ایرانی سني عالم طالبانو ته: که اوبه نه را کوئ ځمکې خو رانه مه نیسئ

زموږ د سرچینو د معلوماتو له مخې، د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت سلاکار ډاکټر فاروق اعظم د طالب پلاوي مشري کوي او دې ناسته کې د دواړو لورو د ګډونوالو شمېر دېرشو کسانو ته رسېږي.

پاریس کې پخوانی افغان سفیر عمر صمد، حقوقپوه کاوون کاکړ، پخوانۍ ډیپلوماټه اصیلا وردګ، د سرې میاشتې پخوانۍ مشره فاطمه ګیلاني، د کابل پوهنتون استاد فیض ځلاند، د کلیو د رغونې او پراختیا پخوانی وزیر احسان ضیا، د ولسي جرګې غړی عبدالقیوم سجادي، سیاسي فعال جعفر مهدوي، پخوانی کورنیو چارو وزیر ویس برمک، د ولسي جرګې غړې ګلالۍ ساپۍ، مدني فعاله خدیجه مهدي او سیاسي فعال ایوب عرفاني د دې غونډې ځینې ګډونوال دي.

د دې ناستې لپاره همغږي له رسنیو پټه ساتل شوې او د دې خبرو د ایجنډا په هکله هم معلومات نشته.

خو سرچینې وايي، دا ناسته «له طالبانو سره د تعامل سیاست» د هڅو یوه برخه ده.

پتریشیا ګاسمن په ځانګړي ډول د هغو انساني حقونو د فعالانو او خبریالانو یادونه کړې، چې طالبان یې ګواښي خو د ژغورو لپاره یې کار نه دی شوی.

هغې د جمعې په ورځ د زمري ۲۷ د انساني حقونو څارډلې په رسمي وېبپاڼه د جرمني پر حکومت نیوکه کړې او زیاته کړې یې ده، د طالبانو ګواښونو ډېر خبریالان پټ ژوند ته اړ کړي دي.

پتریشا ګاسمن د داسې خبریال یادونه کړې چې د کډوالۍ غوښتنې سره بیا هم جرمني کې د دوی خواست نه دی منل شوی.

هغې ویلي، د بهرنیو ځواکونو په وتلو سره جرمني هغه ډېر افغانان چې له دوی سره یې کار کړی او هم له خطر سره مخ نور کسان اېستلي دي، خو د روان کال له مې میاشتې راهیسې یې ان یو افغان هم خپل هېواد ته لېږدولی نه دی.

پتریشیا ګاسمن د بریتانیا او امریکا په هکله هم ورته نظر لري او زیاتوی، د بریتانیا حکومت هم کم شمېر هغه افغانان لېږدولي چې د دغه هېواد له حکومت سره مستقیم کار نه دی کړی او لېږدولي کسان یې هم ناهیلي کړي دي.

د هغې په خبره، په بریتانیا کې نږدې نهه زره افغانان چې هوټلونو کې مېشت شوي، اوس له دې لنډمهالې سرپنا د وتلو خطر سره مخ دي او کومه بله سرپنا هم نه لري.

پتریشیا ګاسمن پر واشنګټن نیوکه کړې او ویلي یې دي، د ځانګړو ویزو په شرایطو برابر زرګونو ژباړن، ملاتړي کارمنان او نور کسان یې پرېښودلي دي.

د مېرمن ګاسمن په خبره، د ناټو غړو هېوادونو افغانانو ته په پنا ور کولو کې پر خپلو ژمنو ډېر سست عمل کړی دی.

غازي امان الله خان په ۲۷ کلنۍ کې د افغانستان پاچا شو او له ۱۹۱۹ کال تر ۱۹۲۹ کال پورې یې واکمني وکړه.

نوموړي په دریم افغان- انګرېز جنګ کې بریتانیا ته په ماتې ور کولو سره د غازي نوم وګاټه.

د هغه په وخت کې د لویې جرګې له لارې افغانستان کې اساسي قانون جوړ شو او له مخې یې ټول افغانان یو شان وبلل شول.

غازي امان الله خان د هېواد د عصري کولو لپاره د اورګاډي پټلۍ هم کابل کې جوړه کړه او هم یې هوايي ډګر په شېرپور کې جوړ کړ.

غازي امان الله خان د افغانستان د پرمختګ او عصري کولو لپاره پر زدکړه ډېر تینګار در لود.

د هغه په وخت کې په افغانستان کې اول ځل د پوهنې وزارت جوړ شو او ښوونځي پرانیستل شول.

راډیو، تلیفون، د چاپ ماشین، کاغذي نوټ او همدارنګه پاسپورټ دود شو.

د غازي امان الله خان په وخت کې له افغانستان مختلفو هېوادونو ته زدکوونکي ولېږل شول.

نوموړي له نورو هېوادونو په تېره له هند هم افغانستان ته ځينې استادان را وستل.

غازي امان الله خان د افغانستان د عصري کولو لپاره د بریتانیا، جرمني او روسیې په ګډون مختلفو هېوادنو ته شپږ میاشتنې سفر درلود.

نوموړي له دغه سفر وروسته د افغانستان د لا عصري کولو هڅې چټکې کړې، خو د هغه له اصلاحاتو سره وروسته پاتې ټولنه جوړه نه وه. د بچه سقاو یا حبیب الله کلکاني په مشرۍ د نوموړي ضد پاڅون بریالی او شاه امان الله غازي ایټالیا ته جلا وطن شو.

ډان ورځپانې په یوه راپور کې لیکلي، دا رښتیا ده چې افغانسان د پخواني شوروي او امریکا له یرغلونو وروسته د بې رحمانه تاوتریخوالي شاهد دی او طالبان پر خلکو د مذهبي واکمنۍ خپل خورا محافظه کاره د نسخې پلې کولو ته دوام ورکوي، په داسې حال کې چې نړیوالې انزوا او اوږد مهالې وچکالۍ افغان ولس سخت بې وزلې کړی دی.

ښځو پر خپلو ازادیو بندیزونه لیدلي دي، چې د کابل د توند لارو واکمنانو له لوري د زده کړو او له کوره د باندې د کار کولو حق يې ورځخه اخیستی دی.

په یاد راپور کي ویل شوي، د طالبانو حکومت د دوی د لومړۍ واکمنۍ خلاف، چې هغه وخت سعودي عربي امارتو او پاکستان طالبان د افغانستان د مشروع واکمنانو په توکه وپېژندل؛ خو نن برعکس هیڅ هېواد چمتو نه دی چې طالبان په رسمیت وپېژني.

د بشري حقونو پر وړاندې د دوی ناوړه کړنې او ترهګرو ډلو ته پناه ورکول هغه مهم خنډونه دي، چې نړیوالو ته د رسمیت پېژندلو په مخ کې ولاړ دي.

خو څومره ژر چې طالبان دغه اندېښنو ته ځواب ووايي هغومره به ورته ګټور وي.

خو داسې ښکاري، چې په کندهار کې دیني عالمان غواړي افغانستان بېرته منځنۍ پیړۍ ته واړوي او دا به پر افغانانو ناوړه اغیزې ولري.

ډان په خپل راپور کې د سره صلیب په حواله لیکلي، ۲۸،۸ میلیونه افغانان بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري، په داسې حال کې چې ملګرو ملتونو ویلي په دغه هېواد کې ۱۵،۳ میلیونه وګړي د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخامخ دي.

نو له همدې امله طالبان باید په خپل کلک دريځ له سره غور وکړي، تر څو په اسانۍ سره د دوی زیانمنو هېوادوالو ته مرستې ورسیږي.

ډان ورځ پاڼه لیکي، که د کابل واکمنان د بشري حقونو وضعیت ښه کړي، په ځانګړې توګه د ښځو لپاره، او خپل ملت ته ډاد ورکړي چې د دوی خاوره به د ترهګرو د کوربه توب لپاره نه کارول کېږي، د نړیوالو له لوري رسمیت پېژندلو ته به نږدې شي.

خو تر څو چې دغه دوه هیلې پوره نه شي، په نړۍ کې به ډېر کم شمېر کسان د دوی سره ملاتړ په ‌‌‌‌‌‌ډاګه کړي.

ډان ورځپا‍ڼې پاکستان ته په اشارې لیکلي، پاکستان له ډېرې مودې راهیسې پر نړیوالې ټولنې غږ کړی، چې له طالبانو سره خبرې وکړي؛ خو د تحریک طالبان پاکستان په اړه یې اندېښنې بې ځوابه پاتې شوې دي.

د دغه ورځپاني په وینا؛ سیاسي بدلون ته په کتو سره نړۍ نه شي کولای، چې میلیونونه افغانان له لوږې او مرګ سره مخامخ پرېږدي، او له افغانانو سره ملاتړ باید دوام ومومي تر څو دوی د ژوند په سختو حالاتو کې ژوندي پاتې شي.

په دې لړ کې د امریکا له لوري د افغانستان د مرکزي بانک له خوا کنګل شوي میلیاردونه ډالر باید ازاد شي، چې د افغانانو د خوراکي توکو، درملو تر څنګ نورې اړتیاوې پوره شي.

د افغانستان خلک د خپل هېواد د بیارغونې لپاره د یو چانس مستحق دي، نه دا چې د خپلو واکمنانو د لنډ مهاله سیاستونو له امله دوی له نورو ستونو سره مخ شي.

ځينو سرچېنو افغانستان انټرنېشنل ته د نوم د نه ښودلو په شرط دا هم ویلي، چې د دغو ځوانانو له ‌‌‌‌‌‌ډلې یو شمېر طالبانو نیولي هم دي؛ خو په خپلواکه توګه د دغې خبر پخلی ګران دی.
تېره ورځ طالبانو د کونړ ولایت د ټولو ولسوالیو اوسېدونکو ته سپارښتنه کړې وه، چې د ملي بېرغونو د پورته کولو مخه دې ونیول شي.

سره له دې چې طالبان د خپلې واکمنۍ پر مهال د خپلواکۍ ورځې لمانځغونډې ته هغسې چې لازمه ده پاملرنه نه کوي، خو سږنی کال یې د دویم ځل لپاره په خورا پيکه بڼه دغه ورځ په کابل کې ولمانځله.
تر دې څوورځې وړاندې د اګست په پنځلسمه نېټه د خپلې واکمنۍ دویمه کلیزه په خورا شاندارو مراسمو لمانځلې وه.
نن په کابل کې یو شمېر طالب چارواکي د دغې ‌‌‌‌‌‌ډلې د ملي دفاع د وزیر په ملتیا د استقلال څلي ته ورغلل او هلته یې د ګلونو ګې‌‌‌‌‌‌ډۍ کېښوده، خو اصلي غون‌‌‌‌‌‌ډه یې په یوه تالار کې نېول شوې وه، دغې غونډې ته اکثرو ویناوالو د خپل جهاد د بري ستاېنه کوله؛ خو د خپلواکۍ د هغې ورځې له یادولو په څنګ تېرېدل چې د افغان ولس په سرښېندنو په ۱۹۱۹ میلادي کال کې تر لاسه شوې وه.

د طالبانو د کورنیو چارو سرپرست وزیر سراج الدين حقاني دغې غونډې ته په وینا کې ویلي:« د ښکېلاک ګرو پر وړاندې د جهاد او مبارزې په برخه کې د ديني عالمانو رول د پام وړ وو او د دوی د غوره رهبرۍ برکت وو چې افغانان يې خپلواک ساتلي دي.»

خو د نوموړي په څه د پاسه نیم ساعت وینا کې نه د خپلواکۍ ګټلو اتلانو نوم یاد شو او نه هم د هغو نورو اتلانو نومونه واخیستل شول، چې له انګرېزانو نه یې خپلواکي ګټلې او خپل سرونه یې قربان کړي وو.