سراج الدین حقاني په دایکنډي کې: ستاسو غوښتنې به د طالبانو له مشرتابه سره شریکې کړم

وروسته له هغې، چې د یوناما او ګڼو نورو بشري حقونو ادارو له خوا په افغانستان کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو ضد کړنې او د پخواني حکومت د امنیتي او دفاعي ځواکونو د وژنې او شکنجې په اړه راپورونه خپاره شول؛ د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي، چې له طالبانو سره د نړۍوالې ټولنې د تعامل د پالیسۍ مهم ټکي د بشري حقونو د نقض په اړه حساب او کتاب دی.

نوموړي تېره ورځ د امریکا متحده ایالاتو د سولې انسټیټیوټ ته په خبرو کې ویلي، چې لا هم په افغانستان د بشري حقونو مدافعینو، مدني او سیاسي فعالانو نیونې او غېرقانوني وژنې او بې درکه کول موجود دي.

د بېنېټ په خبره؛ له هغه وخته چې طالبانو په افغانستان کې واک تر لاسه کړی؛ د بشري حقونو وضعیت خراب شوی، د ښځو او نجونو ټولنیز وضعیت د ناورین تر سرحده رسېدلی دی.

دی وايي، چې په افغانستان کې د اقلیتونو او ماشومانو وضعیت هم د ژورې اندېښنې وړ دی.

د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي افغانستان کې د بشري حقونو د نقض په اړه د اسنادو په ټولېدو هم ټینګار کړی او زیاتوي، دا د ټولو کارونو بنسټ دی: “ څو مسوولین باید حساب ته راکش کړل شي، چې د معافیت دود له منځه لاړ شي”.

د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ یوناما اعلان وکړ، چې طالبانو د پخواني جمهوري نظام له ۸۰۰ زیات کارکوونکي، امنیتي او دفاعي ځواکونه نیول شوي، شکنجه شوي، ورک شوي او وژل شوي.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یاد راپور رد کړی او ویلي یې دي، چې په افغانستان کې له بل هر وخته بشري حقونه خوندي دي.

لومړی مکتوب چې د پاکستان سفارت ته د ۱۴۰۱ کال د حوت په میاشت کې د طالبانو د کابل برېښنا ریاست له خوا لېږل شوی؛ پکې د پاکستان له سفارته غوښتل شوي، چې د برېښنا له درکه د پاکستان سفارت د دغه شرکت ۱۶۵۲۸۴۶۲ افغانۍ پوروړی دی او د پورونو د نه ورکړې په صورت کې به دوی پر سفارت برېښنا پرې کړي.

په یاد مکتوب کې په وزیر اکبر خان کې د پاکستان د پخواني سفارت او همداراز په کارته پروان کې د پاکستان د اوسني سفارت د برېښنا له درکه پور ذکر شوی دی.

مکتوب زیاتوي، چې په وزیر اکبر خان کې د پاکستان د پخواني سفارت پور ۳۸۱۳۲۵ افغانۍ کیږي، چې د ۱۳۹۰ کال څخه د ۱۳۹۱ کال د لومړۍ دورې پور اړوندیږي او همداراز ۱۶۱۴۷۱۳۷ افغانۍ پور د پاکستان د اوسني سفارت د ۱۴۰۱ کال په یوولسمې دورې پورې اړوندیږي.

په ورته وخت کې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تشریفاتو د ریاست یو مکتوب رسېدلی، چې د کابل برېښنا ریاست ته یې د روان کال د زمري په ۸مه نېټه لېږلی؛ پکې د کابل له برېښنا ریاست څخه غوښتل شوي، چې یو تخنیکي غړی دې ورته معرفي کړل شي، تر څو د ۲۰۰۶ او ۲۰۰۷ کلونو د برېښنا ۵.۹ میلیونه د پور جنجالي موضوع په یوې درې اړخیزې کمېټې کې بحث کړي.

د یادو مکتونو په اساس په کابل کې د برېښنا له درکه د پاکستان سفارت ۲۲۴۲۸۴۶۲ افغانۍ پوروړی دی.

د طالبانو په بهرنیو چارو وزارت کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، چې تېره اونۍ د پنجشنبې په ورځ په کابل کې د پاکستان د سفارت شارژدافیر عبیدالرحمان نظاماني د طالبانو له بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره د برېښنا د پورونو په اړه ټیلفوني خبرې کړي دي.

دا چې په دې خبرو کې کومې نتیجې ته رسېدلي او که نه؟ سرچینې یې په اړه څه ونه ویل.

افغانستان انټرنشنل په کابل کې د پاکستان د شارژدافیر عبیدالرحمان نظاماني سره د اړیکو نیولو هڅه وکړه، خو د څو پرلپسې اړیکو نیولو وروسته هم نوموړي د یادو پورونو په اړه ځواب ونه وایه.

دا په داسې حال کې ده، چې د نړۍ په نورو هېوادونو کې هم د پاکستان سفارتونو د اقتصادي ستونزو او پورونو د نه ورکړې راپورونه خپریږي، په دې وروستیو کې پاکستان په واشګټن کې خپله وداني د پورونو د نه ورکړې له امله وپلورله.

نوموړی د طالبانو دا ګام یوه تراژیدي او پر انسانیت، زدکړو، برابرۍ او عدالت ګوزار بولي او له ښکېلو لورو غواړي چې د دې نجونو «د ژغورلو هڅې وکړي.»

ښاغلی الحبتور یوه ویډیو پیغام کې زیاتوي، چې د نجونو د زدکړو، روغتیا، ټرانسپورټ او استوګنې هرڅه یې برابر کړي وو، خو طالبانو یې مخه نیولې ده.

د احمد الحبتور تر ویډیو مخکې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، طالبانو د چارشنبې په ورځ په کابل هوايي ډګر کې د هغو لسګونو نجونو د تګ مخه ونیوله، چې متحده عربي اماراتو ته د زدکړو لپاره تللې.

د سرچینو په خبره، له ۳۵ ډېرې نجونې چې د طالبانو له غوښتنې سره سم یې محرم هم درلود، دغه تحصیلي سفر ته پرې نه ښودل شوې.

دغو نجونو د دې بورسونو د ترلاسولو لپاره له نږدې یو کال راهیسې مختلف پړاوونه ووهل او کله چې باوري شوې طالبان یې له محرم پرته نه پرېږدي، نو د الحبتور خیریه بنسټ او د دوبۍ پوهنتون په همکارۍ یې د محرم په توګه خپل ورور یا پلار ته هم ویزې واخیسیتې.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، ټاکلې وه دا نجونې د چارشنبې په ورځ اته بجې سهار له کابل هوايي ډګر پرواز وکړي، خو د طالبانو له مخالفت وروسته ناهیلې کورونو ته ستنې شوې.

خلف بن احمد الحبتور هم ویلي د دې نجونو د هرکلي لپاره دوبۍ کې پلان جوړ شوی و چې د دوبۍ پوهنتون، پولیسو او همدارنګه د بهرنیو اړیکو او د کډوالو چارو دفتر پکې ګډون درلود.
طالبانو لا په دې هکله څه نه دي ویلي.

احمد الحبتور تېره جدي کې وروسته له هغه چې طالبانو پوهنتون ته د نجونو پر تګ بندیز ولګاوه، سلو افغان نجونو ته د بورس برابرولو ژمنه وکړه.

ښاغلي ستانکزي تر دې مخکې هم بیا بیا نجونو ته د ښوونځیو او پوهنتونونو د پرانیستو غوښتنه کړې ده.

په دې غونډه کې د افغانستان علومو اکاډمۍ مشر فریدالدین محمود هم وویل، د اسلام د پېغمبر مېرمنو د ښځو د لارښوونې، زدکړو او ستونزو په حل کې ونډه درلوده.

د ښځو اړوند غونډه د چارشنبې په ورځ علومو اکاډمۍ کې جوړه شوې وه او پکې ځینې طالب چارواکو په کار او زدکړو کې د ښځو پر رول خبرې وکړې.

د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په دې غونډه کې وویل، ښځو په «جهاد» کې هم ونډه درلوده او هیڅوک هم په ټولنه کې د ښځو له رول او اهمیت انکار نشي کولی.

د طالبانو د ازموینو ادارې مشر عبدالباقي حقاني وویل، د علم زدکړو پر ټولو فرض ده او ټینګار یې وکړ: «موږ په علمي برخه کې تر نړۍ شاته یو.»

پر افغانستان د طالبانو دوه کلنه واکمنۍ کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي دي.

که څه هم ځینې طالب چارواکي او د پوهنتونونو استادان پر دې حالت نیوکه کوي، خو نور طالب چارواکي وايي، چې د دې ستونزې حل د دوی د مشر په پرېکړه پورې تړلي دي.

تاجکستان له افغانستان سره پر پوله د القاعده او داعش وسلوالو ډلو پر شتون اندېښمن دی.

چین له طالبانو سره پر نږدې اړیکو لرلرو سربېره له دې ډلې لیکلي ژمنه اخیستې چې د ترکستان اسلامي غورځنګ ډلې پرضد مبارزه به کوي.

د تاجکستان رسنۍ وايي، دواړو لورو په پرونۍ لیدنه کې پتېیلې چې دوشنبه او بېجینګ د ملګرو ملتونو، شانګهای همکارۍ تړون، د اسیا د باور منتیا او تعامل کانفرنس او همدارنګه د ترهګرۍ ضد نورو نړیوالو او سیمه ییزو سازمانو په چوکاټ کې د توندلارۍ او پلاني جرمونو په برخه کې همکاري وکړي.

تاجکستان وايي، چین ته د امام علي رستم په سفر کې دواړو لورو د خپلمنځي همکارۍ د زیاتولو لپاره څو سندونه هم لاسلیک کړي دي.