صالح: د طالبانو له خوا پر طالبانو په شوي برید کې ۳۰ تنه وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي

په همدې سهار د کابل په اریانا څلور لارې کې دوه په دار ځړېدلو جسدونو ته لسګونه وسلوال ولاړ دي او مرګ پر ډاکتر نجیب شعارونه ورکوي.

له همدغه ځایه شمېر طالب وسلوالو اعلان وکړ، چې پخوانی ولسمشر ډاکتر نجیب الله یې وژلی، مجاهدین یې پر شاه کړي او دوی پر کابل خپله واکمني حاصله کړې ده.

ډاکتر نجیب الله د ١٩٨٦ کال په نومبر مياشت د افغانستان د جمهوریت ولسمشر وټاکل شو او د خپلې واکمنۍ په پیل کې یې په اساسي قانون کې نوي بدلونونه او نوښتونه رامنځته کړل.

هغه د حکومتي نظام جوړښت له یوه ګوندیز سیستم څخه څو ګوندیز ته بدل کړ او د اسلامي شریعت پر بنسټ یې د افغانستان قضايي نظام د یوه خپلواک نظام په توګه اعلان کړ.

ډاکتر نجیب الله د ۱۹۸۸ کال د سپټمبر په میاشت کې د ملي روغې جوړې سیاست اعلان کړ او د حکومت پر ټولو وسلوالو او غیر وسلوالو مخالفینو یې د خبرو او تفاهم غږ وکړ.

هغه له شوروي اتحاد سره یوه تفاهم نامه لاسلیک کړه، چې له مخې به یې دغه اتحاد خپل ځواکونه له افغانستانه وباسي او د همدغه تړون په اساس د شوروي اتحاد ځواکونه له افغانستانه ووتل.

د شوروي اتحاد د ځواکونو له وتلو وروسته د ډاکتر نجیب الله د حکومت پر وړاندې جګړه لا غښتلې شوه، مخالفو وسلوالو ډلو د خبرو پر ځای جګړه شدیده کړه.

نوموړي په خپلو څو بیانونو کې پر خپلو وسلوالو ډلو غږ کړی، چې له ده سره خبرو ته کیني او دی حاضر دی، چې په سوله ییز شکل د یوې منظمې پروسې له لارې واک پرېږدي، خو مخالفینو یې خبرې نه کولې.

ډاکتر نجیب الله د خپل واک په وروستیو کلونو کې د جګړې طرفدار نه و، د نوموړي وطن ګوند له یو شمېر لوړ پوړو غړیو سره اختلافات زیات شول او د وطن ګوند تر منځ داخلي اختلافاتو مخالفو وسلوالو ته د لا پرمختګ زمینه برابره کړه.

نوموړي د ملګرو ملتونو د پنځه فقره ییز پلان له مخې استعفاء ته مجبور شو او په ۱۳۷۱ لمریز کال کې یې په کابل کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې پناه واخیسته.

د افغانستان دغه پخواني ولسمشر نېږدې څلورنیم کاله د ملګرو ملتونو په دفتر کې تېر کړل، بالاخره د مجاهدینو تر منځ د داخلي جګړو وروسته په ۱۹۹۶ کال د سپټمبر په ۲۷مه کابل ته د طالبانو له ننوتلو سره سم ووژل شو.

د ډاکتر نجیب الله او د هغه د ورور شاه پور احمدزي شکنجه شوي جسدونه د طالب وسلوالو له خوا د کابل په اریانا څلور لارې کې چېرې چې څو کاله وړاندې نوموړي له همدغه ځایه د پاکستان پر ضد د جګړې اعلان وکړ، په دار را وځړول شول.

نوموړې تېره ورځ (د تلې ۴مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ځانګړې غونډه کې وویل، چې دا مهال په افغانستان کې له ۸۰ زرو څخه زیاتې نجونې په زور ودونو ته اړې شوې دي.

لانا ذکي زیاته کړه: "ملیونونه خلک د خوراکي توکو له کمښت سره مخ دي. په نړۍ کې بشري اړتیاوې تر بل هر وخت لوړې دي، نجونې او مېرمنې په جبري ډول له ټولنیز ژوند څخه بې برخې کیږي. ایا دا په دې شورا کې د ناخوښۍ شیبه نه ده."

په ملګرو ملتونو کې د متحده عربي اماراتو استازې په افغانستان کې د بې وزلۍ، نجونو او مېرمنو بد وضعیت ته پر داسې مهال اشاره کوي، چې تېره ورځ د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) ویلي، که په افغانستان کې اړمنو کسانو ته د اړتیا وړ مرستې ور نه کړل شي، دا به د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د ژغورنې د وروستۍ لارې له لاسه ورکول وي.

د خوړو نړۍوال پروګرام ویلي، چې د بودېجې د کمښت او نشتوالي له امله به یو میلیون میندې او د هغوی ماشومان له خوراکي مرستو بې برخې شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته ښځې په بې ساري توګه له ټولنې څخه لرې کړی شوي او له امله یې په دغه هېواد کې د بې‌وزلۍ کچه زیاته او د مرستو بهیر هم له جدي ننګونو سره مخامخ شوی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې، د بودیجې د کمښت له امله دغه پروګرام اړ شوی، چې په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره خپلې مرستې کمې کړي او شاوخوا ۱۵ میلیونه افغانان د سخت بشري ناورین له ګواښ سره مخامخ شي.

دغه پروګرام تر دې مخکې خبرداری ورکړی و، چې په راتلونکي ژمي کې په افغانستان کې له اړو کسانو سره د مرستې لپاره یو میلیارد ډالرو بودجې ته اړتیا لري.

په ورته وخت کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د افغانو نجونو او ښځو د حقونو په اړه د بحث بې بنسټه بللی.

احمد وحیدي د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۵ مه) خبریالانو ته وویل، چې په دې شمېرو کې رسمي او غیر رسمي کډوال شامل دي او د ایران د کورنیو چارو وزارت د دغو کډوالو د تنظیم په برخه کې کار کوي.

د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې؛ د ایران د اسلامي جمهوریت د کورنیو چارو وزیر د افغان کډوالو د شمېر په اړه ځینې احصایې ناسمې او پروپاګند وبللې.

وروسته له هغه چې طالبانو پر افغانستان واک تر لاسه کړ، ډېری افغانان د غربي هېوادونو په ګډون پاکستان او ايران ته کډه شول.

په تېرو دوو کلونو کې د ایراني او پاکستاني پولیسو له خوا د کډوالو د ځورولو ګڼ راپورونه خپاره شوي دي. ایران په وروستیو میاشتو کې زرګونه افغان کډوال په زوره له خپلې خاورې ویستي دي.

د راپورونو له مخې په ایران کې افغان کډوال له ګڼو ستونزو سره مخ دي. له دغو موضوعاتو څخه یو هم د افغان مهاجرو ماشومانو تعلیم دی.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۵مه) بدخشان ته د ښاغلي ندیم د سفر خبر ورکړ او زیاته یې کړه، چې نوموړي د دغه ولایت د پوهنتون استادانو او دیني عالمانو ته وینا وکړه.

هغه په ​​بدخشان کې وویل، چې « د امنیت تامینول، د قبایلي حکومتونو ختمول او د شریعت پلي کول د طالبانو د مکلفیتونو برخه وه» چې سر ته ورسېده او اوس «د طالبانو اطاعت او له دښمن سره په فکري مبارزه کې برخه اخیستل ستاسو له دندو څخه دي».

وروسته له هغه چې ښاغلی ندیم د طالبانو د لوړو زده کړو سرپرست وزیر وګومارل شو، په پوهنتونونو کې د نجونو پر زده کړو بندیز لګېدلی دی.

نړۍوالې ټولنې پر دې ډلې فشار راوړی، چې د نجونو پر زده کړو بندیز لېرې کړي؛ خو دې ډلې تر اوسه دغو غوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

ښاغلي ندیم د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې وویل، چې د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت تېر کال د څه باندې ۷۰څانګو نصاب ارزولی دی.

هغه زياته کړه، چې د پوهنتونونو د استادانو د ظرفيت د لوړولو لپاره يې ځانګړې بوديجه په نظر کې نیولې ده.

طالبان د ښځو د تعلیم او کار په اړه د نړۍوالې ټولنې غوښتنې د لویدیځو ارزښتونو یوه برخه ګڼي چې غواړي پر طالبانو یې تحمیل کړي.

طالب چارواکو تل هڅه کړې، چې خپلې پرېکړې د «اسلامیت او افغانیت» په نوم تعبیر کړي او د نړۍوالې ټولنې غوښتنې په خپلو چارو کې د لاسوهنې په توګه تعبیروي.

دا په تېرو دوو اونیو کې د معترضو ښځو د غورځنګ دویمه غړې ده، چې د طالبانو له خوا نیول کیږي.

د وږي په ۲۸مه طالبانو د معترضو ښځو د غورځنګ غړې ندا ​​پرواني له خپل مېړه او ماشوم سره یو ځای ونیوله.

طالب چارواکو د دغو اعتراض کوونکو ښځو د نيولو په اړه څه نه دي ويلي.

تر دې مخکې د بښنې نړۍوال سازمان د ندا پرواني په خپلسري نیولو د خواشینۍ په څرګندولو سره له طالبانو غوښتي وو، چې ژر تر ژره دې، هغه، د هغې خاوند او ماشوم خوشې کړي.

ژولیا پارسي په کابل کې یوه له هغو معترضو ښځو څخه ده، چې په ځلونو یې د ښځو پر وړاندې د طالبانو پر سیاستونو او محدودیتونو نیوکې کړي او د طالبانو د سختو اقداماتو پر وړاندې یې اعتراضونه کړي دي.

اغلې پارسي د ښځو د یوې ډلې مشره ده، چې د ښځو د خپلواک غورځنګ په نوم یادیږي.

د نجونو پر زده کړو له بندیز وروسته، ژولیا پارسي یوه له هغو کسانو څخه وه، چې په کابل کې یې د هغو ښځو او نجونو لپاره چې له زده کړو بې برخې دي؛ یو کتابتون جوړ کړ.