کرن ډېکر: د هغو افغان خبریالانو د زړورتیا درناوی کوم څوک چې د حقیقتونو په لټه دي

پاکستان د اکتوبر لومړیو کې د نومبر تر لومړۍ نېټې کډوالو ته د وتلو لپاره وخت ور کړ. د دې نېټې په رارسېدو سره افغانستان ته د کډوالو بهیر هم زیات شو.

خو کډوال وايي؛ د دوی د شمېر له زیاتېدو سره پاکستان د دوی د ثبت لپاره خپل کارکوونکي زیات نه کړل او په بایو مټریک هم ډېر وخت تېروي.

په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت وايي؛ د پاکستان حکومت ور سره ژمنه کړې، چې ښځې او له ۱۴ کلونو کم عمره ماشومان نور نه بایومټریک کوي.

په تورخم او چمن کې چې افغانستان ته د اوښتو بوختې لارې دې ځینې کډوال څو ورځې منتظر پاتې شوي دی.

د لارې په اوږدو کې د خوراک څښاک او نورو لومړنیو اړتیاوو پوره کولو لپاره هم کوم سهولت نه شته.

پاکستان کې له پرون راهیسې د کډوالو نیول هم زیات شوي او طالبان وايي، چې قانوني کډوال هم نیول کېږي.

طالبان وايي؛ د پاکستان حکومت ژمنه ور سره کړې چې قانوني کډوال به نه نیسي.

خو افغانستان ته تلونکي کډوال په تورخم او چمن کې د پاکستاني چارواکو له ورو پروسې شکایت کوي. له همدې امله څو ورځې په سلګونه کورنۍ تورخم او چمن کې ایسارې وي او شپې پرې تېروي.

په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت هم د دې ستونزې په منلو سره وايي، چې د پاکستان سرپرست کورنیو چارو وزیر سره لیدنه کې یې د پرسونل زیاتېدو او د پروسې د چټکېدو غوښتنه کړې ده.

دوی پر اېکس ټولنیزې شبکې یو یادښت خپور کړی او ویلي یې دي؛ سرفراز بګټي ور سره ژمنه کړې چې تر دې وروسته به د ښځو او له ۱۴ کلونو کم عمره ماشومانو بایو متریک نه کېږي.

د کډوالو اړوند پرسونل به زیات شي او امنیتي ځواکونه به تلونکي کډوال او اسناد لرونکي مهاجر نه ځوروي.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ له ایرنا سره په خبرو کې ویلي، چې افغانستان او ایران د ټېکنالوجیکي او تخنیکي خدمتونو په ګډون د ټرانسپورټ او ټرانزيټ په برخو کې ډېر ګامونه اخیستلی شي.

د هغه په خبره؛ دواړه هېوادونه له دې شرایطو د کار اخیستو لپاره اوږدمهالي پلان ته اړتیا لري او د طالب چارواکو او ایراني حکومت په هڅو دا پلان جوړېږي.

هغه دا هم وویل، چې د ایران او افغانستان په سوداګریزه پراختیا کې هغه افغانان هم لاس لري، چې په دغه هېواد کې په کم لګښت مواد تولیدوي او افغانستان ته یې استوي.

ښاغلی جوانمرد قصاب وايي؛ ایران افغانستان ته یوازې صادرات نه لري، بلکې پلان لري چې ټیکنالوجي، تخنیکي او انجینري خدمتونه هم دغه هېواد ته انتقال کړي او په افغانستان کې د خپلو محصولاتو تولید زیات کړي.

له پرون راهیسې چې په پاکستان کې بې قانونه کډوالو ته د وتلو نېټه پوره شوې، ور سره پر دې کډوالو سربېره د قانوني مهاجرو نیول هم پیل شوي دي.

د طالبانو سفارت پرون هم همدا خبره کړې وه او نن یې لیکلي چې سردار احمد شکیب په دې تړاو له سرفراز بګټي سره خبرې وکړې او هغه ژمنه کړې چې امنیتي ځواکونو ته به هدایت وکړي چې تلونکي او په پاکستان کې قانوني کډوال نور ونه ځورول شي.

تلونکي کډوال چې تر ډېره له تورخم او چمن افغانستان ته ستنېږي، د بایومتریک او د کم پرسونل له امله په شپو شپو دغو بندرونو کې بند پاتې دي.

خو د طالبانو د ټوېټ له مخې د پاکستان سرپرست کورنیو چارو وزیر ژمنه کړې چې: «په تورخم او چمن کې به نور د ښځینه او تر ۱۴ کلونو کم ماشومانو بایومیترک نه کیږي.»

طالبان وايي، د پاکستان کورنیو چارو وزیر ور سره ژمنه کړې چې «په تمځیو کې وسایل او په لارو کې د معلوماتو د ثبت ټیمونه به زیات کړي ترڅو د خلکو د تګ پروسه تیزه شي.»

ستنېدونکي کډوال دا هم وايي چې پاکستاني ځواکونه له پنځوس زرو ډېرې روپۍ نه ور سره پرېږدي او ځینې وسایل هم نشي لېږدولی.

د طالبانو سفارت وايي، همدا ستونزه یې د پاکستان کورنیو چارو وزیر سره شریکه کړې او پاکستاني لوري ژمنه کړې چې «د مهاجرینو د نغدي او غیر نغدي اموالو د انتقال په اړه به ډېر ژر یو میکانیزم اعلان شي.

د پاکستان کورنیو چارو وزارت د دې لیدنې په هکله لا څه نه دي ویلي.

پاکستان د اکتوبر لومړیو کې بې قانونه کډوالو ته تر یوې میاشتې وخت ور کړ او پرون یې وویل، چې په دغه موده کې تر یو لک ۴۰ زرو ډېر کډوال له دغه هېواد وتلي چې ډېری یې افغانان دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیرې ویلي دي، چې د دغه پلان له مخې به هغه پناه غوښتونکو ته چې غوښتنلیکونه یې رد شوي وي؛ خو ویستل شوي نه وي هم د کار اجازه ورکول کیږي.

اوس مهال پناه غوښتونکي یوازې په جرمني کې له نهه میاشتو پاتې کېدو وروسته کار پیلولی شي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیرې نانسي فایزر ویلي، د نوي پلان یو لوی لامل د لا ډېرو ماهرو کارکوونکو جذبول دي.

هغې وویل: "موږ باید د امکان تر حده د هغو خلکو مسلکي ظرفیت او وړتیاوو څخه کار واخلو چې په جرمني کې ژوند کوي. د دې کار د ترسره کولو لپاره موږ اړتیا لرو، چې دوی ژر تر ژره د کار بازار کې شامل کړو".

دا لایحه د چهارشنبې په ورځ د جرمني د کابینې له خوا تصویب شوه؛ خو په قانون د بدلیدو لپاره د پارلمان تصویب ته اړتیا لري.

د جرمني حکومت په دې وروستیو کې د پناه غوښتونکو لپاره یو لړ اسانتیاوې رامنځته کړې دي، جرمني نه غواړي چې د کډوالۍ په یوه سیاسي ننګونه بدله شي.

دا لایحه تېره اونۍ د جرمني کابینې تصویب کړه، چې موخه یې په دغه هېواد کې د هغو پناه غوښتونکو د اخراج بهیر چټکول او اسانه کول دي، چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي دي.

په وروستیو میاشتو کې د جرمني د کډوالۍ پناه ځایونه ډک شوي دي، د جرمني د ایتلافي حکومت لومړي وزیر اولاف شولتس ویلي دي چې «جرمني ته د ننوتلو کسانو شمر ډېر لوړ دی».

له افغانستان او د منځني ختیځ او افریقا له ځینو نورو هېوادونو څخه جرمني ته د کډوالو له لوی شمېر سره - سره دغه هېواد پر اوکراین د روسیې د یرغل له پیل راهیسې د یو میلیون څخه د زیاتو اوکرایني کډوالو کوربه دی.