طالبان: له بهرنیو هیوادونو څخه په زور د اېستونکو افغان کډوالو له پاره چمتوالی نیسو

شاوخوا یوه میاشت وړاندې د پاکستان موقت حکومت سرپرست لومړي وزیر انوار الحق کاکړ اعلان وکړ چې په پاکستان کې مېشت ناقانونه افغان کډوال به د را روانې نومبر میاشتې تر لومړۍ نیټې وځي، او که و نه وتل نو دوی به یې په زور وشړي.

د پاکستان حکومت له لوري افغان کډوالو ته د ټاکل شوې وروستۍ نيټې ته ايله درې ورځې پاتې دي او د پاکستان حکومت لا هم پر خپلې پرېکړې ټينګ ولاړ دی.

تر اوسه پورې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې زرګونه افغان کډوال د پولیسو له لوري نیول شوي، زنداني شوي او له ډیورنډ کرښې پورې غاړه افغانستان ته اړول شوي.

د پاکستان د دغې پرېکړې په غبرګون کې په نړیواله کچه ځينو هيوادونو، د بشري حقونو سازمانونو او کډوالۍ نړیوالو سازمانونو د پاکستان په موقت حکومت غږ کړی چې له خپلې دغې پرېکړې لاس په سر شي او افغان کډوال پريږدي چې په خپله خوښه د ژوند کولو تصمیم و نیسي.

له تېرو نهو ورځو راهیسې د بلوچستان ایالت په چمن ښار کې د چمن د ځایي اوسېدونکو، سوداګرو، ځایي سیاسي ګوندونو او پښتون ژغورنې غورځنګ د غړو له لوري، په پاسپورټ او وېزې د تګ راتګ په غبرګون پرلت وهلی.

پرلت کوونکي وايي، دوه ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت له پاره د پوځ قوماندان اصف غفور له پرلت کوونکو سره د خبرو اترو له پاره چمن ته ورغلی و، خو له ساعتونو خبرو وروسته د پرلت وهوونکو غوښتنې د پاکستان د دغه پوځي چارواکي له لوري و نه منل شوې.

د بشري حقونو او مدني فعال حمیدالله چې د څو نورو کسانو سره یو ځای د پرلت وهوونکو په استازیتوب د بلوچستان ایالت د پوځ له مشر اصف غفور سره کتل‍ي وايي: «موږ د چمن په پوځي کلا کې د اصف غفور سره وکتل نوموړی په دې موخه راغلی و چې زموږ غوښتنې واوري، خو اصف غفور وویل چې د سپین بولدک ـ چمن پر دوازه تګ راتګ به د پاسپورټ او ویزې سره حمتي وي. خو موږ ورسره و نه منله او زموږ پرلت به تر هغه دوام لري تر هغه چې زموږ دا غوښتنې نه وي منل شوي.»

په تېرو اتو ورځو کې پرلت وهوونکو په چمن ښار کې دوه ځله لوی لوی لاریونه هم تر سره کړي دي.

په دغو لاریونونو کې د چمن ښار لسګونه زرو اوسېدونکو ګډون کړی و. دغو کسانو د پاکستان له لوري پر سپین بولدک ـ چمن دروازه باندې د پاسپورټ او وېزې سره تګ راتګ حتمي کېدو په غبرګون کې د پاکستان حکومت د دغې پرېکړې په ضد شعارونه ورکول.

حافظ محمد یوسف چې د چمن ښار یو دیني عالم دی پرلت کوونکو ته د خپلې وینا پر مهال وویل: «موږ پر حکومت غږ کوو چې د عامو خلکو دغه راټولېدنه وویني، موږ په دې موخه راټول شوي یو چې په هیڅ صورت د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه وېزه او پاسپورټ نه منو. تاسو (د پاکستان حکومت) دا واورئ چې دا یواځې د سوېلي پښتونخوا نه بلکې د خیبر پښتونخوا مسله هم ده هلته هم باید د دواړو لوریو قبایل په ازادانه ډول له پاسپورټ او وېزې پرته تګ راتګ وکړي.»

پرلت کوونکي وايي، که یې ژر تر ژره يې غوښتنې ونه منل شي په چمن او کوټه ښارونو کې به په لویو لاریونونو لاس پوري کړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) تر اوسه د دې لیدنې په اړه څه نه دي ویلي.

کاظمي قمي ویلي، د شنبې په ورځ د (لړم شپږمه) لېدنه کې د سیمه ایزو لوبغاړو په ځانګړې توګه د امریکا د حساب ورکولو پر اړتیا ټینګار وشو.

د ایران د ولسمشر استازي د افغانستان د روان وضعیت لامل امریکا بللې ده.

په ورته مهال کې ښاغلي قمي لیکلي، «زه په نړیوالو نوښتونو کې د اضافي سیمه ایزو لوبغاړو په رغنده ګډون شک لرم.»

د افغانستان لپاره د ایران د ولسمشر ځانګړي استازي همدارنګه ویلي، د ترهګرۍ سره د اغیزمنې مبارزې او له نشه یې توکو سره د مبارزې په لاره کې لګول شوي بندیزونه یو له جدي خنډونو او ستونزو څخه دي.

د څه پاسه دوه کلونو په تېریدو سره هیڅ هیواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پیژندلی او دغه ډله تر نړیوالو بندیزونو لاندې ده.

کاظمي قمي وويل، له ملګرو ملتونو هيله کېږي چې د سولې لپاره خپل ماموريت ته غاړه کېږدي او د حل لپاره يې اغېزمن تدبيرونه او ترتيب برابر کړي.

په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په دغه لیک کې چې د شنبې په ورځ ـ د لړم په ۶ مه- خپور شو، د پاکستان موقت لومړي وزیر ته لیکلي چې د پاکستان د حکومت له دې پرېکړې سره به د ژمي په سختو میاشتو افغانان له بې کورۍ، د ژوند او ژواک له لاسه ورکولو او د اولیه خدمتونو ته د نشتوالي سره مخامخ کوي او د کډوالو کورنیو د غړو د جلا کیدو لامل کیږي.
د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې که افغان کډوال په ځانګړې توګه نجونې او ښځې افغانستان ته واستول شي، نو دوی به د کار، زدکړې او ازادۍ له حقه محرومې شي او «خپل حقونه به یې سخت تر پښو لاندې شي».
دغه سازمان ویلي چې په پاکستان کې ژوند او زدکړه د ډېرو افغان نجونو لپاره «د زدکړې یوازینی چانس» دی.

په دغه لیک کې د بښنې نړیوال سازمان د تېر حکومت د خبریالانو، د بشري حقونو د مدافعینو، مظاهره کوونکو ښځو، هنرمندانو او چارواکو د اېستلو پایلو ته هم اشاره کړې ده او ویلي یې دي چې جبرې ایستلو سره به د هغوی ژوند د طالبانو له خوا له جدي خطر سره مخ شي.
د بښنې نړیوال سازمان وايي، په پاکستان کې یې د افغان کډوالو پر وړاندې تاوتریخوالی او ځورونې مستند کړې دي.

د دې سازمان په وینا، د اکتوبر له دریمې راهیسې چې د کډوالو د ایستلو لپاره ضرب الاجل ټاکل شوی، د افغان کډوالو نیول او ځورول "زیات" شوي دي.
په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په پاکستان کې له افغانانو سره پر بې غورۍ هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې د باوري ویزو په لرلو سره د دوی ویزې نه دي تمدید شوې او دا د ډېرو افغانانو لپاره خطرناک او بې دفاع انتخاب دی.
د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان لومړي وزیر انور حق کاکړ ته په خطاب کې ویلي، چې د بشري حقونو د نړیوالو قوانینو په رڼا کې دې د مهاجرینو کوربتوب ته دوام ورکړي.
د بښنې د نړيوال سازمان د دغه لیک په دوام کې ويل شوي دي چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له بشري حقونو سرغړونې هم مستند شوې دي چې شکنجې، خپلسري نيول، جبري بې درکه کیدل او قتلونه پکې شامل دي.
دغه سازمان له نړیوالې ټولنې هم غوښتي چې د افغان کډوالو د کوربه توب لپاره دې له پاکستان سره مالي مرسته وکړي او په دې سره د هغو کسانو ملاتړ وکړي چې له افغانستان څخه د تاوتریخوالي او ځورونې له امله وځي.

تر دې مخکې ملګرو ملتونو راپور ورکړی و چې د دغې زلزلې له ۹۰ سلنې ډېر قربانیان ښځې او ماشومان دي.

سکای نیوز د شنبې په ورځ «د لړم په ۶مه» په یوه راپور کې لیکلي چې د نړۍ د یو بې وزله هېواد په توکه له زلزلې وروسته د فغانستان رغېدل که له یوې خوا ستونزمن دي، له بلې خوا د طالبانو د رژیم له خوا پر ښځو فشار وضعیت لا پسې خراب کړی دی.

یوې افغانې چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي د هرات په ولایت کې د وروستۍ زلزلې په اړه له سکای نیوز سره په خبرو کې وویل، «د طالبانو رژیم کې له برقې او محرم پرته په عامو ځایونو کې زموږ حضور منع دي».

هغې وويل چې د زلزلې پر مهال نه پوهېده چې په کور کې پاتې شي او بهر د طالبانو د خوښې له حجاب او له محرم پرته ووځي، خو بالاخره له کور ووتله.

هغې وويل: "کله چې د خوندي ځای پر لور وتښتیدم، بې شمېره ښځې مې وليدې چې ورته کار کوي، پرته له حجاب او محرمه په کوڅو کې منډې وهي».

دې ښځې ویلي،چې د دوی دا عمل د طالبانو له نظره "ګناه او له قانون څخه سرغړونه" ده.

یوه مرستندویه کارکونکي هم سکای نیوز ته ویلي چې د زنده جان کلیو له لیدو وروسته یې وموندل چې ډیری ښځې د ویرې له امله مړه شوې دي.

دوی د خپلې کورنۍ له نارینه غړو څخه وېرېدلې».
هغه وايي چې د طالبانو رژیم غفلت کړی او باید حساب ورکړي.

دغه مرستندویه کارکوونکي د نوم د نه ښودلو په شرط څرګنده کړه: «طالبانو کولې شول د بې ځایه شویو او ټپیانو ژوند چې اکثراً یې ښځې او ماشومان وو وژغوري، خو دوی غفلت کړی».

د سکای نیوز د راپور له مخې، طالبانو د یوه بوډا په منځګړتوب د ښځینه مرستندویه کارکوونکو یوې ډلې ته اجازه ورکړه چې زیانمنو سیمو ته لاړې شي.