په پام کې ده چې نن ماسپښین په درې نیمو بجو د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد، کراچۍ، لاهور او ملتان کې د ځېنو بنسټونو له لوري د افغان کډوالو په ملاتړ لاریونونه ترسره شي. ويل کيږي دغه لاریونونه د پاکستان حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې کیږي چې ګنې افغان کډوال به له پاکستانه وشړي.
شاوخوا یوه میاشت وړاندې د پاکستان موقت حکومت سرپرست لومړي وزیر انوار الحق کاکړ اعلان وکړ چې په پاکستان کې مېشت ناقانونه افغان کډوال به د را روانې نومبر میاشتې تر لومړۍ نیټې وځي، او که و نه وتل نو دوی به یې په زور وشړي.
د پاکستان حکومت له لوري افغان کډوالو ته د ټاکل شوې وروستۍ نيټې ته ايله درې ورځې پاتې دي او د پاکستان حکومت لا هم پر خپلې پرېکړې ټينګ ولاړ دی.
تر اوسه پورې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې زرګونه افغان کډوال د پولیسو له لوري نیول شوي، زنداني شوي او له ډیورنډ کرښې پورې غاړه افغانستان ته اړول شوي.
د پاکستان د دغې پرېکړې په غبرګون کې په نړیواله کچه ځينو هيوادونو، د بشري حقونو سازمانونو او کډوالۍ نړیوالو سازمانونو د پاکستان په موقت حکومت غږ کړی چې له خپلې دغې پرېکړې لاس په سر شي او افغان کډوال پريږدي چې په خپله خوښه د ژوند کولو تصمیم و نیسي.
په سویلې پښتونخوا چمن کې په پاسپورټ او ویزه د تګ راتګ په غبرګون کې پرلت نن نهمه ورځ هم روان دی. پرلت کوونکي وايي، دوه ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت له پاره د پوځ له قوماندان اصف غفور سره یې خبرې بې پایلې شوې دي.
له تېرو نهو ورځو راهیسې د بلوچستان ایالت په چمن ښار کې د چمن د ځایي اوسېدونکو، سوداګرو، ځایي سیاسي ګوندونو او پښتون ژغورنې غورځنګ د غړو له لوري، په پاسپورټ او وېزې د تګ راتګ په غبرګون پرلت وهلی.
پرلت کوونکي وايي، دوه ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت له پاره د پوځ قوماندان اصف غفور له پرلت کوونکو سره د خبرو اترو له پاره چمن ته ورغلی و، خو له ساعتونو خبرو وروسته د پرلت وهوونکو غوښتنې د پاکستان د دغه پوځي چارواکي له لوري و نه منل شوې.
د بشري حقونو او مدني فعال حمیدالله چې د څو نورو کسانو سره یو ځای د پرلت وهوونکو په استازیتوب د بلوچستان ایالت د پوځ له مشر اصف غفور سره کتلي وايي: «موږ د چمن په پوځي کلا کې د اصف غفور سره وکتل نوموړی په دې موخه راغلی و چې زموږ غوښتنې واوري، خو اصف غفور وویل چې د سپین بولدک ـ چمن پر دوازه تګ راتګ به د پاسپورټ او ویزې سره حمتي وي. خو موږ ورسره و نه منله او زموږ پرلت به تر هغه دوام لري تر هغه چې زموږ دا غوښتنې نه وي منل شوي.»
په تېرو اتو ورځو کې پرلت وهوونکو په چمن ښار کې دوه ځله لوی لوی لاریونه هم تر سره کړي دي.
په دغو لاریونونو کې د چمن ښار لسګونه زرو اوسېدونکو ګډون کړی و. دغو کسانو د پاکستان له لوري پر سپین بولدک ـ چمن دروازه باندې د پاسپورټ او وېزې سره تګ راتګ حتمي کېدو په غبرګون کې د پاکستان حکومت د دغې پرېکړې په ضد شعارونه ورکول.
حافظ محمد یوسف چې د چمن ښار یو دیني عالم دی پرلت کوونکو ته د خپلې وینا پر مهال وویل: «موږ پر حکومت غږ کوو چې د عامو خلکو دغه راټولېدنه وویني، موږ په دې موخه راټول شوي یو چې په هیڅ صورت د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه وېزه او پاسپورټ نه منو. تاسو (د پاکستان حکومت) دا واورئ چې دا یواځې د سوېلي پښتونخوا نه بلکې د خیبر پښتونخوا مسله هم ده هلته هم باید د دواړو لوریو قبایل په ازادانه ډول له پاسپورټ او وېزې پرته تګ راتګ وکړي.»
پرلت کوونکي وايي، که یې ژر تر ژره يې غوښتنې ونه منل شي په چمن او کوټه ښارونو کې به په لویو لاریونونو لاس پوري کړي.
د افغانستان په چارو کې د ایران ځانګړي استازي او د یوناما مرستیال په کابل کې سره کتلي. حسن کاظمي قمي په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې له مارکس پوتزل سره یې په کتنه کې په افغانستان کې د کړکېچ د له منځه وړلو لپاره د سیمې د هېوادونو ګډې او څو اړخیزې ډیپلوماسۍ پر پیاوړتیا ټینګار کړی.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) تر اوسه د دې لیدنې په اړه څه نه دي ویلي.
کاظمي قمي ویلي، د شنبې په ورځ د (لړم شپږمه) لېدنه کې د سیمه ایزو لوبغاړو په ځانګړې توګه د امریکا د حساب ورکولو پر اړتیا ټینګار وشو.
د ایران د ولسمشر استازي د افغانستان د روان وضعیت لامل امریکا بللې ده.
په ورته مهال کې ښاغلي قمي لیکلي، «زه په نړیوالو نوښتونو کې د اضافي سیمه ایزو لوبغاړو په رغنده ګډون شک لرم.»
د افغانستان لپاره د ایران د ولسمشر ځانګړي استازي همدارنګه ویلي، د ترهګرۍ سره د اغیزمنې مبارزې او له نشه یې توکو سره د مبارزې په لاره کې لګول شوي بندیزونه یو له جدي خنډونو او ستونزو څخه دي.
د څه پاسه دوه کلونو په تېریدو سره هیڅ هیواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پیژندلی او دغه ډله تر نړیوالو بندیزونو لاندې ده.
کاظمي قمي وويل، له ملګرو ملتونو هيله کېږي چې د سولې لپاره خپل ماموريت ته غاړه کېږدي او د حل لپاره يې اغېزمن تدبيرونه او ترتيب برابر کړي.
د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان د موقت حکومت لومړي وزیر انوار الحق کاکړ ته په یوه پرانیستي لیک کې له هغه څخه غوښتي چې د مهاجرینو په ځانګړې توګه د ناقانونه افغان کډوالو د جبري اېستلو پریکړه لغوه کړي. دغه سازمان ویلي چې په پاکستان کې دې پر افغان کډوالو جبر او ځورول بند شي.
په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په دغه لیک کې چې د شنبې په ورځ ـ د لړم په ۶ مه- خپور شو، د پاکستان موقت لومړي وزیر ته لیکلي چې د پاکستان د حکومت له دې پرېکړې سره به د ژمي په سختو میاشتو افغانان له بې کورۍ، د ژوند او ژواک له لاسه ورکولو او د اولیه خدمتونو ته د نشتوالي سره مخامخ کوي او د کډوالو کورنیو د غړو د جلا کیدو لامل کیږي.
د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې که افغان کډوال په ځانګړې توګه نجونې او ښځې افغانستان ته واستول شي، نو دوی به د کار، زدکړې او ازادۍ له حقه محرومې شي او «خپل حقونه به یې سخت تر پښو لاندې شي».
دغه سازمان ویلي چې په پاکستان کې ژوند او زدکړه د ډېرو افغان نجونو لپاره «د زدکړې یوازینی چانس» دی.
په دغه لیک کې د بښنې نړیوال سازمان د تېر حکومت د خبریالانو، د بشري حقونو د مدافعینو، مظاهره کوونکو ښځو، هنرمندانو او چارواکو د اېستلو پایلو ته هم اشاره کړې ده او ویلي یې دي چې جبرې ایستلو سره به د هغوی ژوند د طالبانو له خوا له جدي خطر سره مخ شي.
د بښنې نړیوال سازمان وايي، په پاکستان کې یې د افغان کډوالو پر وړاندې تاوتریخوالی او ځورونې مستند کړې دي.
د دې سازمان په وینا، د اکتوبر له دریمې راهیسې چې د کډوالو د ایستلو لپاره ضرب الاجل ټاکل شوی، د افغان کډوالو نیول او ځورول "زیات" شوي دي.
په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په پاکستان کې له افغانانو سره پر بې غورۍ هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې د باوري ویزو په لرلو سره د دوی ویزې نه دي تمدید شوې او دا د ډېرو افغانانو لپاره خطرناک او بې دفاع انتخاب دی.
د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان لومړي وزیر انور حق کاکړ ته په خطاب کې ویلي، چې د بشري حقونو د نړیوالو قوانینو په رڼا کې دې د مهاجرینو کوربتوب ته دوام ورکړي.
د بښنې د نړيوال سازمان د دغه لیک په دوام کې ويل شوي دي چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له بشري حقونو سرغړونې هم مستند شوې دي چې شکنجې، خپلسري نيول، جبري بې درکه کیدل او قتلونه پکې شامل دي.
دغه سازمان له نړیوالې ټولنې هم غوښتي چې د افغان کډوالو د کوربه توب لپاره دې له پاکستان سره مالي مرسته وکړي او په دې سره د هغو کسانو ملاتړ وکړي چې له افغانستان څخه د تاوتریخوالي او ځورونې له امله وځي.
سکای نیوز چې د هرات له زلزله ځپلو ښځو سره یې مرکې کړې، راپور ورکړی چې د دغه ولایت په وروستۍ زلزله کې د لسګونو ښځو د وژل کېدو یو لامل «د حجاب او محرم د نه شتون وېره» وه.
تر دې مخکې ملګرو ملتونو راپور ورکړی و چې د دغې زلزلې له ۹۰ سلنې ډېر قربانیان ښځې او ماشومان دي.
سکای نیوز د شنبې په ورځ «د لړم په ۶مه» په یوه راپور کې لیکلي چې د نړۍ د یو بې وزله هېواد په توکه له زلزلې وروسته د فغانستان رغېدل که له یوې خوا ستونزمن دي، له بلې خوا د طالبانو د رژیم له خوا پر ښځو فشار وضعیت لا پسې خراب کړی دی.
یوې افغانې چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي د هرات په ولایت کې د وروستۍ زلزلې په اړه له سکای نیوز سره په خبرو کې وویل، «د طالبانو رژیم کې له برقې او محرم پرته په عامو ځایونو کې زموږ حضور منع دي».
هغې وويل چې د زلزلې پر مهال نه پوهېده چې په کور کې پاتې شي او بهر د طالبانو د خوښې له حجاب او له محرم پرته ووځي، خو بالاخره له کور ووتله.
هغې وويل: "کله چې د خوندي ځای پر لور وتښتیدم، بې شمېره ښځې مې وليدې چې ورته کار کوي، پرته له حجاب او محرمه په کوڅو کې منډې وهي».
دې ښځې ویلي،چې د دوی دا عمل د طالبانو له نظره "ګناه او له قانون څخه سرغړونه" ده.
یوه مرستندویه کارکونکي هم سکای نیوز ته ویلي چې د زنده جان کلیو له لیدو وروسته یې وموندل چې ډیری ښځې د ویرې له امله مړه شوې دي.
دوی د خپلې کورنۍ له نارینه غړو څخه وېرېدلې». هغه وايي چې د طالبانو رژیم غفلت کړی او باید حساب ورکړي.
دغه مرستندویه کارکوونکي د نوم د نه ښودلو په شرط څرګنده کړه: «طالبانو کولې شول د بې ځایه شویو او ټپیانو ژوند چې اکثراً یې ښځې او ماشومان وو وژغوري، خو دوی غفلت کړی».
د سکای نیوز د راپور له مخې، طالبانو د یوه بوډا په منځګړتوب د ښځینه مرستندویه کارکوونکو یوې ډلې ته اجازه ورکړه چې زیانمنو سیمو ته لاړې شي.
د بلوچستان لپاره د پښتون ژغورنې غورځنګ صوبايي مشر نور باچا وايي، د چمن- سپین بولدک ترمنځ د تګ راتګ لپاره پاسپورټ نه مني. په چمن کې له اتو ورځو راهیسې نن هم د پاکستان د همدې پرېکړې خلاف پرلت روان دی چې پر مزدورانو او تجارتي تنظیمونو سربېره مختلف سیاسي ګوندونه هم پکې ګډون لري.
نور باچا پرون په چمن کې دغه پرلت ته وینا کې وویل، چې په هیڅ صورت به له حکومت سره پاسپورټ ونه مني.
د هغه په خبره، د پاکستان د دې فیصلې خلاف به تر هغه مظاهرې کوي چې غوښتنه یې منل شوې نه وي.
هغه په خپله وینا کې زیاته کړه: «دا زموږ وطن دی، ها خوا هم زموږ وروڼه دي، یو ورور دلته بل هلته دی، مسجد هلته کلی دلته دی. کلی دلته او هدیره هلته ده.»
هغه په خپله وینا کې د افغان کډوالو ستونزو ته په اشاره زیاته کړه «افغان کډوالو ته هیڅوک مهاجر نشي ویلی. د اد دوی خاوره ده، خپل وطن یې دی.افغانان نه سیکندر، نه عرب، نه انګرېز سره بېل کړل دا پنجابی یې هم نشي بېلولی.»
دې غونډې ته په وینا کې نور باچا له پرلتوالو وغوښتل چې له خپلې غوښتې تېر نه شي.
نوموړي زیاته کړه، چې د پاکستان حکومت په دې ګام سره غواړي چې د پښتنو کاروبار خراب شي.
د هغه په خبره، پاکستان له ایران سره هم د تېلو پر کاروبار بندیز لګولو سره غواړي چې پښتانه بې کاره کړي او بیا یې له مجبوریت په ملېشه ځواکونو کې داخل کړي.
هغه دا هم وویل چې داکتوبر پر ۳۱ د دې پرلت په ملاتړ کې د کوټې باچاخان چوک کې لوی لاریون کوي.
نوموړي زیاته کړه چې که پاکستان یې غوښتنه نه مني نو دوی له نورو ګوندونو او تنظیمونو سره په ګډه دا پرلت د پاکستان مختلفو سیمو ته پراخول غواړي.
چمن کې له اتو ورځو راهیسې مزدورانو، سوداګرو او سیاسي ګوندونو د پاکستان د دې پرېکړې خلاف پرلت پیل کړی چې وايي، د کندهار او د بلوچستان ترمنځ په چمن- سپین بولدک دروازه دې تګ راتګ د پاسپورټ له مخې شي.
خو د سیمې خلک چې هره ورځ د کاروبار لپاره پر چمن- سپین بولدک دواړو غاړو ته اوړي د پاکستان دا غوښتنه نه مني.
دوی وايي، هره ورځ تر زرګونو کسان دواړو غاړو ته د کاروبار لپاره تګ راتګ کوي او د پاسپورټ او ویزې پیلېدو سره به زرګونه کسان بې کاره شي.