ایراني رسنیو د شنبې په ورځ د لیندۍ په ۱۱مه خبر ورکړ چې یو ځوان افغان په تهران کې له یوه بل کس سره تر جګړې وروسته وژل شوی دی. د راپورونو له مخې، دغه پيښه لس ورځې مخکې شوې او پوليسو تورن کس نيولى دی.
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د دې میاشتې په پیل کې پولیسو د تهران په ختیځ کې په یوه روغتون کې د یوه افغان ځوان د مشکوکې مړینې خبر ترلاسه کړ.
لومړنۍ څېړنې ښيي چې دغه افغان ځوان سخت وهل شوى او جسد يې د لا زياتو څېړنو لپاره عدلي طب ته وړل شوى دى.
تر اوسه د دغې وژنې لامل او د وژل شوي کس هویت نه دی په ډاګه شوی.
په داسې حالي چې پوتین د اوکراین په جګړه کې د ۱۷۰ زره نورو عسکرو ډیرولو امر کړی، کرملین د هغو عسکرو میرمنو ته پیسې ورکوي چې د اوکراین جګړې ته د خپلو مېړونو د لیږلو سره مخالفت کوي.
د نیویارک پوست د رپوټ له مخې، پوتین خپل پوځ ته امر کړې چې د اوکراین جګړې ته یو لک او اویازره نور عسکر واستوي.
په همدې حال کې په کور دننه د اوکراین جګړې سره د مخالفت د ډیریدو له امله، کرملین د عسکرو میرمنو ته پیسې ورکوي چې د اوکراین جګړې خلاف اعتراضونو کې ګډون ونه کړي.
د بریټانیا د دفاع وزارت یو استخباراتي رپوټ کې راغلي، چې روسي چارواکي هڅه کوي چې د دغه هیواد د عسکرو د میرمنو له خوا په اوکراین کې د روسیې جګړې سره پراخ مخالفت له منځه یوسي.
دغه چاره یا د پیسو په بدل کې ترسره کیږي او یا هم یې هم په خواله رسنیو کې د عسکرو د میرمنو د څرګندونو د بې اعتباره کولو هڅې کیږي.
د جګړې د مخالفتونو پای ته رسولو هڅه په داسې حال کې کیږي چې د یوې وروستۍ نظرپوښتنې له مخې، ۷۴ سلنه روسان په اوکراین که د جګړې د ختمولو لپاره د سولې د خبرو اترو پلویان دي.
اوکراین ته تلونکي نوي پوځیان به د اوکراین په ختیځ کې د مارینکا ښار په څیر ځایونو ته ولیږدول شي، هغه سیمه چې د یوې کلنې جګړې له امله تر ډیره ویجاړه شوي ده.
روسي پوځیانو تر اوږدو جګړو وروسته د شنبې په ورځ د دغه ښار د نیولو ادعا وکړه خو د رپوټونو له مخې دغه ښار چې پخوا پکې لس زره کسانو ژوند کوه، له خلکو بشپړ خالي شوی او په ښار کې نږدې ټولې ودانۍ ویجاړې شوي دي.
اوکراینې چارواکو د روسي پوځ دغه ادعا رد کړې او ویلي یې دي چې روسي پوځ د دغه ښار د ځینو کلیو په نیولو کې پاتې راغلي او په ښار کې کوم پوځي تحرکات نه لیدل کیږي.
د رپوټونو له مخې، د نويو روسي عسکرو په رسیدو سره به په اوکراین کې د روسي عسکرو شمیر ۱.۳ میلیونو ته پورته شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولی، یوناما، د اقلیمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د ۲۸ غونډې بهیر کې وايي، افغانستان د اقلیمي بدلون په برخه کې په لسو زیانګالو هېوادونو کې دی، خو له دغې ستونزې سره د مبارزې لپاره تر ټولو لږ چمتووالی لري.
یوناما پر ټولو ښکیلو اړخونو غږ کوي چې له پوهاوي مرحلې د عمل پر لور ولاړ شي، ځکه چې اقلیمي بدلون د میلیونونو افغانانو پر ورځني ژوند ژور اغیز کوي.
یوناما په خپله اعلامیه کې زیاتوي چې نږدې ۲۰ میلیونه افغانان په بیړنۍ او یا بحراني توګه د خوړو له کموالي سره مخامخ دي.
ملګري ملتونه وايي، په افغانستان کې د درېیم کال لپاره پرله پسې وچکالي، اقتصادي ستونزې او په تیرو دوو کلونو کې د دوو ویجاړونکو زلزلو په ګډون د طبیعي پیښو زیان کچه لوړه شوې.
د اقلیم بدلون په روغتیا، حفظ الصحې، بې وزلۍ، کډوالۍ او په کور دننه بې ځایه شوو وضعيت لا پسې خراب کړی دی.
ملګرو ملتونه وايي، په داسې حال کې چې دوی او نورې مرستندویه ادارې له افغانانو سره مرسته کوي چې د اقلیمي بدلون په وړاندې مبارزه وکړي خو دغه مرستې بسنه نه کوي.
له افغانستان سره برشي مرستې مخ په کمیدو دي او اقلیمي بدلون سره د مبارزې لپاره مرستې هم ځنډول شوې دي.
د افغانانو غږ د اقلیمي بدلون په نړیوالو غونډو کې نه پورته کیږي.
د افغانستان حاکم چارواکي لا ندي توانیدلي چې د اقلیمي بدلون سره د مبارزې لپاره یوه پالیسي او عملیاتي چاپیریال رامنځ کړي چې نړیوالو مالي سرچینو ته لاسرسی پیدا کړي.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي یو ځل بیا له افغان طالبانو وغوښتل چې د افغان کشالې د حل لپاره سملاسي لویه جرګه جوړه کړي او له ممکنه ګواښونو سره مقابله وکړي. محمود خان اڅکزي دا خبرې د کوټې ښار په ایوب سټیډیم کې د خپل پلار خان عبدالصمد خان اڅکزي په ۵۰ تلین کې وکړې.
هغه د خپلې وینا ډېره برخه د پاکستان پر راتلونکو ټاکنو او د دغه هېواد پر حکومت څرخېده.
نوموړي په دې وینا کې وویل: «موږ داسې پاکستان غواړو چې عدالت پکې حاکم وي، اساسي قانون پاکې حاکم وي او پارلمان یې خپلواک وي.»
محمد خان اڅکزي په داغه غونډه کې چې زرګونو کسانو پکې ګډون درلود د پاکستان راتلونکو ټاکنو ته په اشاره وویل: موږ ته ډیموکراسي ګرانه ده او په دې برخو کې له هیچاسره جوړجاړی نه کوو.
په پاکستان کې او بهر تر ډېره نیوکه دا وي چې د ولسواکۍ په جامه کې او د ټاکنو له لارې واک ته داسې کسان رسېږي چې له اسټبلشمنټ سره جوړ وي.
محمود خان اڅکزي دې خبرې ته له اشارې پته وویل: دودیزې ټاکنې نه شي کولې راټولې شوې ستونزې هوارې کړي.
هغه وړاندیز وکړ چې د یوې ډیموکراتیکې لارې رامنځ ته کولو لپاره چې ډیموکراسۍ ته لار هواره کړي د ذینفع اشخاصو تر منځ یو درې ورځني کنفرانس ته اړتیا ده.
هغه له ټولو په ځانګړې توګه له نواز شریف، بلاول او مولانا فضل رحمان څخه وغوښتل، چې له فرصت څخه دې ګټه پورته کړي او هېواد دې له اوسنۍ نا څرګندتیا او ناورین څخه وباسي.
اڅکزي له حکومته وغوښتل چې ژر تر ژره دې په چمن کې د اعتراض کوونکو غوښتنې ومني او له بشري حقونو څخه د سرغړونو د زیاتوالي په اړه یې خبرداری ورکړ چې باید ودرول شي.
محمود خان اڅکزي دا خبرې نن د ډیسمبر دویمه د پښتنو د وتلي مبارز خان عبدالصمد خان د ۵۰ تلین غونډه کې وکړې.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند د مشر محمود خان اڅکزي پلار خان عبدالصمد خان د ۱۹۷۳ کال ډیسمبر په دویمه په کوټه ووژل شو.
خان عبدالصمد خان د پاکستان له جوړېدو مخکې او وروسته د پښتنو لپاره سیاسي مبارزه کې مهم رول درلود.
د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون د شنبې په ورځ ویلي چې فرانسه په غزه کې د تاوتریخوالي د بیا پیلیدو له امله "ډیره اندیښمنه ده" او هغه قطر ته ځي چې د اوربند د ټینګولو په هڅو کې مرسته وکړي.
مکرون په دوبۍ کې د اقلیمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د سرمشریزې په څڼډه کې یوې خبري غونډې ته وویل چې د دوامداره اوربند او د ټولو یرغملو د خوشي کولو لپاره روانې هڅې باید دوه برابره شي.
د جمعې په ورځ د اسراییل او حماس ترمنځ لنډمهاله اوربند وروسته له هغه مات شو چې منځګړي هیوادونه د دغه اوربند په غځولو کې پاتې راغلل.
اسراییل او حماس د اوربند د ماتولو پړه پر یو بل اچوي.
مکرون همدا راز له اسراییل وغوښتل چې د حماس پر وړاندې خپلې موخې روښانه کړي.
هغه وويل: "موږ په داسې یو وخت کې يو چې نور اسرایيلي چارواکي بايد په دقيقه توګه خپلې موخې او وروستۍ موخه بیان کړي: په بشپړه توګه د حماس له منځه وړل، ايا څوک فکر کوي چې دا امکان لري؟ که داسې وي، نو جګړه به لس کاله دوام وکړي."
مکرون زیاته کړه: "که د اسراییل امنیت د فلسطینیانو د ژوند په بیه او په سیمه کې د عامه افکارو د قهرجنولو په پایله کې خوندي کیږي، په سیمه کې به د اسراییل لپاره هیڅکله ډاډه امنیت خوندي نشي."
د ایران په یزد ښار کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د یوه ۱۷ کلن ایراني ځوان له وژل کېدو وروسته په دغه ښار کې د افغان کډوالو لپاره شرایط سخت شوي دي. د یزد ولایت یوه جګپوړي امنیتي چارواکي ویلي، قاتل یو «بهرنی دی» او نیول شوی دی.
د سرچينو د معلوماتو له مخې، تورن افغان دى او د يزد د کډوالو په ښارګوټي کې ژوند کوي.
دوی ویلي چې د پنجشنبې په شپه د یزد ښار په «میبد» سیمه کې یو ۱۷ کلن ایرانی ځوان له شخړې وروسته وژل شوی دی.
ایراني رسنیو د یزد د والي د سیاسي امنیت مرستیال علي اکبر عزیزي له قوله لیکلي، چې قاتل بهرنی وګړی دی او د یزد په ازاد شهر کې نیول شوی دی.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې له دې پیښې وروسته د سیمې خلک په قهر شوي او د افغان کډوالو پر کورونو یې بریدونه کړي او سوځولي یې دي.
هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسیدلي ښیي، چې د دې شخړې رسنیز کول د دې لامل شوی چې یوه ډله خلک د افغان کډوالو پر ښارګوتي برید وکړي. دا انځورونه ښیي چې کورونو اور اخیستي دي.
ظاهراً په دغه ښارګوټي کې د مهاجرینو د استوګنې په لور د قهرجنو خلکو راتګ له ایراني پولیسو سره د نښتې سبب شوی دی.
په دې وروستیو کې په ایران کې د افغان کډوالو د شمېر له زیاتیدو وروسته د ایران په بېلا بېلو ښارونو کې ورته پیښې راپور شوې چې ایراني اتباعو افغان مهاجر وهلي او د افغان کډوالو د ایستلو غوښتنه کوي.
په دې وروستیو کې د ایران د کورنیو چارو وزارت هم د زرګونو افغان کډوالو د ایستلو اعلان کړی.