په افغانستان کې د پاکستان سفارت وايي، هره ورځ ۵۵۰ افغانانو ته ویزې ورکوي

نوموړي له جیو نیوز سره په مرکه کې ویلي، چې د ټي ټي پي یو شمېر غړي د پخواني ولسمشر اشرف غني د واکمنۍ پر مهال افغانستان ته تللي وو او هلته ځای پر ځای شوي وو.

له دې وړاندې د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب هم ورته څرګندونې کړې وې او په پاکستان کې روانه ناامني او بریدونه یې له جهاد سره په ټکر کې بللي وو.

ورپسې یو شمېر پاکستاني رسنیو د سرچینو په حواله خبرونه خپاره کړل، چې پاکستان او طالبان یوې نتیجې ته رسېدلي، چې له مخې به یې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوند د یوې فتوا په صادرولو سره په پاکستان کې د ټي ټي پي روان جنګ ناروا ثابتوي.

په پېښور کې د طالبانو سرکونسل زیاته کړې، چې دوی غواړي په روښانه ټکو وښيي، چې په پاکستان کې به د افغانستان له لوري هېڅ ډول مداخله نه کیږي او د افغانستان خاوره به د دوی پر ضد نه کارېږي.

محب الله شاکر په پاکستان کې د افغان کډوالو وروستي کړکېچ ته په اشارې سره ویلي، چې دوی د پاکستان د پرېکړې په اړه هېڅ ډول اعتراض نه لري خو هیله لري، چې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره پر یوه مناسبه کړنلاره غور وشي.

هغه وویل، چې غوره به وي، چې کډوالو ته د بېرته ستندو لپار وخت ورکړل شي.

شاکر پر افغان کډوالو غږ کړی، چې که څه هم د ستېندلو لومړنی پړاو به سخت وي، خو په افغانستان کې د کار او ژوند زمینه ورته برابره ده.

نوموړی دا خبرې په داسې مهال کوي، چې تېره اونۍ هم د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې خبرداری ورکړی و، چې که له افغانستان سره بشري مرستې ونه شي راتلونکی ژمی به بحراني او سخت وي.

نوموړي د سفارت له کارکوونکو غوښتي چې خپلې دندې په ښه همغږۍ ترسره کړي.

تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په ایران، پاکستان، ازبکستان او ترکیه کې د پاسپورتونو وېش پیل کړی دی.

د دغه وزارت چارواکو ویلي چې په چین کې به هم افغانانو ته د پاسپورت د وېش په بهیر کار وکړي.

نوموړي دا خبرې د سې شنبې په ورځ «د لړم په دویمه» د ملګرو ملتونو عمومي غونډې ته د خپل وروستي راپور د وړاندې کولو پر مهال وکړې او زیاته یې کړه، چې نړیواله ټولنه باید له افغانانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.

د بېنېټ په خبره، د افغانستان په زندانونو او توقیف ځایو کې لا هم شکنجې روانې دي او له بشري حقونو څخه سرغړونې کيږي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړی راپور ورکوونکی په افغانستان کې د زدکړو د کیفیت مساله هم یاده کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو له خوا پر دیني زدکړو تمرکز د افغانستان ماشومان له هر اړخیزې پوهې محروموي او د بې کارۍ خطر لا زیاتوي.

نوموړی وايي، چې په دې سره به د بې کارۍ کچه لوړه، د افراطي نظریاتو بنسټ غښتلی او په سیمه او نړۍ کې د تروریزم ګواښ زیاتیږي.

بېنېټ له شپږم ټولګي څخه په پورته ټولګیو کې د نجونو او مېرمنو د زدکړو او کار پر اړتیا ټینګار کړی او زیاته کړې یې ده، چې تر اوسه د دغې ستونزې د حل لپاره طالبانو کوم روښانه اقدام نه دی کړی.

د نوموړي په خبره، طالبانو د جنسیت پر بنسټ د ځورونې اقدامات لا زیات کړي او دغه سیستماتیک تبعیض لا ډېرې څېړنې او ارزونې ته اړتیا لري.

بېنېټ له بېلابېلو افغانانو سره د نوموړي د بحثونو نچوړ هم شریک کړ او ویې ویل، چې افغانانو ورسره د افغانستان په اړه بېلابېلې اندېښنې شریکې کړې دي.

په دغه غونډه کې بېنېټ هیله وښوده، چې ملګري ملتونه به د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو په اړه خپل غوڅ دریځ څرګندوي او د افغانستان په اړه به بې تفاوته نه پاتې کیږي.

ریچارډ بنیټ هیله ښودلې چې د ملګرو ملتونو غړي هیوادونه به د افغانانو د بشري حقونو او افغان میرمنو او نجونو د حقونو څخه پریکنده ملاتړ څرګند کړي.

د روانې اونۍ په پیل کې د افغانستان د بشري وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت «یوناما» د خپل نوي راپور په ترڅ کې ویلي، چې لا هم په افغانستان کې بشري حقونه تر پښو لاندې کیږي، ښځې له ټولنیز ژوند څخه محرومې او محدودې دي او خپلسرې شکنجې او وژنې روانې دي.

دغه راپور چې د جولایي، اګسټ او سپټمبر د میاشتو له پېښو او ارزونو څخه رغېدلی؛ پکې د ښځو د محدودیتونو تر څنګ د تېر حکومت د کارکوونکو شکنجې، بندیزونه، سرغړونې، رسنۍ او د بدني سزاګانو مفصل معلومات شریک شوي دي.

په دغه راپور کې یوناما خپل پخواني راپور ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي، چې د پخواني حکومت د غړو پر وړاندې لا هم خشن چلند روان دی او د عمومي بښنې مساله درسته نه تطبیقیږي.

په راپور کې راغلي، چې د سپټمبر تر نیمایي پورې په زندانونو کې د بندیانو شمېر له ۱۷ زرو څخه لوړ شوی، چې له لس زره هغه اوسط څخه زیاتوالی ګڼل کېږي، چې برحاله د زندانونو د چارو د سمون ادارې یې د ۲۰۲۲ کال له نیمایي راهیسې ساتل په پام کې نیولي.

یوناما وايي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو ریاست له خوا له بندیانو سره په دوامدار ډول نادرست چلند کیږي، هغوی شکنجه کوي او ناوړه چلند ورسره کوي؛ خو د دغې مسالې د تعقیب کومه بدیله لار نه شته.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د تېرې دوشنبې په ورځ دغه رد کړی دی.

د خوړو نړیوال پروګرام زیاته کړې، چې غواړي په راتلونکي ژمي کې په ټول افغانستان کې له زیانمن شویو کورنیو سره پر دې غوښتل شوې بودیجه مرسته وکړي.

تر دې مخکې د خوړو نړیوال پروګرام ویلي وو، چې په افغانستان کې ۱۵ میلیونه خلک نه پوهېږي، چې د بل وخت خواړه به له کومه کړي.

دې ادارې له افغانستان سره د اروپايي ټولنې د ۲۱.۶ میلیونه ډالرو مرستې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې په دې پیسو به له زیانمنو خلکو سره مرسته وکړي.

د دغه سازمان د شمېرو له مخې افغانستان د نړۍ له هغو لسو هېوادونو څخه دی چې تر یو میلیون ډېر وګړي پکې له سختې لوږې سره مخ دي.

دغه سازمان تر دې وړاندې اندېښنه ښودلې وه چې د نړیوالو مرستو کموالي په افغانستان کې مرستندویه ادارې له جدي مالي ننګونو سره مخ کړې دي.

سرفراز بګټي د چارشنبې په ورځ یوه غونډه کې وویل، بې قانونه کډوالو ته د ور کړل شوې نېټې داسې اخیستون کېږي چې دا پرېکړه یوازې د افغانانو په هکله ده، خو داسې نه ده، د ټولو بې قانونه کډوالو لپاره ده.

د پاکستان کورنیو چارو وزارت د روانې میاشتې لومړیو کې د اکتوبر تر وروستۍ نېټې بې قانونه کډوالو ته د وتلو لپاره وخت ور کړ.

پاکستان وايي، په دغه هېواد کې ۴.۴ میلیونه قانوني او ۱.۷ میلیونه بې قانونه افغان کډوال اېستل کېږي.

له دې نېټې راهیسې په پاکستان کې له افغان کډوالو سره د امنیتي ادارو چلن لا سخت شوی دی.

د پاکستان پر کورنیو ادارو سربېره نړیوالې ادارې هم له اسلام اباد غواړي چې دا پرېکړه واخلي، خو پاکستان وايي، له دې پرکړې نه شاته کېږي.