حکمتیار: کډوال باید د کابل او اسلام اباد د سیاست قرباني نه شي

پاکستان افغان کډوال افغان طالبان د دغه هېواد بریدونو کې ښکېل بولي او د اکتوبر لومړیو کې یې بې قانونه کډوالو ته د یوې میاشتې وتلو لپاره وخت ور کړ.

د طالبانو او پخوانیو افغان چارواکو په څېر ښاغلی غني هم د دې تور ردولو سره وايي، هېوادونه چې له ټولنیزو او اقتصادي ستونزو سره مخ شي، نو ملامتي پر کډوالو اچوي او دا مسله ټوله نړۍ کې شته.

نوموړی د جمهوریت پرځېدو سره ایران ته د تللو کډوالو شمېر دوه نیم میلیونه ښيي او وایي، هلته هم ور سره چلن د پخوا په څېر نه دی او افغانستان د خپلو کډوالو له باعزته ستنولو پرته بله لار نه لري.

خو ولسمشر غني وايي د کډوالو ستنېدو سره افغانستان ډېرو مرستو ته اړ کېږي او زیاتوي: «د طالبانو ادارې لا دمخه، عملاً په محدودو نړیوالو مرستو باندې اتکا قبوله کړې ده او د مهاجرینو په راتګ، له نوي بحران سره دا اتکا نوره ډېرېږي.»

خو نوموړی زیاتوي چې دا اړتیا په داسې حال ډېرېږي چې اوس نه یوازې نړۍ بلکې انهغه هېوادونه چې پخوا یې د طالبانو ملاتړ کاوه، د افغانانو لپاره د کومې اساسي چارې یا د ستونزې د حل په فکر کې نه دي.

پاکستان وايي، تر ۱.۷ میلیونه بې قانونه کډوال په دغه هېواد کې اوسېږي. له تېر اکتوبر راهیسې تر دوو لکو ډېر افغانان له پاکستان ستانه شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده.

بلار کریمي د شنبې په ورځ (د لړم په ۱۳مه) پر اېکس لیکلي، چې د طالبانو د رییس لوزرا ملا محمد حسن اخند د حکم پر اساس په بهرنیو هېوادونو کې د افغان کډوالو د مدني، فامیلي او خصوصي حقونو د دفاع په هدف د حقوق پوهانو یوه متخصصه کمېټه تعیین شوه.

دغه کمېټه د طالبانو د عدلیې وزارت د قانونګذارۍ چارو د لوې ریاست د مرستیال په سرپرستۍ جوړه شوې ده.

دبلال کریمي په خپل یادښت کې لیکلي: «دغه کمېټه په بهرنیو هیوادونو کې د افغان مهاجرینو د حقوقواو ملکیتونو څخه د دفاع په برخه کې قانوني او حقوقي لارې چارې لټوي، ترڅو د افغان مهاجرینو حقونو تر لاسه کولو لپاره په قانوني او سالمه توګه د حل لارې و موندل شي.»

غالباً طالبانو د دې کمېتې د جوړیدو اعلان په داسې حال کې کړی چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د پنجشنبې په ورځ «د نومبر په دویمه» د ملګرو ملتونو د سرمنشي له ځانګړې استازې او د یوناما مشرې روزا اتونبایوا سره په لیدنه کې وویل، چې د پاکستان د حکومت له خوا د را ایستل کېدونکو افغانانو پر کورونو چاپې وهل کیږي، نغدي شتمنۍ یې په زور اخیستل کیږي او د منقولو شتمنیو، ټرانسپورټي وسایلو او ان څارویو وړلو ته اجازه نه ورکول کیږي.

د طالبانو رییس الوزرا هم د جمعې په ورځ په یوه بیان کې پر پاکستان تور ولګاوه چې ان له ستنېدونکو کډوالو وسایل ستنوي او شتمني یې لوټي.

پاکستان افغان کډوال او افغان طالبان د دغه هېواد بریدونو کې ښکېل بولي او د اکتوبر لومړیو کې یې بې قانونه کډوالو ته د یوې میاشتې وتلو لپاره وخت ور کړ.

حمدالله محب د پاکستان د دې تور ردولو سره وايي، د پاکستان د امنیتي ناکامیو پړه پر بې وسه افغانانو اچول د دوی د قربانۍ روښانه بېلګه ده.

نوموړی وايي، ورته تور د جمهوریت پر مهال هم لګېده او افغان کډوال پر ترهګرۍ تورنېدل، «خو څوک چې د ترهګرۍ مسوول پاکستان هغوی ته یې خوندي پټنځي ور کړي وو او نن هم په امن دي: خو بې دفاع او بې ځایه شوي افغانان او ان ځینې پاکستاني وګړي له لسیزو راهیسې د ناسمو امنیتي پالیسو کې سوځي.»

طالبانو او پخوانیو افغان چارواکو سربېره نړیوالو ادارو هم د افغان کډوالو په تړاو د پاکستانۍ اوسنۍ پالیسۍ د بدلېدو غوښتنه کړې، خو تراوسه اسلام اباد په دې برخه کې شاتګ نه دی کړی.

د هغه تحلیل له مخې چې په جنګ ورځپاڼه کې خپور شوی راغلي، چې د اټکل له مخې د طالبانو شاوخوا پنځه زره غړي پاکستانۍ پیژندپاڼې لري.

په دې تحلیل کې راغلي چې د طالبانو پخوانی مشر ملا اختر منصور په ۲۰۱۶ میلادي کال کې د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو، د هغه په ​​جیب کې هم پاکستانۍ برېښنايي پېژندپاڼه وموندل شوه.

هغه مهال چې ښاغلی منصور له ایران څخه پاکستان ته روان و، په بلوچستان کې د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په نښه کړ.

د هغو افغانانو برخلیک چې د طالبانو له وېرې تښتیدلي

100%

د جنګ ورځپاڼې په تحلیل کې راغلي چې دا مهال په پاکستان کې د افغان کډوالو بېلابېلې کتګورۍ ژوند کوي.

دې ورځپاڼې په پاکستان کې مېشت افغان کډوال په ۷ بېلابېلو کټګوریو وېشلي دي.

د دې تحليل له مخې يوه له دغو ډلو څخه هغه افغانان دي چې په تېرو دوو کلونو کې د طالبانو د غچ اخیستلو له وېرې یې پاکستان ته پناه وړې ده.

په دې کتګورۍ کې پخواني دولتي کارکوونکي، هنرمندان، مدني فعالان او د بهرنیو بنسټونو همکاران شامل دي.

لوېدیځو حکومتونو له دغو کډوالو څخه یې ځینو ته د ویزې ور کولو ژمنه کړې، خو تر اوسه دغه ویزې نه دي ورکړل شوې.

یو شمېر نور بیا په لنډ مهاله روغتیایي او سیاحتي ویزو پاکستان ته تللي، خو په کابل کې د پاکستان سفارت د دوی ویزې نه دي تمدید کړې.

د پاکستان د جنګ ورځپاڼې په دې تحلیل کې د دغه هېواد له حکومته غوښتل شوي چې له دغو کډوالو سره خواخوږي وکړي او پناه ورکړي.

تر دې وړاندې د بشري حقونو سازمانونو هم ویلي و، دوی اندېښنه لري، چې که دغه افغانان له پاکستانه وایستل شي، نو د طالبانو د غچ اخیستنې له ګواښ سره به مخ شي.

پاکستاني چارواکو پرون وویل، چې د پروسې چټکولو لپاره پرسونل زیاتوي او هم د ښځو او ماشومانو بایومتریک نه کوي.

له بلې خوا د طالبانو د اقتصاد وزیر له نړیوالو ادارو سره په ناسته کې ویلي چې د ثبت پروسه چټکه کړي.

مجاهد په خپلو خبرو کې وویل دواړه لور ته د کډوالو راستنیدو په بهیر کې ستونزې راکمې شوې دی.

مجاهد له پاکستانه وغوښتل چې د افغانانو پر وړاندې دې خنډونه نه جوړي.

خو ذبیح الله مجاهد چې نن شنبه د لړم ۱۳ مه له چمن سره پر پوله سپین بولدک ولسوالۍ ته تللی و، له رسنیو سره په خبرو کې وویل چې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د ستنېدو بهیر یې له نژدې څخه ولید او دا بهیر اوس ښه روان دی.

مجاهد وايي د افغان کډوالو د راستنیدو بهیر په تړاو یې پر ډيورنډ فرضي ګرښې کې له پاکستاني لوري سره هم ناسته کړې ده او تر پخوا د افغانانو په راتګ کې د پلټونو ځایونه کم شوي دي.

خو نوموړي د ناستې جزیات ورنه کړل، چې د کوم چاوراکو سره لیدلي دی.

مجاهد همدراز د سوداګرو په کډون له ټولو افغانان څخه غوښته وکړه چې په دغه سخت وخت کې دې مرستې ته راودانګي.

نوموړي د افغان کډوالو څخه غوښتنه وکړه چې په راتګ دې خوښي وکړی او له حوصلې دې څخه کار واخلي او د وطن په ابادۍ کې دې پوره برخه واخلي.

مجاهد وايي د کډوالو او بېرته راستنیدونکو چارو وزارت ترڅنګ ځانګړی کمیسون جوړ شوی دی ترڅو د افغان کډوالو راستنیدونکو ټول بهیر په سمه توګه وڅاري.