د ایران ملاتړي حوثیان څوک دي او ولې یې پر اسراییل حمله وکړه؟

د حزب الله د سرمنشي له وینا څخه د خلکو تمه په زیاتیدو ده، ځکه چې ډېری په دې باور دي چې دا وینا د دې جګړې او په سیمه کې د کړکېچ د بدلیدو لامل کېدی شي.
حسن نصرالله به د جمعې په ورځ (د لړم په ۱۲مه) د ځايي وخت په درېیو بجو وینا وکړي.

تمه کیږي، چې وینا به د اسراییل سره د مقابلې لپاره د حزب الله پلانونه تشریح کړي.
د لبنان رسنۍ لورینت ټوډی په یوه راپور کې لیکلي، چې له څلورو اونیو «چوپتیا» وروسته د حزب الله له عمومي منشي څخه تمه زیاته ده: "نصرالله نه شي کولی خپل اورېدونکي مایوسه کړي او له بلې خوا ښايي دا وینابه په لبنان کې د هغه د عادي ملاتړو په پرتله ډېر اوریدونکي ولري".
د نصرالله د جمعې ورځې وینا؛ به په دې حساسه وي، چې په تېرو څلورو اونیو کې نه حزب الله او نه هم د ایران اسلامي جمهوریت د تاوتریخوالي د زیاتیدو غوښتونکی و.
په همدې تړاو الجزیرې په یوه راپور کې لیکلي، چې نصرالله په تېرو څو ورځو کې د انلاین لنډو کلیپونو په خپرولو سره د خپلو خبرو او پر جګړې د هغوی د اغېزو په اړه د خلکو هیلې زیاتې کړې دي.

مناسبه شیبه:

د «طوفان الاقصی» عملیاتو له پیل راهیسې حسن نصرالله لږ تر لږه د یو څه مودې لپاره د اړیکو غیر معمولي ستراتیژي غوره کړې.

د هغه د دودیزو جذباتي ویناوو پر ځای هغه یوه حیرانونکې چوپتیا غوره کړه، چې له تېرې اونۍ یې د دې چوپتیا ماتول پیل کړل.
د هغه ډلې ته نېږدې کسان وايي، چې دا چوپتیا د رواني جګړې یو تاکتیک دی او له بلې خوا منتقدین دې ته د نصرالله د ناتوانۍ په سترګه ګوري.
نصرالله د دوشنبې په ورځ ((د لړم په لومړۍ) د «امن» ټیلیفوني خبرو له لارې د ازاد وطن غورځنګ له مشر جبران باسیل سره خپله لومړنۍ اړیکه ونیوله.
دوه ورځې وروسته د) حزب الله مشر په لاس لیکل شوی یو لیک کې رسنۍ مخاطبې کړې. په دې متن کې د حزب الله ېر هغه جنګیالي چې د جګړو له پیل راهیسې وژل شوي د "اورشلیم د لارې شهیدان" وبلل.
وروسته بیا د حماس د سیاسي دفتر مرستیال صالح العاروري چې اوس په لبنان کې ژوند کوي او د اسلامي جهاد سرمنشي زیاد نخاله په بیروت کې د یوې غونډې په ترڅ کې د نصرالله سره یې عکسونه خپاره شول.
د یکشنبې په ورځ د لړم په اومه حزب الله په ټولنیزو رسنیو کې لس ثانیې یوهویډیو خپره کړه چې پکې د نصرالله څیره د ګوند د لوګو مخې ته د تېرېدو په حال کې لیدل کېږي.

د بالفور بیانیه:

حزب الله ته نېږدې یو پېژندل شوی شنونکي قاسم قصیر وویل: "نصرالله به د شهید د ورځې په مناسبت او همدارنګه د بالفور د بیانیې د ۱۰۶مې کلیزې په مناسبت وینا وکړي".
د بالفور بیانیه هغه لیک دی، چې د نومبر په دویمه د ۱۹۱۷ میلادي کال کې د برېتانیا د هغه وخت د بهرنیو چارو وزیر ارټور بالفور لخوا لاسلیک شوی و، په کوم کې چې برېتانیا ژمنه وکړه، چې په فلسطین کې د "یهودانو لپاره ملي کور" جوړ کړي.

دا سند د اسراییل یو له بنسټیزو اسنادو څخه دی.
نصرالله چې له ډېرې مودې راهیسې د «مقاومت د جبهې د یووالي» ستاینه کوي؛ یوازې د وینا لپاره مناسبو شرایطو ته په تمه و.
د کارنګي د منځني ختیځ په مرکز کې د حزب الله د چارو کارپوه مهند الحاج علي وویل: «ده هغه مهال خبرې نه کولې چې اسراییل د قدرت په حالت کې و. په ځانګړي توګه د حماس له خوا د اکټوبر د ۷مې برید وروسته د تل ابیب لپاره د لویدیځ د غیر محدود ملاتړ له امله».
مومند علي زیاته کړه: «له هغه وخت راهیسې وضعیت بدل شوی دی. له یوې خوا اسراییل د غزې په سیمه کې د ځمکنیو عملیاتو بندولو ته اړ شوی او له بلې خوا لویدیځ پلازمینې د فلسطینیانو د زیاتې مرګ ژوبلې له امله پر اسراییل نیوکې کوي».
د حزب الله ویاند محمد عفیف هم ویلي: "دا څرګنده ده چې اسراییلیان لا هم پر غزې هغه ځمکني برید نه شي کولای چې له دوو اونیو راهیسې یې حماس ته ګواښ کړی دی."
د عفیف په وینا، په غزه کې مقاومت اوس په ښه حالت کې دی: "نو دا د حسن نصرالله لپاره مناسب وخت دی چې د مقاومت جنګیالیو د مورال د پیاوړتیا لپاره خبرې وکړي."
د قاسم قصیر په وینا د نصرالله د خبرو محتوا د غزې په حالاتو پورې اړه لري.
د لبنان د حزب الله د سرمنشي وینا کیدای شي د فشار د ډېریدو نښه وي، که داسې وي نو هغه به د ټولیز جنګ اعلانولو لپاره د عامه فورم څخه کار وانخلي.

حزب الله د تېرې یکشنبې په ورځ وروسته له هغې چې د اسراییل لومړۍ بې پیلوټه الوتکه وویشتله او د اسراییل په شمال کې د صفد ښار په نښه کړ، د شخړې نوې کچې ته ورسید.

ښايي دا وینا د یو فرصت په توګه وکاروي، چې د جګړې نوي قواعد معرفي کړي.
د مهند علي په وینا؛ د جمعې د ورځې وینا به د نصرالله لپاره یو فرصت وي چې په رسمي توګه د جګړې "دویم پړاو" اعلان کړي.
هغه لورینت ټوډي ته وویل: "د دې ډول عملیاتو د زیاتوالي احتمال د اونۍ په اوږدو کې ښايي موجود وي".
الجزیرې په خپل راپور کې لیکلي، چې حزب الله د یوې قوي پوځي څانګې مشري کوي، چې د ډېرو په باور د لبنان له پوځ څخه هم قوي ده؛ خو باید له داخلي سیاست سره هم مبارزه وکړي.
تېره اونۍ د دې هېواد موقت لومړي وزیر نجیب میقاتي وویل، چې دی به د خپل مسوولیت له مخې هڅه وکړي، چې لبنان د جګړې ډګر ته داخل نه شي.
لورینت ټوډي زیاته کړې، چې د حزب الله مشرانو څو ځله ویلي، چې که تل ابیب حماس ته سخت ګوزار ورکړي؛ نو دا به په شمالي جبهه کې د دې ډلې او اسراییل ترمنځ د جګړې لامل شي.

ځمکنی یرغل یا د غزې خلک مجبورول چې خپل استوګنځي پرېږدي یو له دغو بریدونو څخه دی.
د نصرالله له خوا د سرې کرښې اعلان به متفاوته اغیز ولري؛ ځکه دا ښیي چې حزب الله په دې باور دی، چې اسراییل د خپلو اهدافو د کمولو پرته بله لاره نه لري او یا هم دومره قوي دی، که چیرې اسراییل دغو سرو کرښو ته درناوی ونه کړي، پر وړاندې به یې ګواښونه زیات کړي.
په داسې حال کې چې په لبنان کې هم له ۲۰۱۹ میلادي کال راهیسې د نصرالله ویناوې کمې خپریږي؛ د جمعې د ورځې وینا به نه یوازې د لبنان د اکثریت خلکو بلکې په ټوله عربي نړۍ، د غربي او اسراییلي مشرانو له خوا تعقیب شي.
مهند علي لورینت ڼوډي ته وویل: «په داسې وخت کې چې عامه افکار د اسراییل په وړاندې په لوړه کچه ناراضه دي، نصرالله به د جمعې په ورځ لومړی عرب مشر وي، چې د اکټوبر له اومې نېټې وروسته د اسراییل حکومت ګواښي".

نوموړې نن پنجشنبه ( د لړم ۱۱مه) د خبریالانو پر وړاندې د جرایمو د معافیت د ختمولو د نړۍواله ورځ په مناسبت پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د هغو افغان خبریالانو د زړورتیا درناوی کوي، څوک چې د حقیقتونو په لټه کې دي.

د ډېکر په خبره، چې معلوماتو ته لاسرسی ټولنه پیاوړې کوي.

هغې زیاته کړې، چې معلوماتو ته له لاسرسي څخه باید ویره ونه شي او نه هم باید سرکوب شي.

نوموړې د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د یو ځانګړي یادښت له خپرېدا دا پیغام خپور کړی، په یادښت کې ویل شوي، چې په وروستیو ۳۱ کلونو کې په افغانستان کې ۷۹ خبریالان وژل شوي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیرې ویلي دي، چې د دغه پلان له مخې به هغه پناه غوښتونکو ته چې غوښتنلیکونه یې رد شوي وي؛ خو ویستل شوي نه وي هم د کار اجازه ورکول کیږي.

اوس مهال پناه غوښتونکي یوازې په جرمني کې له نهه میاشتو پاتې کېدو وروسته کار پیلولی شي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیرې نانسي فایزر ویلي، د نوي پلان یو لوی لامل د لا ډېرو ماهرو کارکوونکو جذبول دي.

هغې وویل: "موږ باید د امکان تر حده د هغو خلکو مسلکي ظرفیت او وړتیاوو څخه کار واخلو چې په جرمني کې ژوند کوي. د دې کار د ترسره کولو لپاره موږ اړتیا لرو، چې دوی ژر تر ژره د کار بازار کې شامل کړو".

دا لایحه د چهارشنبې په ورځ د جرمني د کابینې له خوا تصویب شوه؛ خو په قانون د بدلیدو لپاره د پارلمان تصویب ته اړتیا لري.

د جرمني حکومت په دې وروستیو کې د پناه غوښتونکو لپاره یو لړ اسانتیاوې رامنځته کړې دي، جرمني نه غواړي چې د کډوالۍ په یوه سیاسي ننګونه بدله شي.

دا لایحه تېره اونۍ د جرمني کابینې تصویب کړه، چې موخه یې په دغه هېواد کې د هغو پناه غوښتونکو د اخراج بهیر چټکول او اسانه کول دي، چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي دي.

په وروستیو میاشتو کې د جرمني د کډوالۍ پناه ځایونه ډک شوي دي، د جرمني د ایتلافي حکومت لومړي وزیر اولاف شولتس ویلي دي چې «جرمني ته د ننوتلو کسانو شمر ډېر لوړ دی».

له افغانستان او د منځني ختیځ او افریقا له ځینو نورو هېوادونو څخه جرمني ته د کډوالو له لوی شمېر سره - سره دغه هېواد پر اوکراین د روسیې د یرغل له پیل راهیسې د یو میلیون څخه د زیاتو اوکرایني کډوالو کوربه دی.

امريکا او اسراییل د اکټوبر د اومې نېټې په سیمه کې د ایران له خوا پر ملاتړې ډلې حماس بریدونه کړې دي.
ایران وايي، چې له حماس څخه ملاتړ کوي؛ خو د اکټوبر د اومې نېټې په برید کې یې لاس نه دی لرلی.

تهران او انقرې دواړو پر غزې د اسراییل بمبارۍ غندلې دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر چې په انقره کې یې له خپل ترک سیال سره خبرې کولې، د فلسطین د وضعیت په اړه یې د ایران د ولسمشر ابراهیم رییسي د راتلونکي سفر په اړه اعلان وکړ.
ایران د دواړو غاړو له خوا اوربند ته هیله مند دی.
د یمن حوثیان چې د ایران ملاتړي دي، پرون د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې پر اسراییل یې د اوږد واټن راکټونو او بې پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

دوی په دې توګه د اسراییل او حماس ترمنځ جګړې ته ننوتي دي.

داسې ښکاري چې اسراییل اوس مهال په غزه کې د حماس پر ضد پوځي عملیاتو ته تمرکز کوي او تر اوسه یې د حوثیانو بریدونو ته جدي ځواب نه دی ورکړی.

دوی افغانان په جبر، زور او بې عزتۍ سره له پاکستانه راوباسي، سرمایه، کارونه او سوداګري یې لوټي مګر نړۍ چپ ده، په داسې حالاتو کې افغانانو ته څه پکار دي؟
د بحرانونو د مدیریت بیلابیلې لارې شته او مسوول نظامونه، ادارې او ملت دا لارې چارې په درست وخت استعمالوي، وړاندې له وړاندې ورته پلان نیسي او راتلونکي خطرات سنجوي.

که څه هم د افغانستان موجوده غیر قانومنده او نامشروع واکمنه ډله د ولس پر وړاندې ځان مسوول نه ګڼې، حتا کله نا کله یې لوړ رتبه مامورین وايي، چې د رزق وعده الله کړې او ملت باید الله ج ته په بغارو شي.

داسې ډېر شواهد شته چې له پاکستانه د افغانانو په زوره ویستل د طالبانو سره په همغږئ تر سره شوي او دا پروسه لا هم روانه ده؛ خو بیا هم دا د طالبانو د حاکمې ډلې مسوولیت دی، چې د داسې بحران لپاره ولسي مدیریت ته زمینه مساعده کړي.

افغان ملت اوس له یوه ملي بحران سره مخ دی او په داسې حالاتو کې دغې ډلې ته بویه چې د ټولو ولایاتو مسوولینو ته خبر ورکړي، چې د کډوالو لاسنیوی وکړي او کډوال هېوادوال لومړیتوب وبولي.

په داسې شرایطو کې د ولسي مدیریت لپاره ولس په تحرک راوستل مهم دي او په ګډه باید حاکمه ډله له ولس سره کار وکړي.

لنډمهاله ګام:

په لنډمهال کې دا په افغانانو لازمي ده، چې خپلو هېوادوالو خوېندو او ورونو ته چې هر ولایت او ولسوالۍ ته ځي، په ورین تندې سره هر کلی ووایي او د خپلې وسې برابر له مرستې درېغ ونه کړي.

په افغانستان کې څلوېښت میلیونه افغانان اوسیږي او که هره کورنې او یا کلی یوې کورنۍ ته ځای ورکړي، دا به کومه لویه ستونزه نه وي؛ خو د روان بحرن په مدیریت کې موثر واقع کېدی شي، مګر د دې چارې بسیج او مدیریت یو منظم حرکت او پلان ته اړتیا لري.

که لنډ مهال او بېړنۍ مرسته وشي، کډوال به په خپل هېواد کې په عزت سره د خپلو افغانانو په منځ کې نوی ژوند پيل کړي.

منځمهاله ګام:

په منځمهال کې دا مهمه ده، چې د کډوالو د سرپناه ستونزه حل شي، د افغانستان د هرې ولسوالۍ دښتې، شاړې ځمکې او دولتي املاک باید معلوم شي، وارزول شي او هلته د ځمکو د وېش، ښارګوټو د جوړولو او کډوالو ته سرپناه د ستونزې د حل لپاره عملي ګامونه پورته شي.

دا ځکه مهمه ده، چې راستنې شوې کورنۍ سرپناه ته اړتیا لري او ډېری د دې کډوالو څخه یې مجبوره دي، چې په خپلو امکاناتو د ځان لپاره کورونه جوړ کړي، د دې لپاره چې په پراګنده ډول اقدام وشي، ښه ده چې جمعي حرکت وشي.

دا چاره د نوې ابادۍ لپاره یو حیاتي ګام دی، چې باید یو چوکاټ کې ترسره شي، له یوې خوا به زراعتي ځمکې خرابې نه شي او هم به د دوی لګښت بې ځایه لاړ نه شي.

د دغه سرپناه د جوړولو لپاره حاکمه ډله باید د نړۍوالو موسسو سره په همغږۍ مرستې جلب او جذب کړي.

اوږدمهاله ګام:

په اوږدمهال کې که څه هم حاکمه ډله د تعلیم مخالفه او د تعلیمي ادارو په وړاندې یې ډېر خنډونه پېدا کړي دي؛ خو بیا هم دا د حاکمې ډلې مکلفیت دی، چې د نړۍوالې ټولنې سره په همغږۍ او هم د داخلي منابعو له لارې باید دغه شهرکونو ته د اوبو، صحت، تعلیم او د کار پېدا کولو په برخه کې مرسته وکړي.

که څه هم حاکمه ډله له کورني او بهرني مشروعیت له بحران سره مخ ده، داخلي کړکېچونه او د ملت پر وړاندې د نه مسوولیت حس شاید د ځینو کارونو پر وړاندې خنډونه وزېږوي؛ مګر پر دوی باید فشار راوړل شي.

له هېواده بهر افغانان:

په اوس وخت کې د افغانستان ډیاسپورا له بل هر وخت څخه په غربي نړۍ کې غښتلې شوې او خپلې ریښې یې غځولي دي.

د دندو او امکاناتو له اړخه هم یاد قشر غښتلی بریښي، دوی ته بویه چې د مرستو راټولولو او افغانستان ته د نړۍوالو مرستندویه بنسټونو د پام را اړولو په برخه کې غښتلي کمپاینونه وکړي.

دا چارې که څه هم موقتي دي؛ خو د اړتیا پر وخت مثمره تمامېدی شي.

د کډوالو شړل او پایلې یې:

له پاکستان او ایران څخه د افغانانو په زوره او په جبر ویستل د موقتي تاوان او بحران تر څنګ ګټې هم لري. تېرو څه د پاسه څلوېښتو کلونو ته په کتو، ګاونډي هېوادونو له افغان کډوالو د فشار د یوې الې په توګه کار اخیستی، که افغانان د ګاونډيو هېوادونو له محبوریت څخه خلاص شي؛ نو په افغانستان کې ثبات د حتمي کېدو پر طرف ځي.

پاکستان او ایران له یوې خوا د افغان کډوالو پر سر په میلیاردونه ډالره تر لاسه کړي او بله خوا یې له همدغو کډوالو څخه د جنګې وسیلې په توګه کار اخیسته او په افغانستان کې یې د جګړې میدان پرې ګرم ساتلی و.

دا باید ومنو، چې د افغانستان د حکومتونو پر وړاندې د پاکستان او ایران پوځونه په مستقیمه توګه نه جنګېدل؛بلکې همدا افغانان یې د مدرسو او کمپونو له لارې استخدامول، تربیه کول او تجهیزول یې چې په تېرو نېږدې پنځو لسیزو کې یې د مسوولو حکومتونو پر وړاندې جنګولي دي.

دا هم باید هېر نه کړو، چې افغانان د تېرو حکومتونو د خرابو پالیسیو له امله دې هېوادونو ته د جبر او زور له لارې کډوال شول او دا سلسله اوس هم روانه ده.

دا مهال نېږدې اوه سوه زره افغان کډوال چې د طالبانو د بیا واکمنېدو را وروسته پاکستان ته کډه شوي، د پاکستان له خوا په زور راشړل کیږي.
پاکستان د هغه افغانانو شمېره چې اسناد نه لري تر ۱،۷ میلونه ښیي. پدیتوګه که د افغانانو لپاره د تګ دا مرحله ستونزمنه ده؛ خو د پاکستان لپاره یوه لویه اقتصادي ضربه هم ده.

ګڼ کوچنۍ او لویې سوداګرۍ به له منځه لاړې شي، د پاکستان په روان بد اقتصادي وضعیت به لا بدې اغېزې ولري او اوسنۍ سیاسي، اقتصادي او امنيتي ستونزې به څو چنده کړي.

په لویه کې د افغان کډوالو بېرته ستنول که په لنډ مهال کې د افغانانو او افغانستان پر زیان دی، په اوږد مهال کې یې پاکستان تر ټولو زیات زیان ګالي.

اړتیا ده، چې د افغانانو پر وړاندې روان جبر او وحشت مستند شي او د یوه مشروع نظام په رامنځته کېدا سره باید د نړۍوالو اصولو او قواعدو سره له پاکستانه د شوي جبر پوښتنه وشي.

یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.