طالبانو په بامیانو کې خلک بندیان کړي او د سید او د پاچا د لور قبرونه یې سپړلي

ښاغلي کاکړ د ترکیې له ټي ار ټي ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي، چې طالبان په ختیځ، شمال، لوېدیځ او سویل کې ګڼې ډلې لري، خو د افغانستان د تحریک طالبان په نوم عمومي پوښښ لري، چې ځان ته "امارت" وايي او ټول کنټرول یې لاسته راوړی دی.

هغه زیاته کړه، دا سمه نه ده چې ګواکې د دې ډلې له مرکزه د طالبانو حکمونه په ټول هېواد کې په منظم او شفاف ډول پلي کېږي.

د پاکستان سرپرست لومړي وزیر وویل: "موږ د طالبانو په ټولیز جوړښت کې د مختلفو کوچنیو او د نفوذ لرونکو ډلو سره په تعامل کې یو."

هغه وويل، چې طالبان په افغانستان کې د يوې ياغي ډلې په توګه فعاليت کاوه او د لويديځو ځواکونو له وتلو وروسته وتوانيدل چې واک ونيسي.

دغه پاکستاني چارواکي زیاته کړه، کله چې لویدیځ او ناټو د ډېرو وختونو او منابعو له لګولو وروسته ناکام شول، نو دا تمه چې طالبان به وکولای شي له هغو ننګونو سره مبارزه وکړي چې لویدیځ ورسره په مقابله کې پاتې راغلی، یوه «تش خیال او غیر واقعیت» ده.

هغه وویل، چې طالبانو پخپله اعتراف کړی چې له نورو ډلو سره د مقابلې توان نه لري.

ښاغلي کاکړ وویل، طالبان وخت ته اړتیا لري او هیله لري چې د دواړو هېوادونو په اړیکو کې له ننګونو سره - سره پاکستان د ترهګرو ډلو د له منځه وړلو لپاره له افغانستان سره تعامل وکړي.

کاکړ زیاته کړه، چې پاکستاني طالبان په افغانستان کې دننه د روزنې کمپونه لري او په دې اړه یې له افغان طالبانو سره دا موضوع شریکه کړې ده.

د پاکستان سرپرست لومړي وزیر د دغو تازه څرګندونو په اړه افغان طالبانو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

له دې وړاندې د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد په افغانستان کې دننه د پاکستاني طالبانو حضور رد کړی او ویلي وو، چې پاکستان دې په خپله خاوره کې دننه د وسلوالو پرضد ګامونه واخلي.

هغه وویل: "طالبانو زه د استخباراتو ۹۰ ریاست ته انتقال کړم، چېرته چې سخت وحشت و، وهل وو، ځړل وو، د برق شاکونه وو، ساه بندول وو، تر څو په زور هغه کار چې ما نه دی ترسره کړی راباندې قبول کړي".

مدني فعال عظیم عظیمي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل د ۲۰۲۲ کال د جنوري په ۱۸ مه نېټه یې افغانستان ته د پاکستان د ملي امنیت سلاکار معید یوسف د پلان شوي سفر پر خلاف لاریون لپاره چمتوالی نیولی و.

له دغه لاریون څخه یې موخه د افغانستان په داخلي چارو کې د پاکستان مداخله، د طالبانو له خوا د تېر نظام د نظامیانو وژل او زنداني کول او د نجونو د تعلیم او کار بندیز پر ضد غږ پورته کول وو.

عظیمي وايي، د پاکستاني پلاوي د راتګ پر ورځ يې د کابل په ګډون یو شمیر ولایاتو کې لاریون لپاره چمتوالی نیولی و.

دی زیاتوي، په لاریون کې د ګډون لپاره د کابل په شمول له څو نورو ولایاتو څخه ځوانان رارسیدلي وو.

عظیمي وايي، د لاریون د پیل کېدو څخه مخکې طالب وسلوالو ونیوه او یو نامعلوم ځای ته یې بوتلو.

عظیمي د طالبانو په زندان کې بېلابیلو سزا ګانو یادونه کوي او وايي چې طالبانو به د زندانیانو په خولې کې د اوبو پایپ کېښود او د هغه خېټه به یې له اوبو به زور ډکوله، چې په جرم اعتراف وکړي.

عظیمي په خپلو څرګندونو کې وايي، له ۱۴ سختو ورځو وروسته چې په هرو ۲۴ ساعتو کې به د شپې او ورځې ۸ ساعته له ده څخه تحقیق کېده، د تحقیق په جریان کې به طالبانو پرې تشدد کاوه، هغه به یې واهه او هغې وروسته یې د نورو تحقیقاتو او په بند کې د ساتلو لپاره د استخباراتو ۴۰م ریاست ته انتقال کړ.

هغه وویل: "هلته هم راحت نه و، بندیانو ته به یې په څلرویشتو ساعتونو کې درې ځلې د پنځو دقیقو لپاره به یې تشناب دروازه راخلاصوله نوره به دروازه بنده وه".

عظیمي وايي د طالبانو په استخبار بندخونو کې زندانیانو د دې حق نه درلود، چې د ځان لپاره مدافع وکیل ونیسی تر څو د بندي له دوسې څخه دفاع وکړي.

هغه زیاته کړه، بندي تر میاشتو - میاشتو حق نه درلود، چې د کورنۍ له غړو سره ملاقات وکړي، که د میاشتو وروسته به ملاقات وشو، هغه به هم د شیشې تر شا د پنځو دقیقو لپاره و.

عظیمي وايي، طالبانو په خپلو تحقیقاتو کې هڅه کوله، چې پر ده ومني چې د یوه بهرني هېواد په ملاتړ یې دغه لاریون جوړ کړی و.

هغه زیاته کړه: "دوی کوښښ کاوه چې زه دا ومنم چې د پاکستان پرضد لاریون د هندوستان په لارښونه پلان شوی، هغه څه چې طالبانو تر پایه داسې کوم ثبوت پیدا نه کړ او نه هم دا لاریون د چا لخوا رهبري کېدو، بلکې دا د هغه ځوانانو لخوا ترسره کېدو چې پر وطن یې زړه درد کاوه او له خپل خاورې سره یې د زړه له تله مېنه درلوده".

عظیمي وايي:"د تحقیقاتو پرمهال طالبانو زما موبایلونه او ټولنېزې رسنۍ څارلې، چې ددې له مخې زما ملګري وپېژني او د بند پر وخت یې زما ځیني شخصي مېسجونه هم خپاره کړل، خو داسې څه په کې نه وو، چې ما له بهر څخه کوم دوستور اخېست بلکې دا زما وطنۍ مېنه وه،رچې د پاکستان پلاوي پر ضد لاریون ترتیب کړم".

نوموړی زیاتوي، چې د پنځه نیمو میاشتو له تحقیقاتو وروسته یې کوچنۍ ګوانتنامو ته یوړو، چېرې به چې پخواني حکومت د مخدره توکو قاچاقبران او نور جنایتکاران بندي کول.

عظیمي وايي، چې له ګڼو شکنجو، وهلو او ټکولو او اوو میاشتو زندان وروسته له زندان څخه ازاد شو.

یوناما هم څه موده وړاندې «په افغانستان کې له بندیانو سره د چلند» تر سرلیک لاندې راپور خپور کړ.

په دغه راپور کې یوناما وايي، طالبانو د اعتراف اخیستلو لپاره له بندیانو سره د «برقی شاکونو، سا بندولو، فشار او ګواښونو، په زور د اوبو څښلو، فزیکي وهلو او سختو دردونکو ربړونو» څخه کار اخیستی.

یوناما په دغه راپور ګې و ویلي دي چې د ۲۰۲۲ کال د جنورۍ له لومړۍ د ۲۰۲۳ کال د جولای تر ۳۱ په ۲۹ ولایتونو کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو د سر غړونو پېښې ثبت شوې دي.

دغه سازمان ټینګار کړی چې په دې سرغړونو کې نږدې ۵۰ سلنه شکنجه او نور چلندونه یا ظالمانه، ناانساني او یا هم د سپکاوي ډکې سزا ګانې شاملې دي.

په دغه راپور کې ویل شوي ، دغه ربړونې او د ناانس‍اني چلند پېښې تر ډیره د بند پر مهال د طالبانو د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو له لوري تر سره شوې دي.

یوناما وايي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې مدافع وکیلانو ته د لاسرسي نه درلودو تر څنګ د محکمې له ضمانتونو سرغړونه هم یو معمول ګرځېدلی دی.

د یوناما په وینا، سره له دې چې د طالبانو مشرتابه د بندیانو او د بشري حقونو د ښه ساتلو او د امنیتي پرسونل د چلند په اړه لارښوونې کوي، خو دا سرغړونې مستندې شوې دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په زندانونو کې له بندیانو سره د دوی د ناوړه چلند په هکله د یوناما راپور ردوي او «پروپاګنډ» یې بولي.

دغې سرچینې د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل – پښتو ته د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت سرپرست وزیر ندا محمد ندیم ادعاوې دروغ وبللې.

تېره ورځ د طالبانو د لوړو زده کړو سرپرست په بلخ کې یوې غونډې ته ویلي وو ، چې افغانستان ته د پوهنتونونو د استادانو د بیا راګرځولو لپاره یې بېلابېل پلاوي بهرنیو هېوادونو ته لېږلي دي، تر څو د پوهنتون استادان بېرته افغانستان ته راستانه کړي.

د لوړو زده کړو دغې سرچینې زیاته کړه، چې تر اوسه په دغه وزارت کې هېڅ داسې کوم بحث نه دی شوی، چې له مخې دې بهرنیو هېوادونو ته د تللو استادانو پسې کوم پلاوی ورشي.

سرچینه وايي: “د وزیر خبرې مطلق هوايي او دروغ دي، له دغې غونډې وروسته دلته په کابل کې د وزیر یوه مشاور د ملي تلویزون او باختر اژانس مشرانو ته زنګونه ووهل، چې د ندا محمد ندیم په بهر کې په استادانو پسې د تللي پلاوي خبرې خپرې نه کړي”.

د سرچینې په خبره، چې د وزیر د نېږدې ملګرو له بار – بار ټینګار سره هم د هغه خبرې خپرې شوې او تر اوسه د وزارت په کچه هېڅ داسې کوم تصمیم نه دی نیول شوی.

یادې باوري سرچینې د طالبانو د لوړو زده کړو د وزیر خبرې په داسې مهال رد کړې، چې په تېرو دوو کلونو کې له یو شمېر پوهنتونونو څخه ځینې استادان په زور منفک شوي او یا هم ګواښل شوي دي.

طالبانو هغه استادان چې د علمي کادر په حفظ سره یې په حکومتي ادارو کې د اړتیا له مخې دندې سرته رسولې، منفک کړي او بېرته د پوهنتون له استادۍ څخه یې منع کړي دي.

سرچینې زیاته کړه: “ په لوړو زده کړو وزارت د پوهنتونونو پخوانیو استادانو او په ځانګړي ډول بهر ته تللو استادانو ته په ښه سترګه نه لیدل کیږي”.

دغه سرچینه وايي، چې دوه اونۍ وړاندې د لوړو زده کړو وزارت دوه رییسان پاکستان ته تللي؛ خو د سفر موخه یې له خپلو کورنیو سره لیدنه ده.

هڅه مو وکړه، چې د یادې سرچینې د ادعا په اړه د طالبانو د لوړو زده کړو د وزارت رسمي نظر هم را واخلو، خو له بار – بار هڅو سره ونه توانېدو.

رضايي په لومړۍ لوبه کې خپل تاجکستاني سيال ته دوه په صفر ماتې ورکړه او بيا په دویمه لوبه کې یې خپل جاپاني سيال په دوو پرله پسې پړاونو کې ماته ورکړه.

محسن رضايي چې ۵۸ کیلوګرامه وزن لري، له خپلو دوو سیالانو څخه سیالي وګټله او درېیمه لوبه یې له خپل کوریايي سیال څخه وبایلله .

دا د چين د هانګژو په اسيايي لوبو کې د افغانستان د ٨٥ کسيز ورزشي ډلۍ لومړى د برنزو مډال دى.

تېره ورځ د چین په روانو اسيايي سیالیو کې د افغانستان د ووشو مخکښ لوبغاړي محمدخالد هوتک خپل قزاقستاني سیال ته ماتې ورکړه.

خالد هوتک چې د افغانستان په نماینده ګۍ لوبیږي، اویا کیلو ګرامه وزن لري، پرون یې په خپل وزن کې له قزاقستاني سیال سره سیالي وکړه او لومړني دواړه پړاونه یې وګټل.

هغه د دغې لوبې په ګټلو سره د سیالیو منځني پړاو ته ور داخل شو او بله سیالي به یې له هندي سیال سره وي.

الجزیرې تلویزون د قطر د بهرنیو چارو د وزارت ویاند ماجد محمد انصاري په حواله ویلي، چې له طالبانو سره د نړۍوالې ټولنې نه تعامل ګټور نه دی.

قطر له پاکستانه وروسته د طالبانو له مهمو ملاتړو هېوادونو ګڼل کیږي، چې په دوحه کې یې د طالبانو او امریکا د خبرو منځګړیتوب هم کړی دی.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت ویاند یو ځل بیا په تازه څرګندونو کې ویلي، چې دوحه د افغانستان او نړۍ ترمنځ منځګړیتوب ته چمتو ده او په دې برخه کې به له هېڅ راز هڅو ډډه ونه کړي.

نوموړي زیاته کړه: "موږ په بشپړه توګه پوهيږو، چې د افغانستان په اوسني حالت کې د نړۍوالې ټولنې لپاره له اوسني حکومت سره اړيکې اسانه نه دي، خو بشپړه انزوا د دې وضعيت د حل لاره نه ده."

د انصاري په خبره، چې هېواد یې هڅه کوي، د طالبانو او نړۍوالې ټولنې تر منځ فاصلې کمې کړي.

ماجد محمد انصاري زياته کړه: “ افغانستان د قطر لپاره ډېره مهمه مساله ده او موږ هڅه کوو چې د افغانستان او د نړۍ په نورو برخو کې منځګړیتوب وکړو”.

نوموړي ویلي، چې په افغانستان کې د پخواني حکومت له ړنګېدو او د طالبانو له خوا د موقت حکومت له جوړېدو راهیسې، د دوی اصلي اندېښنه دا ده، چې نړۍوالې ټولنې ته وښيي چې طالبان منزوي شوي دي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار وکړ، چې د طالبانو منزوي کېدل به ښې پایلې ونه لري.

له دې وړاندې د قطر لومړي وزیر ویلي وو، چې کندهار ته د خپل سفر په ترڅ کې یې طالب مشرانو ته وویل: «که تاسو غواړئ د نړۍوالې ټولنې برخه شئ، باید له موږ سره همکاري وکړئ.»

شیخ محمد بن عبدالرحمن ال ثاني زیاته کړه، له طالبانو سره یې پر ځینو مسایلو لکه د ښځو د کار بیرته پیلولو په ضرورت موافقه کړې وه.

د قطر لومړي وزیر او د بهرنیو چارو وزیر د سي اېن اېن له مشهور خبریال کریسټین امانپور سره په مرکه کې درې نیمې میاشتې وړاندې کندهار ته د خپل سفر په اړه وویل: «په کندهار کې مې خبرې ډېرې روښانه وې. که تاسو غواړئ د نړۍوالې ټولنې برخه واوسئ، باید له موږ سره همکاري وکړئ ترڅو ستاسو هېواد د قطر په څیر په یوه عصري اسلامي هېواد بدل شي.»

عبدالرحمن ال ثاني قطر د یوه عصري اسلامي هېواد په توګه یاد کړ، چې ښځه پکې ازاده او د ټولنې فعاله برخه ده.