د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ډېپلوماټ د ۵۰۰ ورځو راهسې په ایران کې زنداني دی

خیرالله خیرخوا دغو هېوادونو ته ویلي؛ که امریکا، چین، او روسیه مو په « رسمیت نه پېژني نه دې پېژني» خو تاسو باید «د سلام په خاطر موږ په رسمیت پېژندلي وی».

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) په تخار کې په یوې غونډه کې اسلامي هېوادونو ته په خطاب کې وویل؛ هغه وخت چې دغې ډلې "جهاد" کاوه، هغوی یې «لیوني» بلل او هیچا ورسره مرسته ونه کړه.

د هغه په ​​وینا اوس اسلامي هېوادونه له یوې بلې "ازموینې" سره مخ دي او هغه د طالبانو د حکومت په رسمیت پېژندل دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر اسلامي هېوادونو ته ویلي، چې دوی د«مسلمانۍ» ادعا لري او د طالبانو د حکومت پېژندنې په مساله کې له امریکا، روسیې او چین څخه توپیر لري.

خیرالله خیرخواه د طالبانو د رژیم په رسمیت پېژندلو لپاره د یوه جامع حکومت د جوړېدو په اړه د هېوادونو شرایطو ته په اشارې سره وویل، چې پر ځینو هېوادونو یوه کورنې له لسیزو حکومت کوي، ولې هغوی ته څوک څه نه وايي؟

د طالبانو د کابینې دغه غړي د هغو هېوادونو په اړه چې «یوه کورنۍ» پرې واکمني کوي، وضاحت ور نه کړ؛ خو داسې ښکاري چې د هغه مطلب ځینې عربي هېوادونه دي، چې ځینې یې تل د دغې ډلې په ملاتړ تورن شوي دي.

تر اوسه هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی. طالبان د بشري حقونو په پراخو سرغړونو تورن دي او د اسلامي حکومتونو په ګډون د نړۍ هېوادونو د دې ډلې پر سیاستونو په ځانګړې توګه د ښځو پر وړاندې نیوکې کړې دي.

د ټول شموله حکومت جوړول د نړۍوالې ټولنې یوه بله غوښتنه ده، چې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني.

جي نیوز د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت د شورا د ویاندې اېډیین واټسن په حواله وايي، چې د روسیې او شمالي کوریا تر منځ د وسلو پر سر مذاکرات د پرمختګ پر لور روان دي او په دې اړه به ډېر ژر د دواړو هېوادونو د مشرانو تر منځ مخامخ خبرې وشي.

واټسن پرون دوشنبه( د وږي ۱۳مه) ویلي؛ دوی داسې معلومات تر لاسه کړي، چې د روسیې او شمالي کوریا تر منځ مذاکراتو ډېر پرمختګ کړی او په لوړه کچه د وروستیو ډیپلوماتیکو خبرو اترو لپاره به ولادیمیر پوتین او کېم جونګ اون سره وویني.

نیویارک ټایمز هم راپور خپور کړی او ویلي یې دي چې کېم جونګ اون به په روانه میاشت کې روسیې ته لاړ شي او هلته به له خپل سیال ولادیمیر پوتین سره وویني.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې هم د امریکا حکومت د روسیې او شمالي کوریا د وسلو د قرارداد په اړه معلومات خپاره کړي وو او ویلي یې وو، چې روسیه به له دغو وسلو څخه د اوکراین په جګړه کې کار اخلي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره اونۍ د روسیې د امنیت شورا اعلان وکړ، چې په تېرو دوو کلونو کې یې د روسیې په پوځ کې نېږدې ۲۸۰ زره نوي پوځیان جذب کړي دي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې که په دوو میاشتو کې یې مرستې ونه رسېږي، د مرستو کچه به ۱۰ میلیونه کسانو ته راکمه شي.

د خوړو نړۍوال پروګرام خبرداری ورکړی، چې که بودیجه پای ته ورسي نو په افغانستان کې به یو "ناوریني" ژمی وي. دا په داسې حال کې ده چې له دې وړاندې هم مرستې کمې شوې وې.

د مالي منابعو د غوښتنې سره - سره، ملګري ملتونه نه دي توانیدلي چې د مرسته ورکوونکو ملاتړ راجلب کړي او یوازې د اټکل شوي مقدار څلورمه برخه یې راټوله کړې ده.

د خوړو نړۍوال پروګرام وايي؛ که مرستې ور نه کړل شي، د لرې پرتو سیمو ۹۰ سلنه خوراکي توکو مرستې به قطع کیږي او حتا د لاس رسي په سیمو کې به هم خلک د سختې یخې هوا پر مهال هېڅ ډول مرستې ترلاسه نه کړي.

په افغانستان کې د WFP مشر هسیا وی لی رویټرز ته وویل: "دا یو ډول ناورین دی چې موږ یې باید مخنیوی وکړو."

د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، چې د مرستو په ترلاسه کوونکو کې ۲۰ سلنه ښځې دي.

په افغانستان کې د فقر خپرېدل

د راپورونو له مخې شاوخوا درې پر څلورمه برخه افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري او د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د طالبانو د واک له ترلاسه کولو راهیسې د فقر او لوږې کچه د پام وړ لوړه شوې ده.

په همدې حال کې هغه پرمختیايي مرستې چې د پخوانۍ ادارې د مالي مرستو ستون فقرات وو؛ قطع شوې دي، د طالبانو اوسنۍ اداره له بندیزونو سره لاس او ګریوان ده او په امریکايي بانکونو کې د افغانستان بانک زیرمې کنګل شوې دي.

په ښځو باندې د طالبانو سخت محدودیتونه او له بشري حقونو څخه پراخه سرغړونې هغه عوامل دي، چې د دې لامل شوي چې نړۍواله ټولنه د دې ډلې رژیم په رسمیت ونه پېژني.

دې مسالې ډېری مرستندویان اړ کړي چې له افغانستان سره مرستې بندې کړي.

خو په افغانستان کې د خوړو د نړۍوال پروګرام چارواکي له نړۍوالې ټولنې وغوښتل چې د اړو کسانو حسابونه له طالبانو جلا کړي.

دوی خبرداری ورکړ چې دا بې وزله ماشومان او میندې دي چې د اوسني حالاتو قیمت پرې کوي.

د خوړو نړۍوال پروګرام وايي؛ د مرستو په ترلاسه کوونکو کې ۲۰ سلنه یې ښځې دي، چې د زرګونو بې سرپرستو کورنیو مشري کوي.

دې ادارې ویلي چې د مارچ تر میاشتې پورې د خپلو مرستندویه پروګرامونو تمویل لپاره 1 ملیارد ډالرو ته اړتیا لري.

سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د دې ولسوالۍ په ځینو برخو کې نظامي عملیات پیل کړي دي.

د سرچينو د معلوماتو له مخې؛ طالبانو تېره شپه (د وږي ١٤مه) د دولت شاه ولسوالۍ په درېيو کليو "ګدیاله، منانګل او نویا" کې پوځي عمليات پيل کړل.

وسله والو طالبانو تر اوسه په رسمي توګه د دې نښتې په اړه څه نه دي ویلي خو د ازادۍ جبهې د یوې خبرپاڼې خپرولو سره ویلي د طالبانو د عملیاتو پرمهال یې پر دوی بریدونه کړي دي.

تر دې مخکې د ازادۍ جبهې ادعا کړې وه، چې د دولت شاه ولسوالۍ پر ودانۍ په برید کې یې د طالبانو دوه غړي وژلي دي.

له دې پېښې وروسته افغانستان انټرنشنل ته سرچینو ویلي، چې د طالبانو لوړ پوړي چارواکي د لغمان ولایت له مرکز څخه دغې ولسوالۍ ته تللي او د دولت شاه ولسوالۍ په مرکز کې یې بېړنۍ ناسته کړې ده.

د سرچينې د معلوماتو له مخې؛ د ازادۍ جبهې له بريد وروسته طالبانو د دې ولسوالۍ ۹ اوسېدونکي نيولي دي.

د فارن پالیسۍ دغه لیکواله مېرمن اوډانل په هغه مطلب کې چې د سه شنبې په ورځ خپور شو لیکلي، چې طالبان د خپلو سیاسي موخو د تر لاسه کولو لپاره د لویدیځوالو د یرغملولو پخوانۍ مخینه لري.

هغې د بهرنیو چارو د وزیر انتوني بلېنکن له خولې ویلي:« څو تنه» امریکایان له طالبانو سره بندیان دي او نور کسان د برېتانیا او پولنډ اوسېدونکي دي.

اوډانل د ګڼو لویدیځوالو نیونه د یرغمل کېدو د دیپلوماسۍ په برخه کې د ګواښ یو زنګ بللی، چې په دې توګه د یو هېواد اوسېدونکي برمته کېږي او بیا وروسته د ګټو لپاره پر هغوی معامله کېږي.

هغې په روسیه کې د وال سټريټ ژورنال د خبریال ایوان گرشکویچ نېولو ته اشاره کړې، چې د مارچ میاشتې په وروستیو کې امریکا ته د جاسوسۍ په تور نېول شوی و.

په دغه مطلب کې د رسنیو د ملاتړ سازمان میراث جیمز ډبلیو فولي ته اشاره شوې، د هغو موندنو ښودلې وه چې په تېره یوه لسیزه کې ۵۸۰ تنه امریکایان په بهرنیو هېوادونو کې نیول شوي، چې ورسره هم مهاله په بند کې د هغوی ساتنې ۶۰ سلنه زیاتوالی ښيي.

البته د ۲۰۲۲ کال په راپور کې د ایران، چین، وېنزویلا، سوریې او روسیې څخه یادونه شوې، چې د امریکایي وګړو ۷۵ سلنه په همدغو هېوادونو کې نېول شوي دي.

طالبان څه غواړي؟
اغلې لېن اوډانل په فارن پالیسي کې لیکلي، چې د طالبانو د وروستیو نیونو تر شا ډېرې خبرې شته.

د هغې په وینا، یوه له دغو خبرو څخه دا ده، چې طالبان د توند او کلک چلند په کولو سره غواړي نجونې له زده‌کړو او ښځې له کاره منع کړي او په دې سره افغانستان د لویدیځوالو له شتون څخه ازاد وساتي.
اوډانل لیکلي، ځینې امنیتي سرچینې فکر کوي چې طالبان ښايي پلان ولري چې د بندیانو د تبادلې په موخه له بهرنیانو څخه د ضمانت په توګه کار واخلي، لکه څنګه چې مخکې یې څو ځلې دا کار کړي دی.

ځينې نور بیا فکر کوي، چې دا کار د بایډن پر ادارې د فشار راوړلو لپاره کوي چې په امریکايي بانکونو کې د افغانستان د میلیاردونو ډالرو کنګل شوې بهرنۍ زیرمې ازادې کړي.
په ورته وخت کې دغې اسټرالیايۍ لیکوالې په فارن پالیسي کې لیکلي، چې طالبان غواړي امریکا او لویدیځ دې ته اړ کړي چې د یرغمل شویو کسانو په مرسته خپل «باغی» رژیم په رسمیت وپیژني.
اغلې اوډانل د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د پخواني مرستیال میرویس ناب له قوله لیکلي: «د لویدیځو ولسي وګړو په تښتولو او بندي کلو کې د طالبانو اصلي هدف دا دی، چې دوی خپل حکومتونه دې ته اړ کړي چې د نا دولتي سازمانونه په ځای دې، د طالبانو له رژیم سره مستقیمې اړیکې ټینګې کړي.»

هغه وويل، چې طالبان د امريکا لپاره د نا دولتي موسسو د کارکوونکو له‌خوا د جاسوسۍ له امله اندېښمن دي.
د افغانستان د ملي امنیت شورا پخواني مرستیال رفیع فضلي هم فارن پالیسي ته ویلي، چې د طالبانو له لوري د نیول کېدو نوې څپه د دې ډلې د ډیپلوماټیکې انزوا په وړاندې غبرګون دی.
دغې استرالیايۍ لیکوالې زیاته کړې، چې طالبانو له ډېرې مودې راهیسې یرغمل نیونې د امریکايي چارواکو د پام اړولو لپاره یوه مناسبه لاره ګڼلې ده.
یو امریکايي افسر او به بو برګډال اشاره کوي، چې دی په ۲۰۰۹ کال کې د افغانستان په سویل ختیځ کې د حقاني شبکې له‌خوا نیول شوی و او پنځه کاله وروسته د ۲۰۱۴ کال په مې میاشت کې د طالبانو د پنځو غړو د خوشې کولو په بدل کې تبادله شو، دا هغه ګام دی چې اوډانل يې د طالبانو په بري کې لوی کار بولي.
دغې لیکوالې د امریکايي اډمېرل ډېور مارک فرېکس د خوشې کېدو یادونه هم کړې، چې څه باندې دوه کاله د طالبانو په بند کې و او د نشه‎‌يي توکو د قاچاق وړونکي بشیر نورزي په بدل کې چې په امریکا کې په عمري بند محکوم شوی و، خوشې شو.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت فارن پالیسي ته په یوه بیان کې دا منلې چې «څو امریکايي اتباع د طالبانو له‌خوا نیول شوي دي.» خو د امنيتي اندېښنو له امله نور جزئيات نه دي ورکړل شوي.
فارن پالیسي په دې مقاله کې د باخبرو سرچینو له قوله لیکلي، چې ښايي د طالبانو له لوري د نیول شویو امریکایانو شمېر تر «څو کسانو» ډېر وي او ښايي لس تنو ته ورسېږي.
دغې مجلې لیکلي، چې د درېیو برېتانوي اتباعو د نیول کېدو پخلی شوی او د پولنډ یوه تبع هم د خپل یوه پولنډي تبعه نیول کېدل منلي او امکان لري، چې د فرانسې او استرالیا اتباع هم د طالبانو په بند کې وي؛ خو وخت او د دوی د نیولو ځای معلوم نه دی.