د ازبکستان ولسمشر: سوله ییز او باثباته افغانستان د سیمې هیوادونو په ګټه دی

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت د شنبې په ورځ د لړم په ۱۳مه په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې په کابل کې د دغه وزارت چارواکو له موټر چلوونکو او خلکو غوښتي، چې د دې ډلې اصول په پام کې ونیسي.

دغه وزارت ویلي چې، د طالبانو د مشر د امر د پلې کولو په موخه يې پوستې جوړې کړې او د دغه وزارت چارواکي خلکو ته د ملا هبت الله د امر عملي کولو سپارښتنه کوي.

دغه وزارت همداراز په یوه جلا خبر پاڼه کې لیکلي چې د طالبانو امر بالمعروف په فاریاب ولایت کې د ودونو له شپږو تالارونو لېدنه کړې ده.

ددغه وزارت په وینا، د دې ډلې محتسبانو د تالارونو مالکانو ته امر کړی چې د شریعت سره سم د واده مراسم ترسره کړي او له بې حجابۍ او د موسیقۍ د غږولو مخه ونیسي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت په تېرو څه باندې دوو کلونو کې ګڼ فرمانونه خپاره کړي او سخت بندیزونه لګولي دي.

یو شمیر هیوادوال وايي، د دغه وزارت استازي د خلکو په شخصي ژوند کې لاسوهنه کوي او په بیلابیلو پلمو ښاريان ځوروي.

دغه وزارت په اېکس ټولنیزه پاڼه د دې لیدنې موخه د راستنېدونکو کډوالو په ستونزو، بنسټیزو حل لارو، دایمي سرپناه او د کاري فرصتونو د برابرولو په اړه خبرې بللې دي.

ښاغلي انډرس د کډوالو پر اوسني حالت د اندېښنې په څرګندولو سره د کډوالو ستونزو ته پر رسېدنې او ګډې همکارۍ ټینګار وکړ.

له دې سره، د طالبانو د کډوالو سرپرست وزیر بیا د راستنېدونکو کډوالو له تثبیت او لنډمهاله ځای پرځای کېدنې نیولې تر دایمي يوځای کېدو او کاري فرصتونو د برابرولو د پلان خبر ورکړ.

د نوموړي په خبره، د رهبرۍ په کچه اړونده مسوولان ددغه پلان د پلي کولو له پاره په تورخم او سپین بولدک کې راستنیدونکو کډوالو ته د رسېدنۍ له پاره ورغلي دي.

د کډوالو چارو وزارت سرپرست له ملګرو ملتونو وغوښتل، چې د افغانانو په کوربه هېوادونو فشار راوړي چې د کډوالو د حقونو له نقض څخه لاس واخلي.

دا خبرې په داسې حال کې مطرح کیږي چې زرګونه کډوال له تېرو څو ورځو راهیسې د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته له خپلو کورنیو او کډې سره د اوښتو لپاره په تمه دي.

د دغو کډوالو په خبره، سره له دې چې د پاکستاني پولیسو له ناوړه چلند سره مخ دي او په جبري توګه اېستل کیږي، خو ددوی د بایومټریک او تلاشۍ بهیر هم پڅ روان دی او له څو شپو راهیسې تراوسه پورې نه دي توانېدلي چې له کرښې واوړي.

روان وضعیت ته په کتو سره داسې ښکاري چې د کډوالو د اېستلو او له کرښېڅخه د اوښتو بهیر به څو میاشتې دوام وکړي او ډیر شمېر خلک به له خورا ستونزو سره لاس او ګریوان وي.

هغه د شنبې په ورځ «د لړم ۱۳مه» پر اېکس په یوه یادښت کې د افغان کډوالو د ایستلو په اړه ویلي پریږدئ چې افغان کډوال په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

حکمتیار زیاتوي: «د منلو نه ده چي مظلوم مهاجرين د كابل او اسلام اباد تر منځ د اختلاف او انتقامي سياست قرباني شي.»

همداراز پخوانيو ولسمشرانو محمد اشرف غني او حامد کرزي، پخواني مرستیال ولسمشر امرالله صالح او د ملي امنیت پخواني سلاکار هم له پاکستان څخه په جبري توګه د افغان کډوالو پر ایستلو غبرګون ښودلی دی.

اشرف غني له پاکستانه د کډوالو ستنېدو ته په اشاره سره ویلي «طالبان باید پوه شي چې اعمال یې د نړۍ هر ګوټ کې پر افغانانو تاثیر کوي او دوی یې مسوول دي.»

اشرف غني وايي، د افغانانو اجباري ستنول ښيي چې ګاونډیان د افغانستان له ټولو وګړو سره د یوه تعریف له مخې چلن کوي چې هغه افغانیت دی.

پخواني ولسمشر حامد کرزي په خپله اېکس پاڼه د پاکستان دغه اقدام د بشري اصولو او موازینو خلاف عمل بللی دی.
امرالله صالح بیا له یوې هندۍ رسنۍ سره په خبرو کې د افغانانو پر وړاندې د پاکستان د وروستۍ پرېکړې په غندلو سره نیوکه کړې چې، کډوال له پاکستانه اېستل کېږي؛ خو طالب مشرانو ته د سوداګرۍ اجازه ورکول کېږي.

د ملي امنیت پخواني سلاکار حمدالله محب د پاکستان له خوا د افغان کډوالو اېستل د بنسټیزو انساني حقونو خلاف عمل بللی دی.

پاکستان افغان کډوال افغان طالبان د دغه هېواد بریدونو کې ښکېل بولي او د اکتوبر لومړیو کې یې بې قانونه کډوالو ته د یوې میاشتې وتلو لپاره وخت ور کړ.

د طالبانو او پخوانیو افغان چارواکو په څېر ښاغلی غني هم د دې تور ردولو سره وايي، هېوادونه چې له ټولنیزو او اقتصادي ستونزو سره مخ شي، نو ملامتي پر کډوالو اچوي او دا مسله ټوله نړۍ کې شته.

نوموړی د جمهوریت پرځېدو سره ایران ته د تللو کډوالو شمېر دوه نیم میلیونه ښيي او وایي، هلته هم ور سره چلن د پخوا په څېر نه دی او افغانستان د خپلو کډوالو له باعزته ستنولو پرته بله لار نه لري.

خو ولسمشر غني وايي د کډوالو ستنېدو سره افغانستان ډېرو مرستو ته اړ کېږي او زیاتوي: «د طالبانو ادارې لا دمخه، عملاً په محدودو نړیوالو مرستو باندې اتکا قبوله کړې ده او د مهاجرینو په راتګ، له نوي بحران سره دا اتکا نوره ډېرېږي.»

خو نوموړی زیاتوي چې دا اړتیا په داسې حال ډېرېږي چې اوس نه یوازې نړۍ بلکې انهغه هېوادونه چې پخوا یې د طالبانو ملاتړ کاوه، د افغانانو لپاره د کومې اساسي چارې یا د ستونزې د حل په فکر کې نه دي.

پاکستان وايي، تر ۱.۷ میلیونه بې قانونه کډوال په دغه هېواد کې اوسېږي. له تېر اکتوبر راهیسې تر دوو لکو ډېر افغانان له پاکستان ستانه شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده.

بلار کریمي د شنبې په ورځ (د لړم په ۱۳مه) پر اېکس لیکلي، چې د طالبانو د رییس لوزرا ملا محمد حسن اخند د حکم پر اساس په بهرنیو هېوادونو کې د افغان کډوالو د مدني، فامیلي او خصوصي حقونو د دفاع په هدف د حقوق پوهانو یوه متخصصه کمېټه تعیین شوه.

دغه کمېټه د طالبانو د عدلیې وزارت د قانونګذارۍ چارو د لوې ریاست د مرستیال په سرپرستۍ جوړه شوې ده.

دبلال کریمي په خپل یادښت کې لیکلي: «دغه کمېټه په بهرنیو هیوادونو کې د افغان مهاجرینو د حقوقواو ملکیتونو څخه د دفاع په برخه کې قانوني او حقوقي لارې چارې لټوي، ترڅو د افغان مهاجرینو حقونو تر لاسه کولو لپاره په قانوني او سالمه توګه د حل لارې و موندل شي.»

غالباً طالبانو د دې کمېتې د جوړیدو اعلان په داسې حال کې کړی چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د پنجشنبې په ورځ «د نومبر په دویمه» د ملګرو ملتونو د سرمنشي له ځانګړې استازې او د یوناما مشرې روزا اتونبایوا سره په لیدنه کې وویل، چې د پاکستان د حکومت له خوا د را ایستل کېدونکو افغانانو پر کورونو چاپې وهل کیږي، نغدي شتمنۍ یې په زور اخیستل کیږي او د منقولو شتمنیو، ټرانسپورټي وسایلو او ان څارویو وړلو ته اجازه نه ورکول کیږي.

د طالبانو رییس الوزرا هم د جمعې په ورځ په یوه بیان کې پر پاکستان تور ولګاوه چې ان له ستنېدونکو کډوالو وسایل ستنوي او شتمني یې لوټي.