نصیر احمد فایق: د افغان ښځو، کډوالو او پخوانیو امنیتي ځواکونو وضعیت د اندېښنې وړ دی

د ایران خراسان رضوي ولایت له افغانستان سره پر پوله پروت دی او د مرګونې زلزلې په څېر د نن زلزه هم په دغه ولایت کې حس شوې ده.

د دې ولایت په تایباد کې د ښوونې روزنې مشر وايي، په زلزله پسې د زدکوونکو د والدینو د اندېښنې له امله ښوونیزې او پوهنیزې ادارې رخصت شوې.

د ایران ایسنا خبري اژانس وايي، د نننۍ زلزلې له امله په خراسان رضوي کې تلیفوني کرښې خرابې شوې وې، خو بېرته جوړې شوې.

لا هم په دغه ولایت کې د زلزلې د مرګ ژوبلې راپور نه دی ور کړل شوی.

هرات کې پنځه ورځې وړاندې زلزله کې تر دوو زرو کسان مړه او همدومره ټپیان شوي دي.

د افغانستان په لویدیځ کې د ورستۍ زلزلې له امله له سلو د ډیرو کسانو د ټپي کېدو تر څنګ لسګونه کورونه ویجاړ شوي دي.

د چهارشنبې په سهار درې پرله پسې ټکانونو چې مرکز یې د هرات ښار ته څیرمه ښودل شوی، د یاد ولایت د رباط سنګي ولسوالۍ تر څنګ د یو شمیر نورو سیمو اوسیدونکو ته زیانونه رسولي دي.

په ټولنیزو پاڼو د هرات ولایت څخه ځېنې ویډیو ګانې او انځورونه خپاره شوي او لیدل کیږي چې ګڼ کورونه ویجاړ شوي دي.

له هرات څخه سرچینې وايي، د چهار شنبې سهار د زلزلې له امله ۵۰۰ پسونه او کورني حیوانات هم مړه شوي.

د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د معلوماتو له مخې د هرات په ننۍ زلزله کې د یاد ولایت انجیل، رباط سنګي او ګلران ولسوالیو کې مالې او ځاني زیانونه اوښتي دي.

په ننۍ زلزله کې په هرات ښار کې د هرات د مرکزي جامع جومات او د اختیارالدین د لرغونې کلا ځینې برخې هم زیانمني شوي دي.

د تېرو څلور ورځو راهیسې د هرات ولایت اوسیدونکې د زلزلې له وېرې د شپې مهال له خپلو کورونو بهر ویده کیږي.

د هرات ننۍ زلزله چې د ریښتر په کچه ‍‍‍‍۶،۳ درجې وه تر لومړنۍ زلزلې پنځه ورځې وروسته وشوه.

پنځه ورځې وړاندې زلزلې له امله تر دوه زره ډیر کسان مړه او نېږدې همدومره ټپیان شوي دي

دغه وزارت زیاتوي، چې د ننګرهار ولايت د تورخم د کډوالو چارو د مشر د مالوماتو له مخې۵۱۷ کورنۍ، چې دوه زره او ۸۱ تنه کېږي د تورخم له لارې هېواد ‏ته راستنې شوې او د کډوالو چارو ادارې کې له نوم‌ليکنې وروسته د مرستو د ترلاسه کولو په موخه د کډوالۍ نړۍوال سازمان ته ورپېژندل شوې.

‏ورته مهال د طالبانو د کډوالو او بېرته ستنېدونکو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ د (تلې په ۱۹مه) په اېکس پاڼه لیکلي، چې له ايرانه هم تر درې زرو زيات افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي دي.

‏دغه وزارت لیکلي، چې له ايرانه درې زره او ۱۴۰ تنه افغان کډوال د (تلې په ۱۸مه) په خپله خوښه او جبري توګه هېواد ته ستانه شوي.

‏دغه وزارت زیاته کړې، چې د اسلام کلا د سرحدي مشر په وینا په دغو ستنو شویو کډوالو کې کورنۍ هم شاملې دي چې له ډلې يې ۲۸۲ تنه یې د مرستو ترلاسه کولو په موخه د کډوالۍ نړۍوال سازمان ته ور وپېژندل شوې، چې ورسره د خوراکي او نورو توکو مرستې وشوې.

د کډوالو د ستنېدو لړۍ په داسې حال کې چټکه شوې، چې په دې وروستیو کې دغه دواړو هېوادونو اعلان وکړ چې له دې وروسته به ناقانونه کډوال له خپلو هېوادونو باسي.

د راپورونو له مخې دغه پرېکړه د خېبرپښتونخوا صوبې د مردان د منځنۍ او ثانوي تعليمي ادارې له‌خوا شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي:«د پاکستان دغه اقدام نه یوازې د افغان ځوانانو د زده‌کړو د ودې لپاره د دوی ژمنې روښانه کوي؛ بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د پیوستون او نیکمرغۍ د سمبول په توګه هم کار ورکولای شي.»

د فیس معاف کولو په خبرپاڼه کې راغلي:« پاکستان د ستونزو په وخت کې د خپلو افغان وروڼو او خویندو سره د ملګرتیا او ملاتړ لاس اوږدوي.»

په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت اعلان کړی، چې ناقانونه او هغه کډوال چې د پیسو په بدل کې یې د پېژندګلوۍ کارټونه اخیستي دي له دغه هېواده باسي.

د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې افغان کډوال شکایت لري، چې د دغه اعلان وروسته حکومت په ښوونځیو فشار راوړی چې افغان کډوال ماشومان دې ښوونځي ته نه پرېږدي.

افغان فعاله زینب چې د اسلام اباد ښار اوسېدونکې ده وایي:« له هغه وروسته چې حکومت د ناقانونه کډوالو د اېستلو اعلان وکړ، اوس د ماشومانو ښوونځی مې وایي چې دوی نور د زده‌کړو اجازه نه لري.»

هغه وایي:« دولتي ښوونځیو کې یې اجازه نه ورکوله، ورور مې راته له کاناډا پیسې واستولې چې خپل ماشومان په شخصي ښوونځي کې شامل کړم؛ خو اوس پولیسو ښوونځیو ته ویلي، چې بې ویزو ماشومانو ته به د زده‌کړې اجازه نه ورکوئ او اوس مې هغه پیسې هم نه راکوي.»

د پاکستان په بېلابېلو سیمو او بېلابېلو صوبو کې بېلابېل قانون چلیږي او د چا چې څه ‌‌‌‌‌‌ډول خوښه وه هماغه شان قانون پلې کوي؛ خو په دغسې حالت کې افغانان وایي، چې هک حیران دي څه وکړي او چا ته له ګېلو مانو ‌‌‌‌‌‌ډک زړونه تش کړي.

جلیل عباس جېلاني چې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقتصادي همکاریو سازمان (ای سي او) په ناسته کې خبرې کولې دا یې هم وویل:« لا هم په افغانستان کې د پراخ بنسټه حکومت نښې نښانې نه لیدل کېږي، چې ټول ولسونه په کې برخه ولري.»
‎هغه د خبرو په بله برخه کې بیا د طالبانو حکومت له فساده پاک وباله او زیاته یې کړه:« د کوکنارو د کرکیلې په برخه کې لاسته راوړنې لري او د پخوا پرتله په کې امنیتي وضیعت مخ په ښه کېدو دی.»

هغه د افغانستان له ټولو ګاونډیو هېوادونو وغوښتل، چې د دغه جګړه ځپلي هېواد په اقتصادي پرمختګ کې ونډه واخلي او د کاسا ۱۰۰۰ پروژې، د افغانستان ټرانس د اوسپنې پټلۍ او ټاپي پروژو په عملي کولو کې رغنده ونډه واخلي، ځکه د هغه په وینا «د دغو پروژو ګټه د سیمې ګردو هېوادونو ته رسېږي او د سیمې هېوادونه یو له بل سره نښلوي.»

خو په دغې ناسته کې د افغانستان د داسې ګاونډیو هېوادونو استازو هم برخه لرله، چې لا هم په افغانستان کې د روان وضعیت له امله اندېښمن دي.

ګاونډي تاجکستان تل دا نیوکه کړې، چې لا هم د افغانستان له پولو د نشه‌یي توکو پریمانه قاچاق کېږي او هلته د بشري حقونو او نورو قومونو، سیاسي ‌‌‌‌‌‌ډلو او لږکیو له حقونو سرغړونه کېږي، هغه څه چې طالبان یې نه مني.