رینا امیري:د ښځو پر وړاندې د طالبانو فرمانونه په نړۍ کې له بشري حقونو څخه ناوړه سرغړونه ده

د جرمني رسنیو د راپور له مخې، په پاکستان کې ۱۸۸ افغان کډوال د پنجشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۶مه) په یوه چارټر شوې الوتکه کې جرمني ته ولیږدول شول.

د راپورونو له مخې، دا په دې وروستۍ موده کې د افغان کډوالو لومړۍ ډله ده چې جرمني ته لېږدول کېږي.

د جرمني بهرنیو چارو وزارت ویلي، په دې ډله کې هغه کسان شامل دي چې، له ګواښونو سره مخ و او جرمني یې د لیږدولو ژمنه کړې وه.

په راپور کې راغلي، جرمني ژمنه کړې چې تر ۴۰ زره ډېر افغان کډوال او د هغوی د کورنیو نږدې غړي به ومني.

اخوا بیا هغو پناه غوښتونکو چې د منلو ژمنې ترلاسه کړې دي، د لیږد بهیر پر پڅوالي نیوکه کوي.

دا په داسې حال کې ده چې د چهارشنبې په ورځ د کاناډا د کډوالو چارو ادارې اعلان وکړ چې له پاکستانه یې ۳۳۳ افغان کډوال کاناډا ته لیږدولي دي.

ټاکل شوې ده چې، دا کډوال به د اډمونټون، اوټاوا او د ټورنټو په ګډون د کاناډا په ۳۳ ښارونو کې ځای په ځای شي.

د یادولو ده چې د کاناډا د کډوالو چارو د ادارې په خبره، پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې تراوسه پورې لږ تر لږه ۴۰ زره افغان کډوال کاناډا ته لېږدولي دي.

د نورو په منځ کې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکونکي، ریچارډ بینیټ، د دې ډول تحقیقاتو په اړتیا ټینګار وکړ.

ښاغلي بینیټ زیاته کړه چې په افغانستان کې له کلونو راهیسې له جنګي جرمونو، بشریت ضد جرمونو او بشري حقونو له سرغړونو معافیت روان دی.

د هغه په ​​وينا، دا په داسې حال کې ده، چې په دې هېواد کې د دغه ډول جرمونو د ترسره کولو لپاره د حساب ورکونې کوم ميکانيزم نشته.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي په افغانستان کې د جنګي جنایتونو او د بشریت ضد جرمونو د هر اړخیزې او بې پرې څېړنې او د دغو جرمونو ته پر حساب ورکولو ټینګار وکړ.

خو په افغانستان کې د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي په افغانستان کې د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جرمونو کومې ځانګړې قضیې ته اشاره نه ده کړې.

ښاغلي بینیټ په افغانستان کې د ښځو محرومیت او جنسیتي تبعیض د بشري حقونو د سرغړونې مهمه موضوع وبلله او ویې ویل چې ممکن په نړیوالو محکمو کې په دې اړه دوسیه پرانیستل شي.

هغه زیاته کړه، د نړیوالو قوانینو له مخې ملګري ملتونه د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جرمونو د کمېسیون د څېړلو واک نه لري او دا واک یوازې د جرمونو نړیوالې محکمې ته ځانګړی شوی دی.

دغه ناسته د جمعې په ورځ (د لیندۍ په۱۷) د "په افغانستان کې د شویو جرمونو حساب ورکول: د جرمونو له نړیوالې محکمې هاخوا" تر سرلیک لاندې د بشري حقونو د څلورو نامتو کارپوهانو په حضور کې جوړه شوه.

د ملګرو ملتونو دغه ناسته په دې خبرداري سره جوړه شوې وه چې په افغانستان کې د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جنایتونو له پامه غورځولو خطر شته.

په دې کتنه کې ټینګار وشو چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په زیاتیدو سره، د عدالت او حساب ورکولو غوښتنه تر بل هر وخت زیاته شوې ده.

ملګرو ملتونو په دې غونډه کې یادونه وکړه چې افغانستان په تېرو څلورو لسیزو کې له بشري حقونو څخه د جدي سرغړونو شاهد دی او تر اوسه په دغه هېواد کې د دغو جنګي جنایتونو او بشر ضد جنایتونو د ځواب ویلو لپاره کورنۍ او نړیوالې هڅې کافي نه دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې یو کال مخکې د "طالبانو او د خراسان ولایت د اسلامي دولت د جنایتونو" په اړه خپلې څېړنې بیا پیل کړې او اوس د دې څېړنې غوښتنې نورې هم جدي شوې دي.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په اکس خواله رسنۍ خپور کړي پیغام کې د امریکا د خزانه دارۍ وزارت له خوا پر دې طالب چارواکو لګیدلي‌ بندیزونه غندلي دي.

د مجاهد په وینا فشار او بندیزونه هیڅ ستونزه نشي هوارولی او دا چې د ده په وینا امریکا د دغه دول ناکامو کړنو تجربه لري چې نورې باید تکرار نشی.‌

نوموړي ویلي: “په داسې حال کې چې امریکا پخپله د اسراییل د ملاتړ له امله د بشري حقونو تر ټولو ستر سرغړونکی هیواد دی، د بشري حقونو پر سرغړونو د نورو تورنول او بیا پرې بندیزونه لګول غیر منطقي کار دی.”

د متحده ایالتونو د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلنکین د جمعې په ورځ په یوه اعلامیه کې ویلي چې د امریکا د خزانه دارۍ وزارت او بهرنیو چارو وزارت د ۱۳ هیوادونو په ۳۷ کسانو له بشري حقونو د سرغړونې له امله بندیزونه لګولي دي.

په دې ډله کې د افغانستان، چین او ایران په ګډون د یو شمیر نورو هیوادونو چارواکي هم شامل دي.

د امریکا د خزانه دارۍ وزارت ویلي چې پر طالب چارواکو د ښځو او نجونو د ځپلو له امله بندیزونه لګیدلی او د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزرات سرپرست وزیر حنفي د انساانانو په وژنو، اختطافونو، وهلو او ټکولو کې لاس لري.

په افغانستان کې د روسانو له شتون او له پخواني حکومت سره د طالبانو د جګړې له وخته د پاتې شوو ځمکنیو ماینونو چاودنې ګڼ شمېر افغانان په ځانګړې توګه ماشومان وژلي دي.

د ماینونو ښخول په تېرو شلو کلونو کې د طالبانو د جګړې یو له مهمو تاکتیکونو څخه وو.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې وزیر، محمد عباس اخوند، د ماین پاکۍ له نړیوالې موسسې هلوټرست څخه وغوښتل کابل ولایت د خپلو خدماتو په لومړیتوب کې ونیسي.

هغه د هلوټرسټ موسسې له مشر جیمز میشاییل کاونس سره په لیدنه کې د کابل ولایت ماین پاکي «بیړنۍ اړتیا» ګڼلې وه.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت د انسجام مشر نورالدین رستمخېل وايي،

یوازې په کابل کې ۳۶ سیمې په نښه شوې چې په ماینونو او نا چاودو مهماتو ککړې دي.

د پاکستان دولتي رادیو د راپور له مخې، نوموړي د جمعې په ورځ په اسلام اباد کې خبري غونډې ته د وینا پر مهال زياته کړه، هغه افغانان چې پاکستان کې په قانوني توګه ژوند کوي او یا هم د کډوالۍ اسناد لري په سیاسي فعالیتونو کې برخه نه شي اخیستلی.

د کورنیو چارو سرپرست وزیر ټینګار وکړ چې یوازی د پاکستان اتباع په سیاست کې برخه اخیستلې شي.

ديوې پوښتنې په ځواب کې دکورنيو چارو وزير وويل د کډوالو د ستنیدولو پلان په کوم هېواد کې مشخص نه دی.

هغه وویل چې د افغانانو په ګډون بې اسناده بهرنیان اېستل کیږي. هغه وویل هر هغه څوک چې پاسپورت او ویزه لري پاکستان ته دې پخیر راشي.

له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د تېر اکتوبر په لومړیو کې پیل شوې او د دغه هیواد چارواکي وایي د راتلونکي کال تر لومړۍ میاشتې به څه باندې یو میلیون افغان کډوال له پاکستانه وباسي.