د افغانستان د پخواني پاچا اړوند مرسېډیز بېنز د موټرو په نندارتون کې غوره جایزه وګټله

د هغه په خبره چې نن سبا افغانستان ته د بهرنیو سیلانیانو په شمېر کې زیاتوالی راغلی او یوازې له برېتانیا څخه دوولس زره تنو افغانستان ته سفر کړی دی.
خو په همدې حال کې داسې رپوټونه هم شته، چې تر ‌‌‌‌‌‌ډېره بهرنیو وګړو په تېره بیا بهرنیو خبریالانو ته افغانستان ته د تګ لپاره یا خو وېزې نه ورکول کېږي او یا هم په ‌‌‌‌‌‌ډېرې سختۍ سره هغوی ته دغه اسانتیاوې برابریږي.

امیرخان متقي دا رنګه په خپلو خبرو کې وویل، چې دوی د داعش په ګډون خپلې ټولې مخالفې وسله‌والې ‌‌‌‌‌‌ډلې ځپلي او هېواد ته یې سوله او امن راوستی دی.

خو په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته، لږ تر لږه دوه مخالفې جبهې چې د پخواني حکومت د پوځیانو او ولسي ځواکونو څخه جوړې شوي، د طالبانو پر وړاندې وسله‌وال مقاومت ته دوام ورکوي، چې یوه یې «د افغانستان د ازادۍ جبهه» او بله یې د «افغانستنان د ملي مقاومت جبهې» په نامه د طالبانو پر ضد جنګېږي؛ خو طالبان دغه دواړه ‌‌‌‌‌‌ډلې ترهګرې بولي او څو، څو ځله یې د هغوی پر پټنځایونو بریدونه کړي دي.

له بلې خوا د طالبانو ضد جبهې چریکي ځواکونو هم ډېری وختونه د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د طالبانو پر مرکزونو د بریدونو او د دغې ډلې د جنګیالیو د وژلو خبر ورکړی.

تر دې مخکې د امریکا او اروپایي ټولنې ځینو چارواکو ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د هېڅ یوې وسله‌والې ‌‌‌‌‌‌ډلې ملاتړ نه کوي.

امیرخان متقي د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې وویل:«په پاکستان کې شته ستونزې د دوی خپله کورنۍ مسله ده او موږ تل له خپل لوري ورته ضمانتونه ورکړي دي.»

خو په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته په پاکستان کې د وسله‌والو ډلو په ځانګړې توګه د تحریک طالبان پاکستان بریدونه زیات شوي دي.

تېرې څو میاشتې په پاکستان کې پر امنیتي ځواکونو او ځینو غونډو له خونړیو بریدونو وروسته، د دغه هېواد چارواکو افغانان په دغو بریدونو کې په لاس لرلو تورن کړي دي او اسلام اباد افغان طالبان ټي ټي پي جنګیالیو ته په پناه ورکولو تورن کړي دي.

هېدر بار په اېکس شبکه کې له افغانستانه بهر ته د طالب چارواکو د څو سفرونو د انځورونو په خپرولو سره وویل چې:« له طالبانو سره د یوشمېر هېوادونو جورجاړی د دې لامل کېږي، چې دغه ډله د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د لا زیاتو بندیزونو په لګولو کې لا زړور شي.»

نوموړې په افغانستان کې د ښځو او لږکیو وضعیت ته په اشارې سره زیاته کړه، چې د دغې ډلې د ځینو مشرانو نیول او محاکمه کېدل کېدای شي وضعیت بدل کړي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته تراوسه پورې له یادې ډلې سره د ډېپلوماټیکو اړیکو څېړنې ښيي، چې په تېرو دوو کلونو کې د نړۍ ۷۲ هېوادونو تر ۹۰۰ ډېر ځله له کابل سره تماسونه نیولي دي.

که څه هم د نړۍ هیڅ یوه هېواد تراوسه د طالبانو ډله په رسمیت نه ده پېژندلې؛ خو د دغې ډلې یوشمېر چارواکي سره له دې چې د ملګرو ملتونو په تور نوملړ کې دي، د ترکیې په ګډون یې ځینو هېوادونو ته سفرونه کړي دي.

د بشري حقونو د څار سازمان تر دې وړاندې هم د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په افغانستان کې د بشري حقونو پر پراخې سرغړونې نیوکه کړې وه.

له دې سره، یوناما په خپل یوه تازه راپور کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو د سرغړونو ۸۰۰ پېښې ثبتې کړې دي.

ایران تل افغان کډوال له هغه هېواده په زور په دې پلمه شړلي، چې ګواکې قانوني اسناد یې نه لرل او یا هم په قاچاقي توګه هغه هېواد ته ورغلي دي.

په همدې حال کې د هرات ولايت په اسلام کلا کې د طالبانو سرحدي قوماندان ویلي، چې له دغه شمېر کسانو څخه شاوخوا زر تنه یې د کډوالو د نړۍوال سازمان دفتر ته معرفي شوي او د خوراکي او غير خوراکي توکو مرسته يې ترلاسه کړې ده.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته زرګونه افغانان له هېواده وتلي، چې ډېری ځوانان بیا د بېوزلۍ او وزګارتیا له امله ګاونډیو هېوادونو، لکه ایران او پاکستان ته کډوال شوي دي.

د راپورونو له مخې، هغه ځوانان چې په ناقانونه توګه ګاونډیو هېوادونو ته تللي، یا د کوربه هېوادونو له خوا تر نیولو وروسته بېرته ستانه کړای شوي او یا هم د ستونزو له امله دوی خپله بېرته هېواد ته په راتګ مجبوره شوي دي.

دغه وزارت له ایران څخه د افغانستان د وارداتو کچه شاوخوا ۵۰۶ میلیونه ډالره اټکل کړې ده.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو پر بنسټ؛ د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو توکو د تبادلې اندازه کال کې دوه میلیارد ډالرو ته هم رسېږي.

دغه وزارت ویلي؛ هڅه کوي چې دا اندازه په کال کې لس میلیارده ډالرو ته لوړه کړي.

په همدې حال کې د طالبانو د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال له ایرانه غوښتي، چې د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ د اسانتیاو رامنځته کولو په خاطر دې پر افغان سوداګرو ترجیحي تعرفې ولګوي.

له بلې خوا د ایران او افغانستان تر منځ د بهرنیو اسعارو د راکړې ورکړې د زیاتوالي په اړه؛ د تایباد قوماندان مهدي دونده اعلان وکړ، چې سږ کال افغانستان ته د ایران په صادراتو کې اته سلنه زیاتوالی راغلی دی.

ویل کیږي، چې افغانستان ته د ایران عمده صادرات خوراکي، نفتي او بېلابېل ساختماني توکي دي.

د طالبانو د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي؛ د افغانستان د پنبې او کانونو د صادراتو لپاره د ایران بازار مناسب دی.

په دې وروستیو کې یوناما، نۍ او د بې پولې خبریالانو بنسټونو د طالبانو له خوا د خبریالانو پر نیولو نیوکې کړې دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزیر خیرالله خیرخواه د سې شنبې په ورځ (د زمري ۳۱مه) د « ملت ته د حکومت حساب ورکولو» په پروګرام کې وویل، چې خبریالانو ته به د دوی د کار د اسانتیا لپاره د خبریالۍ ځانګړي کارتونه ورکړل شي.

دا په داسې حال کې ده، چې پرون (دوشنبه د زمري۳۰مه) د افغانستان د ازادو رسنیو د څار ادارې (نۍ) د یوه اعلامیې په خپرولو سره په دوو اونیو کې د ۱۰ خبریالانو د نیول کېدو اعلان وکړ او د خبریالانو د نیولو پر دوام یې ژوره اندېښنه څرګنده کړه.

د دې اعلامیې له مخې؛ په ننګرهار کې فقیر محمد فقیرزی او جان اغا صالح، په کونړ کې پروېز څرګند، په کندز کې حسیب الله حسېب او عطاءالله عمر، په کندهار کې شمس الله عمري، په زابل کې محبوب حکیمي او په ارزګان کې شاه محمود همدرد په بند کې دي.

د بې پولې خبریالانو ټولنې په تېرو لسو ورځو کې د طالبانو له خوا د خبریالانو پر نیول کېدو هم اندېښنه ښودلې ده.

بل خوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو دفتر یوناما هم د خبریالانو پر نیول کېدو نیوکه کړې او وايي، چې طالبانو په تېرو لسو ورځو کې په شپږو ولایتونو کې د رسنیو کارکوونکي نیولي دي.

همداراز، د افغانستان د خبریالانو مرکز په یوه راپور کې چې د تېر ثور میاشتې په ۱۲مه نېټه یې خپور کړی، په تېرو ۱۲ میاشتو کې (د ۲۰۱۱ می میاشتې څخه تر ۲۰۲۳ کال می میاشتې) یې اعلان کړی، چې ۶۴ سلنه د خبریالانو پر وړاندې تاوتریخوالی ډېر شوی دی.

د هغه راپور له مخې، چې د رسنیو د ازادۍ د نړۍوالې ورځې په مناسبت خپور شو، په دې موده کې په ټول افغانستان کې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي، بندي کېدو او ګواښونو ۲۱۳ پېښې ثبت شوې دي.

د لرغونو سیمو وضعیت

د باختر اژانس د خبرله مخې؛ خيرالله خيرخواه په دې خبري غونډه کې وويل، چې دا مهال په هېواد کې د پنځلسو تاريخي او لرغونو ځايونو د بيارغونې کار روان دى.

د دغه وزارت چارواکو په دې خبري ناسته کې وویل، چې د لوګر د عینک د مسو د لرغونو اثارو د ساتنې په برخه کې ۱۴۲ اثار پاک شوي او د لوښو ۶۰۰ کڅوړې ثبت او د لوګر ولایتي موزیم ته سپارل شوي دي.

دوی په افغانستان کې د مطالعې د فرهنګ د ودې په برخه کې دا هم وویل، چې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په تېر کال کې په مرکز او ولایتونو کې ۱۸ فرهنګي غونډې او سیمینارونه جوړ کړي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت چارواکي وايي، چې دوی به په مرکز او ولایتونو کې د ځوانانو د انسجام لپاره ۸۰۰ بنسټونه جوړوي.

دوی ټینګار وکړ، چې دې وزارت د طالبانو له ادارو سره په همکارۍ د هغو ځوانانو لپاره چې له ولایتونو څخه کابل ته راځي او له اقتصادي ستونزو سره لاس او ګریوان دي، د اړتیا وړ وسایلو په لرلو سره یوه لیلیه جوړه کړې ده.