سه دیپلومات پیشین در تحلیلی نوشتند کاهش شدید بودجه و بنبست سیاسی، آینده ماموریت ملل متحد در افغانستان را با خطر جدی مواجه کرده است. آنها تاکید کردند که ملل متحد باید بدون عادیسازی روابط با طالبان ماموریت خود را بر اساس انتظارات روشن بازتعریف کند.
عمر صمد، سفیر پیشین افغانستان در کانادا، اصیلا وردک، دیپلومات پیشین و فعال حقوق زنان و فرید ظریف، نماینده پیشین افغانستان در سازمان ملل در یک تحلیل مشترک نوشتند مأموریت یوناما در اوایل سال جاری میلادی در آستانه انحلال یا کاهش شدید اختیارات و نیروی کار قرار داشت، اما شورای امنیت با تمدید یکساله این مأموریت، فرصت محدودی برای بازنگری راهبرد سازمان ملل در قبال افغانستان فراهم کرده است.
آنها میگویند غیبت نماینده دبیرکل در کابل و اختلافات درون شورای امنیت آینده این ماموریت را در هالهای از ابهام قرارداده است.
در این تحلیل آمده است سازمان ملل در حال حاضر نمیتواند از افغانستان خارج شود، زیرا این اقدام پیامدهای انسانی سنگینی در پی دارد، از سوی دیگر نمیتواند شرایط موجود را عادیسازی کند، زیرا پیششرطهای سیاسی برای به رسمیت شناختن طالبان همچنان فراهم نشده است.
این دیپلوماتهای پیشین نوشتند سازمان ملل باید به جای عادیسازی روابط با طالبان یا کنارهگیری از افغانستان، مأموریت خود را بر اساس اهداف واقعبینانه، هماهنگی بیشتر و انتظارات روشنتر از طالبان و جامعه جهانی بازتعریف کند.
به باور نویسندگان، افغانستان اکنون با مجموعهای از بحرانهای همزمان، از جمله رکود اقتصادی، تغییرات اقلیمی، اخراج گسترده مهاجران از ایران و پاکستان، کاهش دسترسی به خدمات درمانی و محدودیتهای شدید علیه زنان و دختران روبهرو است. این عوامل افغانستان را به یکی از پیچیدهترین بحرانهای بشردوستانه جهان تبدیل کرده است.
این سه دیپلومات همچنین با اشاره به سفرهای اخیر مقامهای ارشد کمیساریای عالی پناهندگان، برنامه توسعه سازمان ملل به افغانستان نوشتند این سفرها نشان داد که بحران انسانی، توسعهای و بهداشتی کشور با سرعت بیشتر از توان جامعه جهانی در حال گسترش است.
در بخش دیگری از این تحلیل، انتصاب رباب فاطمه به عنوان نماینده ویژه جدید دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان، فرصتی برای بازسازی اعتماد کمککنندگان و هماهنگی بیشتر میان بازیگران بینالمللی ارزیابی شده است.
نویسندگان در عین حال تأکید کردهاند که شورای امنیت همچنان بر سر نحوه تعامل با طالبان دچار اختلاف است و روند دوحه نیز به دلیل اختلاف دیدگاهها میان طالبان و کشورهای عضو شورا، پیشرفت چشمگیری نداشته است.
در این تحلیل همچنین آمده است در حالی که روند سیاسی افغانستان در بنبست قرار دارد، کشورهای منطقه از جمله چین، روسیه، کشورهای آسیای مرکزی، کشورهای خلیج فارس و ترکیه همکاریهای عملی خود با کابل را در حوزههای تجارت، امنیت، مهاجرت و زیرساخت ادامه دادهاند و برخی کشورهای اروپایی نیز در موضوع بازگرداندن مهاجران با نمایندگان طالبان همکاری فنی دارند.
نویسندگان نتیجه گرفتهاند که موفقیت مأموریت جدید یوناما به تعیین اولویتهای روشن، همکاری منطقهای، حفظ فضای بشردوستانه، بازسازی اعتماد کمککنندگان و تمرکز بر حفاظت از جان و معیشت مردم افغانستان بستگی دارد.
به گفته او، در حالی که افغانها به عنوان مهمان دعوت شده بودند، ماموران ایرانی پاسپورتهایشان را ضبط کردند و از آنها بابت خدمات پول گرفتند. این شاهد عینی میگوید از هر مسافر بابت خدمات، ۲۵ دالر پول گرفته شد.
طبق روایت این مسافر، ابتدا از سوی بخش فرهنگی قنسولگری ایران در افغانستان، اطلاع داده شد که برایشان ویزای رایگان صادر شده است. متعاقبا اعلام شد که ترانسپورت و اسکان نیز برای این افراد در نظر گرفته شده است.
به گفته این شهروند، پس از عبور از مرز، ماموران ایرانی آنها را به سالنی به نام «شهید سلیمانی» هدایت کردند و وعده غذا و سیمکارت دادند. با این حال، به محض صرف غذا، روند گرفتن پول و ضبط اسناد آغاز شد.
او توضیح داد: «به محض اینکه نشستیم و غذا آوردند، یکی از مسئولان آمد و گفت باید هر نفر ۲۵ دالر بابت خدمات بپردازید تا به شما کارت بدهیم.»
این افغان همچنین گفت برخلاف وعدههای دادهشده مبنی بر تامین اسکان، ماموران ایرانی پس از رساندن مسافران به مشهد، آنها را در خیابان رها کردند. او افزود: «پس از یک راه طولانی، تقریبا ساعت یک شب به مشهد رسیدیم. وقتی از بس پیاده شدیم، مسئولان به ما گفتند هر کس هر جا میخواهد برود. در آن وقت شب، بعضی گفتند مجبورند به خانه اقوام و اقارب خود بروند و بعضی دیگر هم راهی هوتل شدند.»
بازگشت با موترهای شخصی و معطلی دوباره در مرز
این شهروند افزود شرایط نامناسب بسهای دولتی باعث شد تا مسافران در راه برگشت، رفتوآمد با وسایل نقلیه دولتی را رها کنند. او گفت: «از بس در اتوبوسها اذیت شدیم، ترجیح دادیم تاکسی شخصی بگیریم و با هزینه خودمان به مرز برویم. وقتی هم به مرز رسیدیم، دو ساعت منتظر ماندیم تا پاسپورتهایمان را پس بدهند. همه را بیحد خسته و سرگردان ساختند.»
پیشتر دیگر منابع نیز به افغانستان اینترنشنال گفتند جمهوری اسلامی پاسپورتهای افغانهای دعوتشده به مراسم تشییع جنازه علی خامنهای را در مرز اسلامقلعه و دوغارون ضبط میکند و پس از بازگشت، دوباره به آنان تحویل میدهد.
مقامهای ایرانی پیشتر گفتند که در سه روز، یکهزار و ۵۳۰ شهروند افغانستان از طریق گذرگاه مرزی دوغارون وارد ایران شده بودند تا در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، شرکت کنند.
جمهوری اسلامی در حالی برای افغانها ویزای ویژه صادر کرد که گفته میشود از حدود یکسال بدینسو روند صدور ویزا برای شهروندان افغانستان متوقف شده است.
بر اساس یافتههای افغانستان اینترنشنال، توقف صدور ویزا باعث شده است ویزای سیاحتی ایران در بازار سیاه با بهای ۸۰ تا ۱۵۰ هزار افغانی و ویزای کار ایران با بهای ۴۵ تا ۶۰ هزار افغانی خریدوفروش شود.
یک منبع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفت که این تصمیم باعث نگرانی گسترده در میان باشندگان شیعه هرات شده است. به گفته او، طالبان تاکنون دلیل خلع سلاح این نیروها را به مسئولان محلی یا متولیان مساجد توضیح نداده است.
این محافظان از زمان حکومت پیشین مسئولیت تأمین امنیت مساجد اهل تشیع را بر عهده داشتند و پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز در چارچوب ساختارهای امنیتی حکومت این گروه به فعالیت خود ادامه میدادند.
منابع محلی میگویند که آنان در سالهای گذشته نقش مهمی در حفاظت از نمازگزاران و جلوگیری از حملات داعش به این مساجد داشتهاند.
یک باشنده هرات که نمیخواهد نامی از وی برده شود، به افغانستان اینترنشنال گفت که مردم نگراناند که با خلع سلاح این نیروها، خطر حمله به مساجد افزایش یابد. به گفته آنان، برخی از شیعیان از بیم حملات احتمالی حضور در نماز جماعت را کاهش دادهاند.
طالبان تاکنون بهطور رسمی درباره این اقدام یا تدابیر جایگزین برای تأمین امنیت مساجد اهل تشیع در هرات اظهار نظر نکردهاند.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که شیعیان هرات در پنج سال گذشته بارها هدف حملات مرگبار قرار گرفتهاند. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، دستکم هفت حمله علیه شیعیان در شهرک جبرئیل و ولسوالیهای انجیل و گذره ثبت شده است.
این حملات، که شامل انفجار در مساجد، تیراندازی به نمازگزاران و ترور روحانیون شیعه بوده، دهها کشته و زخمی بر جا گذاشته است. در تازهترین مورد، حمله افراد مسلح به مسجد امام زمان در ولسوالی گذره در ۱۱ ثور ۱۴۰۳، دستکم شش نمازگزار، از جمله امام جماعت مسجد، را کشت.
داعش مسئولیت آن حمله را بر عهده گرفت و یوناما از طالبان خواست حفاظت از شیعیان را تقویت و عاملان حمله را بهسرعت شناسایی کند.
