د امریکا غږ انګریزي برخې د افغان مشرانو په اړه په خپل یوه راپور کې ویلي، چې افغان مشران په کور دننه او بهر کې بې واکه دي. راپور کې راغلي، کله چې طالبان د ۲۰۲۱ کال په اګست کې کابل ته ننوتل، د افغان حکومت ګڼو مشرانو له وېرې افغانستان پرېښود.
ولسمشر اشرف غني له خپلې مېرمنې او نږدې همکارانو سره په متحده عربي اماراتو کې پناه وغوښته، په داسې حال کې چې د هغه د دوو مرستیالانو په ګډون د کابینې پاتې غړي د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته تللي دي.
ولسمشر غني د کابل له سقوط نه درې ورځې وروسته په یوه ویډیويي وینا کې وویل، چې ښايي د هغه وتل د پخواني ولسمشر ډاکتر نجیب الله له برخلیک څخه د خلاصون یوازینۍ لاره وه.
غني وویل: «که زه پاتې شوی وای، د افغانستان ولسمشر به یو ځل بیا د افغانانو د سترګو په وړاندې اعدام شوی و.»
خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد امریکا غږ ته وویل، چې دا ډله د غني په ګډون هیچا ته د زیان رسولو نیت نه لري.
په همدې حال کې وړمه ورځ ملګرو ملتونو راپور ورکړ، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په سلګونو پخواني افغان پوځيان وژل شوي، ربړول شوي، زنداني شوي او ورسره ناوړه چلند شوی؛ خو دا هغه تورونه دي چې طالبانو په وار، وار رد کړي دي.
خو ځینو پخوانیو مشرانو په افغانستان کې پاتې کېدل غوره کړل.
د هېواد مخکیني ولسمشر حامد کرزي د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د طالبانو له بیا واکمنېدو څو ورځې وروسته په خپلې فیسبوک پاڼه په یوې خپرې شوې ویډیو کې له هېواد سره خپله ژمنه اعلان کړه.
همدا ډول د افغانستان پخواني اجراییه رییس او د بهرنیو چارو مخکیني وزیر عبدالله عبدالله له طالبانو سره د مخالفت سره، سره په کابل کې پاتې کېدل غوره کړل.
د نفوذ او ازادۍ نشتون
په افغانستان کې پخواني مشران لکه کرزی او عبدالله فعال ښکاري، د ځایی خلکو، ډیپلوماتانو او مرستندویه کارکوونکو سره لیدنې کوي. په خپلو خواله رسنیو کې دوی خپل بیانونه خپروي او په چارواکو غږ کوي چې د نجونو لپاره ثانوي ښوونځي بیا پرانیزي او ښځو ته د کار کولو اجازه ورکړي.
هغه څه چې د کابل له سقوط وروسته په دغه دوو کلونو کې څرګند شول، هغه دا دي له دې پرته چې دوی ووځي یا پاتې شي، هیڅ یو پخوانی مشر د طالبانو په سیاستونو کې د پام وړ نفوذ نه لري.
د غني یوه پخواني ویاند صدیق صدیقي امریکا غږ ته وویل، "هغه کسان چې د طالبانو تر واک لاندې په افغانستان کې پاتې شوي، د طالبانو په وړاندې د درېدو لپاره هیڅ نفوذ یا ازادي نه لري."
له افغانستانه بهر، غني او نور پخواني افغان چارواکي په خواله رسنیو کې پر طالبانو زیاتې نیوکې کوي.
دا لا روښانه نه ده، چې جلاوطنه افغان مشران به له طالبانو سره څه ډول سیاسي جوړجاړي ته ورسېږي؟
پخواني افغان چارواکي او له طالبانو سره د پخواني حکومت د مذاکراتي ټیم غړي نادر نادري امریکا غږ ته وویل، "تاریخ به د هغو کسانو په اړه سخت قضاوت وکړي چې وتلي دي."
نادري وویل، ډیری افغانان د کرزي، عبدالله او هغو پخوانیو مشرانو ستاینه کوي چې په افغانستان کې پاتې شوي دي.
هغه وويل: "په سختو شرایطو کې مشران له خپلو خلکو سره پاتې کېږي."
د کادرونو وتل، هېواد ته زیان رسوي
د دې په اړه چې طالبان به هغه افغانان په نښه کړي چې د متحده ایالاتو او افغان حکومتونو لپاره کار کاوه، متحده ایالاتو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له ۱۲۰،۰۰۰ څخه ډېر کسان له کابله وویستل، چې په دوی کې افغان قانون جوړونکي، وزیران، خبریالان او د بشري حقونو فعالان شامل وو.
پراخې بې وزلۍ او د طالبانو زور زیاتي افغانان اړ کړي، چې ترکیې، ایران، پاکستان او نورو هېوادونو ته کډوال شي.
د مالیې وزارت پخواني وزیر عمر زاخېلوال وویل، د لوستو افغان کادرونو وتل، افغانستان ته زیان رسوي.
دغه پخواني چارواکي وویل، «ښه به دا وه، چې نه یوازې سیاسي مشران، بلکې په لسګونو زره نور لوستي افغانان چې د لویدیځ له خوا ایستل شوي په افغانستان کې پاتې شوي وای،»
د ښځو د حقونو یوې افغانې فعالې پښتنې درانۍ تېره اوونۍ په اېکس يا پخوانۍ ټوېټرپاڼه لیکلي: "افغانستان اوس پر ښځو له ظلم کولو څخه ډک هېواد دی."
له کله چې طالبان واک ته رسیدلي، د ښځو حقونو ته د درناوي او د یوه ټول ګډونه حکومت د جوړولو لپاره یې کورنۍ او نړیوالې غوښتنې له پامه وغورځولې.
پخواني مشران په کور دننه او بهر په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پر څرنګوالي ډېر کم نفوذ لري.
تیره اونۍ د طالبانو د عدلیې وزارت اعلان وکړ چې سیاسي ګوندونو ته د فعالیت اجازه نه ورکوي.
طالبان خپل مخالفین اړ باسي، چې یا له هېواده ووځي یا غیر ډیموکراتیکې واکمنۍ ته تسلیم شي.
