پاکستان له ملا هبت الله غوښتي چې په یوه فرمان کې د ټي ټي پي فعالیت غیر اسلامي اعلان کړي

نوموړي له ایرنا خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، چې امریکا هڅه کوي له نورو هېوادونو سره د افغانستان د تعامل مخه ډب کړي.

قُمي زیاتوي؛ امریکا د طالبانو یو شمېر مشران په تور لېست کې اچولي او هم د افغانستان د کنګل شویو پېسو څخه د فشار د وسیلې په توګه کار اخلي.

د نوموړي په خبره؛ امريکا نه غواړي په افغانستان کې ثبات او امنیت راشي؛ ځکه ویره لري چې يو باثباته افغانستان به د چين په څېر د هغو هېوادونو پانګونه راجلب کړي چې امريکا ورسره په جدي سيالۍ کې ده.

قُمي د سیمه ییزې همکارۍ غوښتنه هم وکړه او زیاته یې کړه؛ د کابل واکمنان باید وهڅول شي چې په سیمه ییزې همکارۍ کې همغږي شي.

په کابل کې د ایران سفیر د ملګرو ملتونو له خوا د دوحې غونډې ته په اشارې وویل، چې په افغانستان کې د تروريزم په اړه د ګاونډيو هېوادونو د اندېښنو په پام کې نيولو سره ايران او پاکستان کولاى شي؛ له افغانستان سره همکاري وکړي.

نوموړی زیاتوی چې نړۍواله ټولنه باید سیمه ییزو علایقو ته په کتو له طالبانو سره تعامل وکړي.

کاظمي قُمي امنيتي مسايلو ته په اشارې سره وويل؛ دښمنان د نشه يي توکو د قاچاق او تروريزم په څېر د جرمونو په ترسره کولو او د ايران او افغانستان ترمنځ د اوږدې پولې په کارولو سره د ناامنۍ د رامنځته کولو په لټه کې دي.

دا چې دا دښمنان څوک دي؟ په اړه یې څه نه دي ویلي.

د ایران سفیر زیاتوي، چې اوس مهال افغانستان د ترهګرۍ او ګڼو ستونزو سره مخ دی او امریکا د داعش ډلې پر ځای د افغانستان هغه ځانګړي ځواکونه چې د دوی له خوا روزل شوي وو، په افغانستان کې ځای پر ځای کړي.

قُمي وايي، چې د افغانستان د وضعیت په اړه یې له ګاونډیو هېوادونو او په ځانګړي ډول له پاکستان سره منظمې مشورې روانې دي.

د یادونې وړ ده؛ له دې مخکې هم د ایران سفیر ورته څرګندونې کړې وې او امریکا یې په افغانستان کې د بې ثباتۍ ذمه واره بللې وه.

د باجوړ پولیسو رسنیو ته ویلي؛ نن مازیګر پولیس د باجوړ په لرو خلوزیو سیمه کې پر ګزمه بوخت وو، چې پر موټر یې ځانمرګی برید شوی دی.

سرچینه زیاتوي، چې په دغه برید کې دوه ولسي وکړي او پنځه پولیس ټپیان شوي.

تر اوسه د دغې پېښې مسوولیت چا پر غاړه نه دی اخیستی، خو تېره میاشت په باجوړ کې د جمعیت علمای اسلام(ف) ګوند په یوې غونډې کې د شوي ځانمرګي برید مسوولیت داعش وسلوالې ډلې اخیستی و.

د ایران انلاین خبر؛ په افغانستان کې د ایران د پخواني ډېپلومات محسن روحي صفات په حواله وايي، چې له طالبانو سره د اوبو کړکېچ ورځ تر بلې پیاوړی کېدونکی او د ډېپلوماتیکو خبرو له حوصلې وتلی دی.

نوموړی زیاتوي؛ چې ایران باید په افغانستان کې د اوبو حق د بېرته تر لاسه کولو لپاره ځینې د فشار وسایل ساتلی وای او د دې مسالې حل یوازې ډېپلوماتیکه لار نه ده.

دا چې دا غېر ډېپلوماتیکه لار به څه وي؟ نوموړي یې په اړه څه نه دي ویلي، خو له دې وړاندې د ایران ولسمشر طالبانو ته په اشارې ویلي وو؛ چې ایران ته دې د اوبو حق ورکړي: “چې بیا ونه وایئ چې موږ ته چا نه وو ویلي”.

روحي صفات د اوږدمهاله شخړو د حل لپاره د ایران ډېپلوماتیکه ستراتېژي کمزورې وښوده او ویې ویل: "موږ بله چاره نه لرو، هېڅوک له یوه اړمن هېواد سره معامله نه کوي او هېڅوک له یوه داسې حکومت سره هم معاملې ته تیار نه دي؛ چې خپله بې کېفایتي په خپله مني”.

نوموړی دا څرکندونې په داسې مهال کوي چې تېره ورځ د ایران د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ؛ چې د دوی یو هیئت له طالبانو سره د خبرونو لپاره کابل ته تللی.

په دې وروستیو کې د ایران او طالبانو تر منځ د هلمند سیند پر اوبو ناندرې راپورته شوي، د ایران حکومت ادعا کوي؛ چې طالبان د ایران او افغانستان تر منځ د اوبو شوي تړون ته ژمن نه دي. خو طالبان بیا وايي؛ د وچکالۍ له امله اوبه کمې شوي نو ځکه ایران ته په ټاکلې اندازه اوبه نه ورکول کیږي.

د یادونې وړ ده چې څو ورځې وړاندې بلومبرګ خبري اژانس په یوه راپور کې ویلي وو؛ چې طالبانو د ایران پولې ته څېرمه د سلګونو ځانمرګو بريدګرو په ګډون زرګونه سرتېري ځای پر ځای کړي او له ایران سره جګړې ته چمتو دي.

وروستیو کې نړیوال بانک هم ویلي، چې په افغانستان کې کلنی پړسوب یا انفلاسیون د دې میلادي کال تر مې میاشتې ۲.۸۳ سلنه و.

دغه بانک په خپل راپور کې ټینګار کړی چې تر دغې میاشتې د تورم کمېدل د تېر کال پرتله د خوراکي توکو د ۵.۸۵ سلنه کمښت سره تړلي دي.

نړیوال بانک په افغانستان کې د پړسوب کچې د کمېدو په هکله زیاته کړې، د ۲۰۲۰ کال لومړیو شپږ میاشتو کې د توکو د نړیوالې بیې د ناڅاپه پورته کېدو او د خوراکتوکو په عرضه کې د ګدوډۍ له امله په دغه هېواد کې تورم زیات شوی و.

طالب چارواکو د چارشنبې په ورځ د اګست پر ۹ خبري غونډه کې دا ادعا هم وکړه چې دمګړۍ په بانکونو کې د نویو حسابونو لباره کوم محدودیت نشته و مشتریان هر وخت په هره اندازه پیسې اېستلی شي.

د افغانستان د ټولیزو رسنیو قانون چې په ۱۱ څپرکو کې ۵۴ مادې لري په ۱۳۸۸ل کال کې د ولسي جرګې له لوري تصويب او د پخواني ولسمشر حامد کرزي له لوري توشیح شو.

د رسنیو دغه قانون هغه مهال د ولسونو او ازادو بنسټونو له لوري له تود هرکلي سره مخ شو او په سیمه کې د یوه بشپړ، واضح او نړیوالو نورمونو سره برابر قانون په ډول ترې ملاتړ وشو.

داسې ویل کېده، چې د رسنیو په اړه په سېمه کې داسې یو بې ساری قانون نه شته چې رسنیو ته پکې له قانون سره سم بشپړه ازادي ورکړل شوې وي.

په افغانستان کې د جمهوريت له پرځېدو وروسته کله چې طالبانو د کابل واګې تر لاسه کړې، ويل یې چې د افغانستان د ټولیزو رسنیو قانون بشپړ دی او دوی غواړي چې د همدغه قانون په رڼا کې رسنۍ خپل فعالیت وغځوي.

خو ويل کېږي، چې اوس طالبان په دې برخه کې له خپل هوډه په شا شوي دي.

خو د ازادو رسنیو یو شمېر کارپوهان وايي، طالبان غواړي په افغانستان کې هر څه د ځان تابع ورګرځوي او په دې ډول د خپلې سلېقې له مخې ورځنۍ چارې پر مخ یوسي.

د خوست شيخ زاید پوهنتون د ژورنالیزم پوهنځي استاد ډاکتر حضرت بهار وايي، طالبان اصلآ په قوانینو باور نه لري او هر څه د عادت او شخصي غوښتنو له مخې په ټولنه تپي.

هغه وايي: «د افغانستان د رسنیو شته قانون یو بشپړ او په ټوله معنا برابر قانون دی، چې هیڅ د بدلون اړتیا يې نه لیدل کېږي.»

په دغه ناسته کې د خبریالانو په استازولۍ په سویلي ولایتونو کې د افغان خبریالانو د خوندیتوب کميټې مشر احمد لودين د رسنیزو سرغړونو د کمیسیون پر پيکه او کمزوري فعالیت خبرې وکړې، او معلوماتو ته د خبریالانو په نه لاسرسي او ځينو نورو ستونزو یې رڼا واچوله.

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته په افغانستان کې د خبریالانو د وژلو، ټپي کېدلو او زنداني کېدلو تر څنګ، په تېرو دوه کلو کې په افغانستان کې له شپږ سوه رسنیو ۲۱۳ يې تړل شوې، په دغو رسنیو کې۱۲ زره خبریالان او کارکوونکي چې په کار بوخت و دوه نیم زره یې له افغانستانه وتلي دي، ۲ زره يې په کمې تنخوا کار کوي، ۲ زره يې وړیا کار کوي او پاتې هغه يې وزګار دي.