه، چې په پنجاب او سند کې له چا څخه د سیمو د خالي کولو او کډوالۍ غوښتنه نهکېږي، خو په خیبر پښتونخوا کې د قدرتي زیرمو او کانونو د نیولو او ولس د بېځایه کولو هڅې روانې دي.
د عوامي نېشنل ګوند ایالتي مشر پر تحریک انصاف ګوند هم سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، دغه ګوند له تېرو ۱۳ کلونو راهیسې په خیبر پښتونخوا کې واکمن دی، خو د «بدلون» په نوم یې له خلکو سره کړې ټولې ژمنې تر پښو لاندې کړې دي.
هغه تور ولګاوه، چې ایالتي حکومت د خپل ګوند د مشر د ازادولو لپاره عامه او دولتي شتمنۍ کاروي او زیاته یې کړه، چې د اکټوبر د ۴مې نېټې اعلان شوی لاریون به هم د سپتمبر د ۲۷مې نېټې د لاریون په څېر بېنتېجې پای ته ورسېږي.
میا افتخار حسین روښانه کړه، چې ګراني، بېروزګاري او روانه ناامني د عام ولس لومړني ناورینونه دي او عوامي نېشنل ګوند به د فخر افغان باچا خان د «عدم تشدد» د فلسفې او سیاسي فکر پر بنسټ خپلې جدي مبارزې ته دوام ورکړي.
د خیبرپښتونخوا ایالتي حکومت لا تر اوسه د میا افتخار حسین دغو ادعاوو ته غبرګون نهدی ښودلی.