په هرات کې د سیمه ییزو پوليسو يو پخوانى قوماندان د نامعلومو کسانو له خوا په ډزو ووژل شو

په دې بحث کې د سره صلیب او سرې میاشتې موسسې د نړۍوال فدراسیون سلاکارې نیلاب مبارز وویل: «موږ (ښځې) له منځني ښوونځي له زده کړو منع شوي یوو، دا په دې معنا ده چې په راتلونکي کې به زما په سکټور چې روغتیا ده د کار په برخه کې څوک نه وي.»

د دې پنل بلې غړې د افغانستان د پوهنې پخوانۍ وزیرې رنګینې حمیدي وویل: «د یوې مور او افغان مېرمنې په توګه په دې داستان باور نه لرم چې افغان نجونې او مېرمنې نه شي کولي خپل راتلونکی بدل کړي.»

په دې پنل کې د افغان مېرمنو، نجونو او بشري حقونو لپاره د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ځانګړې استازې رینا امیري په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ او په افغانستان کې د امریکایي پوهنتون مشر پروفیسور ایان بیکفورډ ګډون وال وو او پنل د ژورنالیستې کیمبرلي ډوزییر لخوا مدیریت شو.

رینا امیري وویل؛ د طالبانو په واکمنۍ کې د افغانستان د کړکېچن حالت د حل لپاره نړۍوالې مداخلې ته اړتیا ده؛ خو د بدلون راوستونکي به په خپله افغانان وي نه نړۍواله ټولنه.

هغې زیاته کړه: «ښځې د الهام بخښونکي بدلونونو په سر کې وې او دوی له پامه غورځول شوي دي. امریکا به تر هغو له طالبانو سره اړیکې عادي نه کړي؛ ترڅو چې دوی د افغان ښځو وضعیت ته پام او د افغانانو حقونو ته درناوی ونه کړي.»

د دوحې فورم غونډه په قطر کې جریان لري، چې د افغانستان د یو شمېر مهمو موضوعاتو سربېره پکې د نړۍ مهم موضوعات بحث کیږي.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې په یوه راپور کې چې د جمعې په ورځ خپور شوی ویلي: "ډېر افغان ستنېدونکي د ښځو او ماشومانو په ګډون له شدید زیان سره مخ دي، چې ښايي په سخت ژمي کې خپل ژوند له لاسه ورکړي."

په راپور کې ویل شوي، چې پولې ته رسیدونکي خلک ستړي شوي او بېړنۍ مرستې، رواني او ټولنیز ملاتړ ته اړتیا لري."

دوی ويلي، چې په یو شمېر غرنیو سیمو کې سملاسي بيا مېشتېدل ستونزمن دي او دغې چارې کډوال له ستونزو سره مخ کړي دي.

یادې ادارې د یکشنبې په ورځ اسوشیټیډ پریس ته په یوه پیغام کې وویل: "ډېری ناروغان راځي، د بیلګې په توګه د برونکایټس، د سړې هوا او له پاکستان څخه د ستونزمن سفر پایله ورته زیان پېښوونکې ده. دوی د ژوندانه له لومړنیو اسانتیاو هم بې برخې دي."

د کډوالو ادارې وویل: "د هغو کسانو لپاره چې د تګ لپاره هېڅ ځای نه لري، د محدودو وسیلو سره، دوی کولی شي په کمپونو کې پاتې شي چې پولې ته نېږدې جوړ شوي دي."

خو د کډوالو په وینا؛ چې دا کمپونه ډېر محدود امکانات لري او بېرته راستنېدونکي پکې له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

د پاکستان کورنیو چارو وزیر وايي، په تېرو دوو میاشتو کې څلور لکه ۸۲ زره افغانان، چې د استوګنې رسمي اسناد يې نه درلودل، له پاکستانه افغانستان ته ستانه شول.

سرفراز بکټي زیاتوي، هغه لس افغانان، چې د اوسېدو اجازه یې لرله؛ خو په سياسي فعاليت کې يې لاس درلود هم له پاکستان ایستل شوي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر د دغو لسو کسانو د هويت او په پاکستان کې ددوی د سياسي فعاليتونو په اړه نور جزيات ور نه کړل.

سرفراز بګټي وویل یوازې پاکستاني اتباع حق لري، چې په دغه هیواد کې په سیاسي فعالیتونو کې برخه واخلي.

هغه بهرنیو وګړو ته، چې په پاکستان کې اوسيږي، خبرداری ورکړ، که په فعاليتو کې برخه واخلې، سملاسي به وايستل شي.

ګڼو بنسټونو له دغه هېواده د افغانانو په زور ايستلو له امله پر پاکستان نیوکې کړې او د بندېدو غوښتنه یې کړې.

څه باندې دوه میاشتې مخکي پاکستان د هغو افغانانو، چې د اوسېدو اسناد يې نه درلوده د جبري ايستلو پروګرام اعلان کړ او پلان لري، چې ۱.۷ میلیونه افغانان له هېواده وباسي.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر ويلي، له پاکستانه د ايستلو په لومړي پړاو کې به هغه افغان کډوال شامل وي، چې اوسېدو اسناد نه لري.

د هغه په ​​وينا؛ د طالبانو د لوړو زده کړو يو پخوانى وزير د ښځو د زده کړو د ملاتړ په تور له دندې ګوښه شوى دى.

ښاغلي بېنېټ د طالبانو د ګوښه شوي چارواکي نوم وانه خیست؛ د لوړو زده کړو اوسنی وزیر ندا محمد ندیم چې د طالبانو له سخت دریځو څخه ګڼل کېږي ترې وړاندې عبدالباقي حقاني د دغه وزارت مشر و.

حقاني د ۱۴۰۰ کال د سنبلې په ٢١مه ويلي وو، چې نجونې د زده کړې حق لري؛ خو بايد په جلا يا غير مخلوط ټولګي کې زده کړې وکړي.

ښاغلي بېنېټ د یکشنبې په ورځ د دوحې د فورم په غونډه کې خبرې کولې، چې یوه موضوع یې د افغان نجونو تعلیم و.

هغه هلته د طالبانو د اختلاف په اړه وویل: "د طالبانو یووالی د دوی یو ځواک دی، ځکه چې دوی یووالی خورا بنسټیز ګڼي.مګر د نجونو د زده کړو په برخه کې زه فکر نه کوم چې دوی دا یووالی ولري.موږ دا توپیر په ځینو بیانونو کې لیدلی دی."

هغه د طالبانو د لوړو زده کړو له پخواني وزير سره د خپلې ليدنې په اړه وويل، چې دغه چارواکي په پوهنتون کې د نجونو لپاره په جلا ټولګيو کې د زده کړو د زمينې د برابرولو خبره کوله.

بینیټ وویل: "موږ د ښځو او نجونو د زده کړو په اړه مفصلې تخنیکي خبرې وکړې. هغه دا نه ویل چې نجونې دې پوهنتون ته نه ځي. بلکه؛ هغه وویل چې څنګه په جلا ځای کې نجونې او میرمنې زده کړې وکړي."

خو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د راپور ورکوونکي په وينا؛ د طالبانو دغه وزير څو مياشتې وروسته له خپلې دندې لرې شو.

طالبانو اعلان کړی، چې د دې ډلې د شریعت له تفسیر سره سم تر اوسه د نجونو او ښځو لپاره ښوونځیو او پوهنتونونو ته د تګ لازم شرایط نه دي برابر شوي.

دې ډلې د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانستلو لپاره مهال ویش هم نه دی وړاندې کړی.

د افغانستان د ملي امنیت پخواني رییس پر اېکس ټولنیزې شبکې د افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې ویډیو په شریکولو سره لیکلي، چې د سالنګ د تونل پروژې په څېر د خوشبینه انځور د وړاندی کولو لپاره د طالبانو هڅې، د میلیونونو افغان نجونو او مېرمنو تریخ حقیقت له منځه نه شي وړلی، چې له زده کړې او کار څخه بې برخې دي.

هغه زیات کړې: «د افغانستان زړورې ښځې چوپه خوله پاتې کېدل نه غواړي.د یو ډېموکراټیک حکومت لپاره د دوی نه ماتېدونکې ارادې/غوښتنې، چې د دوی په پاڅونونو کې منعکس کیږي، د روښانه راتلونکي لپاره د مشعل په توګه کار کوي.»

نبیل په خپل لیک کې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د طالبانو د رژیم پر وړاندې دې فشار راولي او د تبعیض ختمولو، د مذهب، جنسیت او توکم پرته د ټولو افغانانو لپاره د مساوي حقونو تضمین، دټولو افغان نجونو او ښځو لپاره زده کړو او کار ته د لاسرسي ډاډ او د بشري حقونو د سرغړونو او له واک څخه د ناوړه ګټې اخیستنې لپاره د رژیم حساب ورکول باید وي.

نوموړي ویلي: «یوازې د دوامدار فشار او ثابت ملاتړ له لارې موږ کولی شو د افغانستان له خلکو سره د یوې عادلانه، برابرې او ډېموکراتیکې ټولنې د هیلو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړو. د عمل وخت راغلی. راځئ چې یوازې لیدونکي نه اوسو؛ راځئ چې د مثبت بدلون استازي واوسو.»

څو ورځي مخکې؛ د افغانستان انټرنشنل - پښتو په سپړنه خپرونه کې لیکوالې او شاعرې شفیقه خپلواک ویلي وو: « یوې ښوونکې راته لیکلي له شپږم ټولګي فارغې نجلۍ داسې ژړل لکه مور یې چې مړه وي. بلې غوښتل ځان ناکام کړي چې راتلونکی کال بیا ښوونځي ته راشي».

د هغې په خبره، په افغانستان کې د طالبانو واکمنېدو سره که تاوتریخوالی کم شوی، خو له انساني حقونو سرغړونې روانې دي.

نوموړې په خپلو خبرو کې پر نجونو او مېرمنو د طالبانو محدودیتونو ته په اشاره واي، د طالبانو سیستماتیک تبعیض افغان نجونې او مېرمنې د افغان نجونو او ښځو د ورځني او عامه ژوند له ډیرو برخو اېستلې دي.

د هغې په خبره، په ښځو او نجونو د سختو محدودیتونو سربیره، د طالبانو واکمنۍ کې بې قانونه وژنې، شکنجې او ناوړه چلند، جسمي مجازات، په خپل سري نیول او توقیف او د بندیانو له حقونو سرغړونې لا هم روانې دي.

روزا اوتونبایوا تېره میاشت هم ویلي وو، چې په افغانستان کې پر مېرمنو او نجونو لګېدلي بندیزونه د حکومتي سیستم یوه برخه ګرځېدلې ده، چې بېلول یې ستونزمن دي.

نوموړي د اسلامي هېوادونو د همکارۍ په کنفرانس کې د افغان مېرمنو او نجونو پر وضعیت اندېښنه څرګنده کړه او په افغانستان کې یې له بشري حقونو څخه روانې سرغړونې جدي وبللې.

نوموړې په جده کې “ښځې په اسلام کې” د کنفرانس په ترڅ کې وویل، چې د افغانستان واکمنان د افغانستان د نیمايي نفوس اساسي حقونه تر پښو لاندې کوي او دا تر ټولو تریخ حقیقت دی.

هغې ویلي، چې په افغانستان کې د مېرمنو اوسنی وضعیت کړکېچن دی او له هر ډول ټولنیز فعالیت څخه بې برخې دي.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې طالبانو په بیا واکمنېدو سره اول نجونې له شپږم ټولګي پورته زدکړې بندې کړې، وروسته یې د نجونو پوهنتوني زدکړې او د ښخو پر کار هم بندیز ولګاوه.

که څه هم پر کور او بهر له طالبانو بیا بیا د نجونو د کار او زدکړو د بیا پیلېدو غوښتنه کېږي، خو تراوسه داسې کومه نښه نشته چې دا ډله له خپلو بندیزونو شاته شي.