د ایران، ترکیې، روسیې او ګورجستان د بهرنیو چارو وزیران د دوشنبې په ورځ «د اکتوبر ۲۳» د اذربایجان او ارمنستان له سیالانو سره د ایران پلازمېنه تهران کې ناسته لري. دوی د اذربایجان له خوا د نګورنو قره باغ تر نیول کېدو وروسته د باکو او یروان ترمنځ د سولې تړون د پرمختګ اړوند خبرې کوي.
ایرنا خبري اژانس وايي، دا شپږ هېوادونه له سیمې د لرې او غربي هېوادونو له مداخلې پرته پر سیمه ییزو لانجو خبرې کوي.
د ایرنا دا اشاره د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې خبرو کې، د امریکا او اروپايي ټولنې ښکېلتیا ده، چې مسکو یې غوسه کړی دی.
د روسیې انټرفاکس خبري اژانس وايي، د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف دې غونډې ته ځي.
مسکو ځان د ارمنستان او اذربایجان د امنیت ضامن بولي، خو په اوکراین کې ښکېلتیا یې دغه سیمه کې نفوذ کمزوری کړی دی.
اذربایجان تېره میاشت د نګورنو قره باغ نیولو سره ځانبولی خپلواک حکومت ختم کړ چې له ۱۹۹۰ کلونو راهیسې ارمنیانو جوړ کړی و.
له دې پېښې وروسته تر یو لکو ډېر ارمنیان له قره باغ وتلي او ارمنستان پر اذربایجان د توکم پاکونې تور لګوي، خو باکو وايي چې د دې سیمې خلک په اذربایجنۍ ټولنې کې ور ګډېدلی شي.
دواړو هېوادونو تېرو دریو لسیزو کې دوه ځلې جګړه کړې او د روسیې، امریکا او اروپايي ټولنې له ډېرو هڅو سره سره سولې ته په رسېدو کې پاتې راغلي دي.
د پاکستان دولتي هوایي شرکت (پي ای اې) د مالي کړکېچ د زیاتېدو او د تېلو د نشتوالي له امله ۲۶ الوتنې نه دي شوې. د پاکستان د تېلو دولتي شرکت (پي اېس او) دې هوايي کرښې ته د تېلو په برابرولو کې پاتې راغلی دی او له امله یې الوتنې سختې اغېزمنې شوې دي.
د جیو نیوز د یکشنبې ورځې د راپور له مخې؛ د الوتنو د ځنډېدو له امله مسافر هم له ستونزو سره مخ شوي دي.
سرچینو دې رسنۍ ته ویلي، چې د دولتي هوايي کرښې دا الوتنې د کراچۍ، اسلام اباد، کوېټې، بهاولپور، لاهور، ګوادر او ملتان ته ځنډېدلې دي.
سرچینې وايي، په لاهور، اسلام اباد، کوېټه، سیالکوټ، ملتان او پېښور هوايي ډګرونو کې هم د پاکستان هوايي کرښې الوتنې لغوه شوې دي.
ډان ورځپاڼې هم تېره اورنۍ وویل، چې د پاکستان دولتي هوايي شرکت د دیوالیه کېدو په حال کې دی.
دغې ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د پاکستان موقت لومړي وزیر انورالحق کاکړ د دغه شرکت د خصوصي کولو بهیر د ګړندي کولو لپاره هڅوونکي امرونه صادر کړي.
ویل کېږی دا هوايي شرکت ۷۴۳ میلیارده کلدارې پوروړی هم دی.
د منځني ختیځ له پاره د روسیې ولسمشر ځانګړي استازي د اسراییل او حماس تر منځ د شخړې هواري لپاره د ګډو ګامونو په اړه د خبرو اترو د سملاسي پیل غوښتنه وکړه. میخایل بوګدانوف وویل، دا اقدام په تېر کې هم د روسیې، امریکا، اروپايي ټولنې او ملګرو ملتونو په څلور اړخیزه منځګړتوب ترسره شوی و
د منځني ختیځ له پاره د روسیې استازي د شنبې په ورځ د (تلې ۲۹مه) په قاهره کې د سولې په سرمشریزه کې وویل چې د سیمې د هېوادونو په فعال رول سره د منځګړیتوب د یوه ګډ میکانیزم جوړول د اجنډا په سر کې دي.
ښاغلي بوګدانوف د سعودي او ایران د اړیکو په عادي کولو کې د منځګړیتوب رول ته په اشارې سره، په عربي ټلواله کې د سوریې د شاملېدو او د سوریې او ترکیې تر منځ د اړیکو د ښه کیدو رول ته په اشارې سره وویل، "مثبتې غوښتنې" په دې وروستیو کې په منځني ختیځ کې د حالت د پراختیا په برخه کې اغېزمنې تمامې شوې.
د ولسمشر پوتین استازي په ټینګار سره وویل: «کله چې د سیمې هېوادونه مسایل په خپل لاس کې واخلي او تر بهرنیو فشارونو لاندې نه وي، په منځني ختیځ کې د ثبات په لاره کې به ډېرې لاسته راوړنې ولري.»
نوموړي وویل:«ښکاره خبره ده چې د فلسطین د ستونزې د حل له پاره په تسکین ورکولو، مادي هڅونو او د اقتصادي سولې په فکرونو سره سوله ناشونې ده.»
دغه جګپوړي روسي ډیپلوماټ له حماس او اسراییل غوښتنه کړېڅو له تاوتریخوالي لاس واخلي.
همدارنګه نوموړي وویل:«د فلسطین ځمکه تر سینه لاندې کول او هلته د استوګنې ښارګوټي جوړول، او همدارنګه د بیت المقدس د مقدساتو حیثیت ته زیان رسولو او د یو اړخیزو ګامونو مخه باید ونیول شي.»
نوموړی وایي، د کړکیچ د کمولو لپاره روسیه جدي هڅې کوي.
د قاهرې د سولې غونډه د شنبې په ورځ (تلې ۲۹مه) د مصر په پلازمېنه قاهره کې د دغه هيواد د ولسمشر په نوښت جوړه شوه. په دغه غونډه کي د فلسطین او اسراییل کړکیچ ته د حل لارې موندلو په موخه د عربي هیوادونو یو شمیر مشرانو او لوړ پوړو ډیپلوماټانو په کې ګډون کړی وو.
نواز شریف په انګلستان کې له څلور کاله تبعید ژوند تیرولو نه وروستو پرون پاکستان ته بیرته راغلو. د هغه تود ولسي هرکلی وشو او په لاهور کې یې درنې ولسي غونډې ته وینا وکړه. د پاکستان په ژوندیو سیاستوالو کې نواز شریف تر ټولو مجرب سیاستوال ګڼل کیږي.
هغه درې واره د لومړي وزیر په توګه د پاکستان د پوځ پنځه لوی درستیزان ټاکلي دي او بیا له هغوی سره د شخړو له امله درې وارې ښاغلی شریف د جنرالانو د فشار لاندې برطرف شوی دی.
نواز شریف دمسلم لیګ نومې یوه غټ سیاسی ګوند زعیم او د خپل هیواد درې واره منتخب لومړی وزیر پاتې شوی دی. د هغه سیاسي بیس د پاکستان د نفوسو له مخې تر ټولو غټ او مهم ایالت پنجاب دی.
د پاکستان دپوځ غړي چې د هیواد واکمنۍ کې مستقیم او غیر مستقیم لاس لري هم زیاتره پنجابیان دي.
د پاکستان په سیاسي واک د خپلې غلبې د تامین لپاره جنرالان د سیاسي مهندسۍ له لارې داسې سیاسي ګوندونه جوړوي او حمایه کوي چې په دولتي واک باندې د جنرالانو غلبه تاییدوي.
په ۲۰۱۳ کې د پاکستان په ټول ټاکنو کې مسلم لیګ د هیواد په ملي اسامبله یا ولسی جرګه کې د چوکیو اکثریت وګټلو او نواز شریف د پاکستان د لومړي وزیر وظیفه تر لاسه کړه، خو ډیر ژر د نواز شریف او جنرالانو تر منځه شدید اختلافات وزیږیدل.
د دغو اختلافاتو اساسي علت دوه خبرې وې، وړومبۍ خبره د نواز شریف دا تصمیم و چې د پوځ پخوانی لوی درستیز جنرال پرویز مشرف دې د اساسي قانون د پښو لاندې کولو په تور محاکمه شي.
عالي محکمې دجنرال مشرف د اعدام امر وکړ، خو اردو دغه امر تطبیق ته نه پریښودو او په زور یې مشرف ته د خارج ته د تللو زمینه مساعده کړه.
د پوځ او د نواز شریف تر منځه د اختلاف دویمه نکته له هند سره د پاکستان د مناسباتو د رغولو په اړه د نواز شریف پلان و، نو جنرالانو د نواز شریف د راغورځولو لپاره د پاکستان دکرېکټ لوبډلې پخوانی کپتان عمران خان حمایه کړ.
د اردو سره تړلو استخباراتو له لارې یې په نواز شریف باندې د فساد او اختلاس تورونه پورې کړل او د جنرالانو تر فشار لاندې د پاکستان سترې محکمې نواز شریف په اصطلاح د فساد په تور له لومړي وزارت نه برطرف او بندي کړو او بیا د ناروغۍ له امله هغه ته د محبس نه د وتلو او تداوي لپاره لندن ته د تللو اجازه ورکړ شوه.
د ۲۰۱۸ په ټول ټاکنو کې د جنرالانو د څرګندې لاسوهنې او درغلۍ په نتیجه کې د تحریک انصاف ګوند مشر عمران خان د لومړي وزارت چوکۍ تر لاسه کړه، خو نږدې درې نیم کاله واکمنۍ نه پس پوځ له عمران خان سره اختلاف په وجه د هغه د پشتیبانۍ نه لاس واخست او په ۲۰۲۲ کې د پارلمان د غړو د اکثریت د باور بایللو له امله د عمران خان حکومت سقوط وکړ او د هغه په ځای د نواز شریف کشر ورور شهباز شریف د خپل ګوند مسلم لیګ او نورو ګوندونو په تایید لومړی وزیر شو.
هغه د خپلې واکمنۍ په یو نیم کلنه دوره کې د جنرالانو او د خپل مشر ورور تر منځ د مصالحت زمینه مساعده کړه د کومې په نتیجه کې چې نواز شریف نه یوازې بیرته خپل هیواد ته را وګرځید، بلکې هغه په راتلونکو ټول ټاکنو کې د څلورم ځل لپاره د هیواد د لومړي وزارت کاندید هم وګرځید او دا د پاکستان په سیاسی تاریخ کې بې ساری خبره ده.
د پاکستان د لوړې پایې سیاست ته د نواز شریف بیرته راګرځیدل به نه یوازې د دغه هیواد د سیاسي راتلونکي په ټاکلو کې مهم نقش ولوبوي، بلکې د پاکستان په خارجي سیاست او په خاصه توګه د سیمې هیوادونو سره د پاکستان په اړیکو به هم بې اغیزې نه وي.
نواز شریف خپله یوه غټه تجارتي او صنعتي کورنۍ پورې اړه لري او غواړي چې پاکستان خپلو ګاونډیو هیوادونو سره نږدې تجارتي او اقتصادي اړیکې ولري.
نواز شریف له سعودي عرب سره نږدې مناسبات لري ځکه چې په ۱۹۹۹ کې چې د خپل حکومت په ضد د جنرال مشرف د کودتا نه وروستو نواز شریف کله بندي شو، نو هغه د سعودي عرب په سفارش د محبس نه ووت او کلونه کلونه یې په سعودي عرب کې په تبعید کې ژوند وکړ.
اوس په یوویشتم اکتوبر پاکستان ته د راګرځیدو په لار هم نوازشریف د لندن نه وړمبی سعودي عرب او متحده عربي اماراتو ته تللی وو او د دواړو هیوادونو لوړ پوړو مقاماتو سره له خبرو وروسته هغه پاکستان ته راوګرځید.
سیاسي کتونکي باور لري چې دغه هیوادونه به له پاکستان سره مالي او اقتصادي کومکونه کوي.
نواز شریف له چین سره نږدې تجارتي او اقتصادي اړیکې غواړي او تل یې د پاکستان او چین تر منځ د اقتصادي کوریډور د جوړیدو پشتیباني کړې ده. چینایان به هم د هغه په بیرته راګرځیدو خوښ وي.
نواز شریف له هند سره د پاکستان د اړیکو د نورمالولو او د دواړو هیوادونو تر منځه د خبرو اترو له لارې د اختلافاتو هوارولو طرفدار دی.
پاکستان ته له رارسیدو نه پس نواز شریف په لاهور کې سترې ولسي غونډې ته وویل چې کوم هیوادونه د ګاونډیو هیوادونو سره دښمني کوي هغه اقتصادي رشد نه شي کولی.
نواز شریف په افغانستان کې د پاکستان د جنرالانو له خوا جوړ شوي عنعنوي سیاست نه هم زړه ستړی دی او هغه د پاکستان د امنیت او اقتصادي رشد په لار کې خنډ ګڼي. که څه هم پوځ په تیرو اوږدو کلونو کې دغه سیاست پلی کړی دی، خو نواز شریف په نږدې کلونو کې د نویو لارو لټون کړی دی.
په کال ۲۰۲۱ کې د افغانستان د ولسمشر ډاکټر اشرف غني د حکوت د سقوط نه لږ وړاندېن واز شریف په لندن کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت یوه لوړپوړي هییت سره لیدل کتل او خبرې کړې وې. په داسې حال کې چې پاکستاني جنرالانو د طالبانو په وسیله د ډاکټر اشرف غني د حکومت د راغورځولو پلان لاره.
د پاکستان نوې ټول ټاکنې به د راتلونکي کال د فرورۍ په میاشت کې وشي، تر هغه وخته به موجوده موقت حکومت واک په لاس کې ولري او که د نواز شریف ګوند راتلونکو ټول ټاکنو کې بریالی شو او نواز شریف په څلورم ځل د پاکستان لومړی وزیر شو، نو هغه به له ګاونډیو هیوادونو سره د پاکستان په خارجي سیاست د تجدید نظر هڅه کوي.
ادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.
د امریکا دفاع وزارت اعلان کړی چې منځني ختیځ ته به یوه بله الوتکه وړونکې بېړۍ او هوايي دفاعي سیستم واستوي. د امريکا دفاع وزير لويد آسټن وويل، دا پرېکړه يې له ولسمشر جوبایډن سره د ايران او د هغه د پلويانو له لوري د تاوتريخوالي د زياتېدو په اړه له تفصيلي خبرو وروسته کړې ده.
دا د امریکا دریمه جنګي بیړۍ ده چې په منځني ختیځ کې د حماس له لوري پر اسراییل تر برید وروسته استول کیږي.
د امریکا پوځ دا هم ویلي چې خپل ځواکونه يې په منځني ختیځ کې د احتمالي ځای پرځای کولو لپاره چمتو کړي.
د امریکا دفاع وزیر زیاته کړه چې نوي ګامونه به د سیمه ییزې مبارزې هڅې پیاوړې کړي او په سیمه کې به د امریکايي ځواکونو اړتیا ته پام وکړي. لويډ آسټن دا هم زياته کړه چې دغه ګامونه به يې له اسرایيل څخه په دفاع کې مرسته وکړي.
په تېرو څو ورځو کې په سوریه او عراق کې د امریکا پر پوځي اډو د بې پیلوټه الوتکو او توغندیو بریدونه شوي دي.
اسلام ماخاچیف د "يو ایف سي" سیالیو د ۲۹۴ پړاو په مرکزي سیالۍ کې اسټرالیایي الکساندر ولکنوفسکي ته ماتې ورکړه. هغه له دغه بري سره د نړۍ د سپک وزنونو د اتلولۍ کمربند له ځان سره خوندي وساته.
دغه لوبه په عربي متحده امارات (دوبی) کې د زرګونو سیلانیانو په ګډون تر سره شوه.
داغستاني اسلام ماخاچیف خپل استرالیایي سیال الکسانډر ولکانوفسکي په تخنیکي ناک اوټ (پر سر د لغتې وهلو)سره مات کړ او د سپک وزن د اتلولۍ کمربند یې له خپل ځان سره خوندي کړ.
ټاکل شوې وه چې چارلس اولیویرا له ماخاچیف سره په دې سیالي کې مخ شي، خو د چارلس د سترګې د ټپ له امله هغه و نه شو کولای او د هغه پر ځای الکساندر ولکانوفسکي سیالي وکړه.
دا په یوه وروستي کال کې د ولکانوفسکي او ماخاچیف تر منځ دویمه سیالي وه. 35 کلن اسټرالیایي سیال د ماخاچیف کمربندونو د ګټلو لپاره له زیات وزن څخه کم وزن ته حرکت وکړ، خو دواړه ځله ناکام شو.
په ډیر احتمال سره چې د ماخاچیف راتلونکی سیال به جسټین ګیجي وي.
ماخاچیف له دغه بري سره ٢٥ بري او له یوې ماتې سره ریکارډ ثبت کړ.
په پای کې یې خپل بری د نړۍ ټولو مسلمانانو ته ډالی کړ او له فلسطینیانو سره یې خپله ژوره خواخوږي وښودله.