پس از رایزنیهای زیاد و پذیرفته شدن شرایط طالبان، این گروه در نشست دوحه به ریاست رزماری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل شرکت میکند. طالبان در حالی در این نشست که به ریاست یک زن برگزار میشود شرکت میکند که با حضور زنان افغان مخالفت کرد و حاضر نیست درباره حقوق آنها گفتوگو کند.
طالبان در ماههای گذشته با تعیین نماینده ویژه سازمان ملل برای افغانستان که محور این نشست بود، مخالفت کرد. این گروه برای حضور خود در سومین نشست دوحه شرایط دیگری را نیز مطرح کرد. طالبان با دیکته کردن شرایط خود و تغییر دستور کار نشست دوحه با دعوت نمایندگان زنان، جامعه مدنی و دیگر جریانهای سیاسی مخالفت کرد.
طالبان که در دو نشست قبلی دوحه غایب بود اینبار حتا با مطرح شدن مسایل حقوق بشری به ویژه حقوق زنان هم مخالفت کرد.
طالبان درباره دلیل دشمنی خود با زنان افغان میگوید مطابقت «شریعت اسلامی» برخورد میکند، اما هرگز توضیح نداده که چرا شریعت مد نظر آنها برخورد متفاوتی درباره زنان خارجی تجویز میکند. به گونهای که زنان خارجی با پوشش متفاوت میتواند به عنوان گردشگر خارجی در ولایتهای افغانستان سفر کند و یا رهبری جلسهای را به عهده داشته باشند که طالبان نیز در آن شرکت میکنند.
با آغاز روند دوحه، دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد که دستور کار نشستهای دوحه چگونگی تعامل جهان با طالبان، مسایل حقوق بشری و تعیین نماینده ویژه برای افغانستان است.
گفتوگو درباره مبارزه با مواد مخدر، تقویت سیستم بانکی و مالی اکنون محورهای سومین نشست دوحه است. مسالهای که مخالفان طالبان و مدافعان حقوق بشر آن را انحراف نشست دوحه میدانند.
مخالفت طالبان با حضور زنان افغان و شرکت این گروه در کنفرانسی که ریاست آن را یک زن بر عهده دارد، طالبان را به چالش کشیده است.
علاوه بر معاون دبیرکل سازمان ملل، رزا اوتونبایوا، رئیس یوناما که او نیز یک زن است از برگزارکنندگان نشست دوحه است.
رینا امیری نماینده ویژه امریکا در امور زنان افغانستان که در این نشست شرکت میکند نیز یک زن است.
طالبان با حذف زنان از عرصه عمومی و سرکوب زنان معترض اکنون حاضر نیست حتا درباره زنان و حقوق آنها گفتوگو کند.
رزا اوتونبایوا در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل، طالبان را بدوی معرفی کرد و گفت انتظار نداشته باشید طالبانی که از جنگ و کوه آمده و تفکر سنتی دارند، مدرن فکر کنند.
او با این سخن آپارتاید جنسیتی طالبان را توجیه کرد.
پس از انتقادهای شدید فعالان حقوق بشر، رزماری دیکارلو که میزبان نشست دوحه است، گفت که زنان در نشست دوحه دعوت نشده زیرا این گفتوگوی بین افغانی نیست.
این درحالی است که در نشست پیشین دوحه نمایندگان زنان و جامعه مدنی حضور داشتند. فعالان میگویند که معاون سازمان ملل با این اظهارات حذف زنان از نشست دوحه را توجیه کند.
فعالان حقوق بشر انتظار داشتند معاون سازمان ملل طبق منشور این سازمان و هم به عنوان یک زن به جای نادیده گرفتن زنان افغان بایستی از حضور آنها در نشست دوحه دفاع میکرد.
به باور هیدربار، مسئول بخش زنان دیدبان حقوق بشر، این تصمیم سازمان ملل نه تنها خیانت به زنان افغانستان بلکه خیانت به همه زنان جهان است.
همچنین دوازده تن از رهبران برجسته زن در اجلاس جهانی رهبران زن، در یک نامهی سرگشاده از جامعه جهانی خواست که مساله زنان افغانستان نباید نادیده گرفته شود.
این زنان از جمله؛ هیلاری کلینتون وزیر خارجه سابق امریکا، رئیسان جمهور سابق لیتوانیا و کوزوو، نخستوزیران سابق فنلند، نیوزیلند و استرالیا و رئیس پیشین کمیسیون حقوق بشر افغانستان این اقدام سازمان ملل را ظالمانه خواندهاند.
فعالان زن در افغانستان میگویند که با این تصمیم سازمان ملل در کنار طالبان ایستاده است.
از فعالان حقوق بشر افغان که در نشست دوحه دعوت شده تاکنون تنها زبیده اکبر این نشست را تحریم کرده است.
مخالفان طالبان و مدافعان حقوق بشر میگویند سازمان ملل و جامعه جهانی با کنار زدن زنان، طالبان را از حاشیه به متن آورده و زنان را حتا از محور مهمترین نشست بینالمللی درباره افغانستان حذف کرده است.
پیشتر یک وزیر کابینه طالبان گفت که جهان پذیرفته که این گروه در افغانستان بدیلی ندارد.
رهبر جمهوری اسلامی به دنبال مشارکت بالای رایدهندگان است؛ او میگوید در هر انتخاباتی که مشارکت پایین بوده، زبان بدگویان دراز شده و دشمن شاد شده است. او به خوبی میداند که با گزینههای آزموده شدهای مانند سعید جلیلی و باقر قالیباف نمیتواند انتظار مشارکت بیشتر از انتخابات قبلی داشته باشد.
به همین دلیل با وجود اینکه مسعود پزشکیان در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ رد صلاحیت شده بود، این بار تایید شد تا بتواند در کنار رای قومی خود در میان ترکتباران، کسانی را که هنوز به اصلاحات باور دارند به پای صندوقهای رای بکشاند. هرچند بسیاری در ایران باور خود به صندوق رای و انتخابات را از دست داده و این رایگیری را یک انتصابات دیگر میدانند.
چینش به نفع پزشکیان
با رد صلاحیت افرادی مانند علی لاریجانی که ممکن بود به عنوان چهرهای معتدل و نزدیک به حسن روحانی، باعث پراکنده شدن آرای اصلاحطلبان شود، چینش نامزدها به نفع مسعود پزشکیان رقم خورده است.
در ساختار رهبرمحوری که قانون اساسی جمهوری اسلامی پیشبینی کرده است، کسی نمیتواند بدون تامین نظر علی خامنهای به مقام ریاستجمهوری برسد. رهبر جمهوری اسلامی این نظر را از طریق شورای نگهبان اعمال میکند؛ این شورای ۱۲ نفره از شش عالم دین (فقیه) و شش حقوقدان تشکیل شده است. شش فقیه مستقیماً توسط خود رهبر منصوب میشوند و شش حقوقدان را رئیس قوه قضائيه – که خود منصوب رهبر است – برای تایید به مجلس (پارلمان) پیشنهاد میکند که اعضای آن نهاد هم از فیلتر همین شورا گذشتهاند.
قانون نانوشتهای وجود دارد که نامزدهای برجسته و صاحبنام، پیش از اینکه شناسنامه بهدست در ستاد انتخابات کشور حاضر شوند، از «بیت» چراغ سبز دریافت میکنند و منظور از بیت، دم و دستگاه رهبراست.
رهبر به عدهای «توصیه» میکند نامزد نشوند، چنانکه در سال ۱۳۹۵ به محمود احمدینژاد توصیه کرده بود و او نادیده گرفت و در شورای نگهبان رد صلاحیت شد. گاهی هم مخالفتی نشان نمیدهد و حتی پس از رد صلاحیت، از آنها دلجویی میکند، اما پشت پرده به شورای نگهبان میگوید کار خود را انجام دهند. همانطور که در یک سخنرانی پس از رد صلاحیت علی لاریجانی در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰، از او و خانوادهاش دلجویی کرد، ولی این بار که لاریجانی بار دیگر پا پیش گذاشت، به دلایلی که هیچوقت علنی نمیشود، رد صلاحیت شد.
'شیر بییال و اشکم و دم' اصلاحات
علی خامنهای در ۱۵ سال گذشته، اصلاحطلبان را قلع و قمع کرده و رهبران آنها را حصر، زندانی یا ممنوعالتصویر کرده است. بیشتر کسانی که پس از انتخابات جنجالی ۱۳۸۸ به نام جنبش سبز به خیابانها ریختند، یا چهار سال پس از آن، به روبان بنفش حسن روحانی چنگ انداختند، اکنون به تعبیری برانداز شدهاند و به چیزی جز رفتن خامنهای و سرنگونی جمهوری اسلامی رضایت نمیدهند.
کسانی که به نام اصلاحطلب هنوز در ساختار سیاسی ایران باقی مانده و تحمل میشوند، تبدیل به شیر بییال و اشک و دم شدهاند. آنها خط قرمزهای مورد نظر علی خامنهای در عرصه سیاست داخلی و خارجی را پذیرفته و هیچ قصد و غرضی برای به چالش کشیدن جایگاه او در نظام جمهوری اسلامی ندارند.
اکنون و با وجود سالها ممنوعالتصویر بودن محمد خاتمی، رئيسجمهور دوره اصلاحات، عکس و نام او به همراه مسعود پزشکیان در تلویزیون جمهوری اسلامی دیده و شنیده میشود.
آقای خاتمی هم که در انتخابات گذشته به قول خودش در کنار اکثریت ناراضی ایستاده و رای نداده بود، این بار از مسعود پزشکیان حمایت کرد و از مردم خواست با صندوق رای آشتی کنند.
با کوچکتر شدن حلقه حامیان سنتی خامنهای – که نمونهاش را در انتخابات گذشته مجلس و راهپیمایی سالگرد انقلاب دیدیم – رهبر جمهوری اسلامی بیش از گذشته احساس نیاز میکند که به فضای مرده انتخابات، نفس تازهای بدمد و ظاهر جمهوریت نظام را حفظ کند. او میگوید «یکی از چیزهایی که جمهوری اسلامی را بر دشمنان فایق میکند، انتخابات است.» او میخواهد این مشارکت بالا را با فضا دادن به اصلاحطلبان بهدست آورد.
با افزایش احتمال بازگشت دانلد ترامپ به کاخ سفید و موج راستگرایی در اروپا، جمهوری اسلامی به چهرههایی در عرصه سیاست خارجی خود نیاز دارد تا بتوانند پنجره گفتوگو با غرب را باز نگه دارند و تنشزدایی کنند.
در کنار مسعود پزشکیان و علی جلیلی، چهار نامزد دیگر، محمدباقر قالیباف، علیرضا زاکانی، امیرحسین قاضیزاده هاشمی و مصطفی پورمحمدی هم حضور دارند.
دور از ذهن نیست که زاکانی و قاضیزاده هاشمی، در روزهای مانده به انتخابات به نفع یکی از دو نامزد باقیمانده محافظهکاران (قالیباف یا جلیلی) کنار بروند. مصطفی پورمحمدی هم به نفع مسعود پزشکیان کنار خواهد رفت و چه بسا در دولت آینده او، به پستی مانند وزارت دادگستری دست یابد. به این ترتیب، مسعود پزشکیان که در مناظرهها گفته است در دولت خود به سوی همه طیفهای سیاسی و فکری دست دراز خواهد کرد، یک وزیر از جامعه روحانیت مبارز خواهد داشت که پیشینه وزارت در دولت حسن روحانی دارد.
