د رېښتر په کچه ۴.۱ درجې زلزلې د افغانستان شمالي سیمې ولړزولې
د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ۱۲مه) سهار شاوخوا ۳:۰۷ بجې د بدخشان او د افغانستان شمالي ولایتونه یوې زلزلې ولړزول. د امریکا د ځمکپېژندنې سروې ویب پاڼې د زلزلې شدت ۴.۱ ښودلی دی.
د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ۱۲مه) سهار شاوخوا ۳:۰۷ بجې د بدخشان او د افغانستان شمالي ولایتونه یوې زلزلې ولړزول. د امریکا د ځمکپېژندنې سروې ویب پاڼې د زلزلې شدت ۴.۱ ښودلی دی.
د دغې زلزلې مرکز د هندوکش سیمه بلل شوې ده.
د امريکا د ځمکپېژندنې سروې له مخې زلزلې د تاجکستان او پاکستان ځينې برخې هم لړزولې دي.
تر اوسه د دغې زلزلې د احتمالي زیانونو په اړه معلومات نه دي ترلاسه شوي.
تر دې وړاندې د افغانستان هرات ولایت په ځینو سیمو کې پرله پسې زورورو زلزلو زرګونه کسان مړه، ټپیان او بې کړي و.
ایراني رسنیو د شنبې په ورځ د لیندۍ په ۱۱مه خبر ورکړ چې یو ځوان افغان په تهران کې له یوه بل کس سره تر جګړې وروسته وژل شوی دی. د راپورونو له مخې، دغه پيښه لس ورځې مخکې شوې او پوليسو تورن کس نيولى دی.
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د دې میاشتې په پیل کې پولیسو د تهران په ختیځ کې په یوه روغتون کې د یوه افغان ځوان د مشکوکې مړینې خبر ترلاسه کړ.
لومړنۍ څېړنې ښيي چې دغه افغان ځوان سخت وهل شوى او جسد يې د لا زياتو څېړنو لپاره عدلي طب ته وړل شوى دى.
تر اوسه د دغې وژنې لامل او د وژل شوي کس هویت نه دی په ډاګه شوی.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولی، یوناما، د اقلیمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د ۲۸ غونډې بهیر کې وايي، افغانستان د اقلیمي بدلون په برخه کې په لسو زیانګالو هېوادونو کې دی، خو له دغې ستونزې سره د مبارزې لپاره تر ټولو لږ چمتووالی لري.
یوناما پر ټولو ښکیلو اړخونو غږ کوي چې له پوهاوي مرحلې د عمل پر لور ولاړ شي، ځکه چې اقلیمي بدلون د میلیونونو افغانانو پر ورځني ژوند ژور اغیز کوي.
یوناما په خپله اعلامیه کې زیاتوي چې نږدې ۲۰ میلیونه افغانان په بیړنۍ او یا بحراني توګه د خوړو له کموالي سره مخامخ دي.
ملګري ملتونه وايي، په افغانستان کې د درېیم کال لپاره پرله پسې وچکالي، اقتصادي ستونزې او په تیرو دوو کلونو کې د دوو ویجاړونکو زلزلو په ګډون د طبیعي پیښو زیان کچه لوړه شوې.
د اقلیم بدلون په روغتیا، حفظ الصحې، بې وزلۍ، کډوالۍ او په کور دننه بې ځایه شوو وضعيت لا پسې خراب کړی دی.
ملګرو ملتونه وايي، په داسې حال کې چې دوی او نورې مرستندویه ادارې له افغانانو سره مرسته کوي چې د اقلیمي بدلون په وړاندې مبارزه وکړي خو دغه مرستې بسنه نه کوي.
له افغانستان سره برشي مرستې مخ په کمیدو دي او اقلیمي بدلون سره د مبارزې لپاره مرستې هم ځنډول شوې دي.
د افغانانو غږ د اقلیمي بدلون په نړیوالو غونډو کې نه پورته کیږي.
د افغانستان حاکم چارواکي لا ندي توانیدلي چې د اقلیمي بدلون سره د مبارزې لپاره یوه پالیسي او عملیاتي چاپیریال رامنځ کړي چې نړیوالو مالي سرچینو ته لاسرسی پیدا کړي.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي یو ځل بیا له افغان طالبانو وغوښتل چې د افغان کشالې د حل لپاره سملاسي لویه جرګه جوړه کړي او له ممکنه ګواښونو سره مقابله وکړي. محمود خان اڅکزي دا خبرې د کوټې ښار په ایوب سټیډیم کې د خپل پلار خان عبدالصمد خان اڅکزي په ۵۰ تلین کې وکړې.
هغه د خپلې وینا ډېره برخه د پاکستان پر راتلونکو ټاکنو او د دغه هېواد پر حکومت څرخېده.
نوموړي په دې وینا کې وویل: «موږ داسې پاکستان غواړو چې عدالت پکې حاکم وي، اساسي قانون پاکې حاکم وي او پارلمان یې خپلواک وي.»
محمد خان اڅکزي په داغه غونډه کې چې زرګونو کسانو پکې ګډون درلود د پاکستان راتلونکو ټاکنو ته په اشاره وویل: موږ ته ډیموکراسي ګرانه ده او په دې برخو کې له هیچاسره جوړجاړی نه کوو.
په پاکستان کې او بهر تر ډېره نیوکه دا وي چې د ولسواکۍ په جامه کې او د ټاکنو له لارې واک ته داسې کسان رسېږي چې له اسټبلشمنټ سره جوړ وي.
محمود خان اڅکزي دې خبرې ته له اشارې پته وویل: دودیزې ټاکنې نه شي کولې راټولې شوې ستونزې هوارې کړي.
هغه وړاندیز وکړ چې د یوې ډیموکراتیکې لارې رامنځ ته کولو لپاره چې ډیموکراسۍ ته لار هواره کړي د ذینفع اشخاصو تر منځ یو درې ورځني کنفرانس ته اړتیا ده.
هغه له ټولو په ځانګړې توګه له نواز شریف، بلاول او مولانا فضل رحمان څخه وغوښتل، چې له فرصت څخه دې ګټه پورته کړي او هېواد دې له اوسنۍ نا څرګندتیا او ناورین څخه وباسي.
اڅکزي له حکومته وغوښتل چې ژر تر ژره دې په چمن کې د اعتراض کوونکو غوښتنې ومني او له بشري حقونو څخه د سرغړونو د زیاتوالي په اړه یې خبرداری ورکړ چې باید ودرول شي.
محمود خان اڅکزي دا خبرې نن د ډیسمبر دویمه د پښتنو د وتلي مبارز خان عبدالصمد خان د ۵۰ تلین غونډه کې وکړې.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند د مشر محمود خان اڅکزي پلار خان عبدالصمد خان د ۱۹۷۳ کال ډیسمبر په دویمه په کوټه ووژل شو.
خان عبدالصمد خان د پاکستان له جوړېدو مخکې او وروسته د پښتنو لپاره سیاسي مبارزه کې مهم رول درلود.
د ایران په یزد ښار کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د یوه ۱۷ کلن ایراني ځوان له وژل کېدو وروسته په دغه ښار کې د افغان کډوالو لپاره شرایط سخت شوي دي. د یزد ولایت یوه جګپوړي امنیتي چارواکي ویلي، قاتل یو «بهرنی دی» او نیول شوی دی.
د سرچينو د معلوماتو له مخې، تورن افغان دى او د يزد د کډوالو په ښارګوټي کې ژوند کوي.
دوی ویلي چې د پنجشنبې په شپه د یزد ښار په «میبد» سیمه کې یو ۱۷ کلن ایرانی ځوان له شخړې وروسته وژل شوی دی.
ایراني رسنیو د یزد د والي د سیاسي امنیت مرستیال علي اکبر عزیزي له قوله لیکلي، چې قاتل بهرنی وګړی دی او د یزد په ازاد شهر کې نیول شوی دی.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې له دې پیښې وروسته د سیمې خلک په قهر شوي او د افغان کډوالو پر کورونو یې بریدونه کړي او سوځولي یې دي.
هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسیدلي ښیي، چې د دې شخړې رسنیز کول د دې لامل شوی چې یوه ډله خلک د افغان کډوالو پر ښارګوتي برید وکړي. دا انځورونه ښیي چې کورونو اور اخیستي دي.
ظاهراً په دغه ښارګوټي کې د مهاجرینو د استوګنې په لور د قهرجنو خلکو راتګ له ایراني پولیسو سره د نښتې سبب شوی دی.
په دې وروستیو کې په ایران کې د افغان کډوالو د شمېر له زیاتیدو وروسته د ایران په بېلا بېلو ښارونو کې ورته پیښې راپور شوې چې ایراني اتباعو افغان مهاجر وهلي او د افغان کډوالو د ایستلو غوښتنه کوي.
په دې وروستیو کې د ایران د کورنیو چارو وزارت هم د زرګونو افغان کډوالو د ایستلو اعلان کړی.
د پاکستان طالبانو غورځنګ د محسن داوړ دې خبروته توند غبرګون ښودلی، چې ویلي یې وو، «افغان طالبان باید د وسلې په زور بې واکه شي.» دا ډله د شنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره وايي، که محسن داوړ د جکړې شوق لري، نو د افغانستان پر ځای په وزیرستان کې دا شوق پوره کولی شي.
د پاکستان د پارلمان پخواني غړي او د ملي ډیموکراټیک غورځنګ مشر محسن داوړ تېره دوشنبه په تاجکستان کې د هرات امنیتي کانفرنس ته وینا کې وویل: « طالبان د ټوپک په زور افغانستان ته راغلي او باید د ټوپک په زور له افغانستانه واېستل شي.»
د نوموړي دا څرګندونې په افغانستان او پښتونخوا کې پر عادي خلکو سربېره د طالبانو او د هغوی د ملاتړو له نیوکو سره هم مخ شوې.
محسن داوړ ته په ځواب کې د کابل لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند خالد ځدران خپل اېکس کې ولیکل: :« هغه دوه مخي چې په لر کې پر عدم تشدد او په بر کې بیا پر تشدد باور لري تل د افغان وژنې نندارچیان پاتې شوي.»
محسن داوړ پرون خپل اېکس کې د خالد ځدراڼ په ځواب کې ویلي: :« دوی د راولپنډۍ پروژه ده او د دوی هویت ترهګري ده.»
د نوموړي د دې نظر خبر چې افغانستان پښتو انټرنشنل خپور کړی، د پاکستاني طالبانو پخواني ویاند احسان الله احسان یاد کړی او لیکلي یې دي چې «د حکیم الله، بیت الله او عمر خالد خراساني شهید لارویان باید دداسې منحوسو کسانو خولې د تل لپاره بندې کړي.»
د نوموړي تر څرګندونو وروسته د پاکستاني طالبانو ویاند عمر خراساني هم د اعلامیې خپرولو سره محسن داوړ «د عدم تشدد جعلي پیروکار» بللی دی.
ښاغلی خراسانی په هرات کانفرانس کې د ښاغلی داوړ خبرو ته په اشاره لیکي، چې نوموړی په افغانستان کې جنګ غوښتلو سره «خپل باداران خوشالوي.»
د هغه په خبره، طالبانو «د محسن داوړ ملګرو ته په افغانستان کې ماته ور کړه او تېښتې ته یې اړ کړل» خو که ښاغلی داوړ د جګړې شوق لري، نو د افغانستان پر ځای په وزیرستان کې دا شوق پوره کولی شي.
پاکستاني طالبان وايي، محسن داوړ ځکه په افغانستان کې جنګ غواړي چې خپل ملګري یې مات شوي او اوس افغان پوځي چورلکې د نوموړي په خدمت کې نه دي.
د دوی اشاره ښايي د جمهوریت پر مهال کابل ته د محسن داوړ سفر ته وي چې پر تورخم تر اوښتو او ننګرهار ته تر رسېدو وروسته چورلکه کې کابل ته ورسول شو.
محسن داوړ، علي وزیر او ځینې نور پښتانه مشران هغه مهال د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د دویم ځل ولسمشرۍ د لوړې مراسمو ته بلل شوي وو.