پکتیا کې د ځمکې پر سر جنجال کې د طالبانو په ډزو اته تنه ژوبل شول او ۴۰ نور یې بندیان کړل

د ایران د اسلامی جمهوریت خبری اژانس ایرنا د راپور له مخې ښاغلی منتظری زیاته کړه چې دا په داسې حال کښې دی چې په دې وروستیو کښې په افغانستان کښې د نشه ایزو موادو د تولید د کمیدو په هکله ادعاګانې شوي دي.

دغه ایرانی چارواکی د اردبیل ښار له نشه ایزو موادو سره د مبارزې د ادارې د شپږ میاشتنی راپور د خپرولو په غونډه کښې وویل: له ایران سره د افغانستان ګاونډیتوب دغه هیواد د نړۍ د ۹۰ فیصده اپینو د کشف او په نورو هیوادونو ته ترانزیت د مخنیوی سبب شوی دی.

دغه ایراني چارواکي دا هم ویلي چې د روان هجري لمریز کال په لومړیو شپږو میاشتو کې په اردبیل ښار کې تر ۱۵۰۰ کیلو ګرامه زیات نشه يي توکي نیول شوي دي.

تر دې مخکې د ایران د مخدره موادو پر ضد د مبارزې مرکزي دفتر خبرداری ورکړی و چې افغانستان ته د مخدره موادو د صنعتي تولید لپاره د پام وړ مخکیني مواد واردیږي.

ملګرو ملتونو د روان کال په سپټمبر میاشت کې راپور ورکړ چې په افغانستان کې د کوکنارو کښت ۹۵ سلنه کم شوی دی خو ایراني چارواکو په وار وار دغه راپور رد کړی دی.

د کابل ښار د دیارلسمو او اتلسمو ناحیو اړوندو سرچینو افغانستان انټرنېشنل ته ویلي چې، طالبانو د دې سیمې اوسېدونکو ته د «کډوالو لپاره د مرستې د فورمې» په نوم یوه پاڼه هم وېشلې ده.

دغو سرچینو ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې کابل ښاروالۍ د سیمې او جوماتونو وکیلانو ته امر کړی، چې خلک قانع کړي، څو دغه پیسې ورکړي.

دوی وايي، طالبانو خبرداری ورکړی چې که د دشت برچي اوسېدونکي دغه پیسې ورنکړي، پر وړاندې به یې له زور څخه کار واخلي.

تر دې وړاندې طالبانو د دې ډلې د مشر ملا هېبت الله اخندزاده په مشرۍ د یوې طرحې د تصویب خبر ورکړ چې، پر اساس یې په کابل او ولایتونو کې د کډوالو د دایمي اوسېدو لپاره ځمکې وېشل کېږي.

طالبانو له نړیوالو سازمانونو، سوداګرو او پانګوالو هم غوښتي چې له پاکستانه له راستنېدونکو کډوالو سره مالي مرستې وکړي.

تر دې مخکې ملګرو ملتونو اعلان کړی و چې له پاکستانه اېستل شویو کډوالو ته یې لس میلیونه ډالر ځانګړې کړې دي.

هغه وویل چې ګواښونه او د تاوتریخوالی او له پوځی لارو د افغانستان د ستونزو د حل مناسبه لاره نه ده او د دغه هیواد حالات نور هم پیچلي کوی .

ښاغلي مهدوي په یوه بیان کې له نړیوالې ټولنې او د سیمې له هېوادونو غوښتي چې د افغانستان په اړه دې له خپلو تېرو تېروتنو زده کړي او د دغه هېواد د اوسنیو شرایطو او واقعیتونو او له هر ډول جګړې پرته د افغانانو د غوښتنو په پام کې نیولو سره د افغانستان په اړه خپله تګلاره جوړه کړي.

د طالبانو مخالفو ډلو په دې وروستیو اونیو کې په مسکو، دوشنبه او ویانا کې غونډې کړې دي.

دغو ډلو د ویانا له غونډې وروسته وویل چې دوی یوې داسې طرحې ته رسېدلي چې کولای شي د طالبانو مخالف ځواکونه سره یو کړي او یو پیاوړی ډیموکراتیک اپوزیسیون جوړ کړي.

په ورته وخت کې چې د نړۍ په بېلابېلو ښارونو کې د طالبانو پرضد سیاسي غونډې کېږي، د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د طالبانو پر وړاندې د ازادۍ او ملي مقاومت جبهې چریکي بریدونه هم زیات شوي دي.

په ورته وخت کې د طالبانو پر ضد د چریکي بریدونو او سیمه ییزو غونډو له زیاتیدو سره د طالبانو د دفاع وزیر محمد یعقوب د دغې ډلې مخالفینو ته خبرداری ورکړ.

د طالبانو د دفاع وزیر هغو کسانو ته چې د ده په وینا "د ګډوډۍ او امنیت د ګډوډولو لپاره کار کوي" خبرداری ورکړ چې "غیر ضروري تبلیغات به تاسو ته زیان ورسوي."

په همدې حال کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال عباس ستانکزي د طالبانو د مخالفینو د غونډې د ترسره کېدو په غبرګون کې ویلي چې دا غونډې د دغې ډلې د کمزوري کولو او بدنامولو لپاره کېږي.

د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر دغه غونډې "ناقانونه" وبللې او ویې ویل: "تاسو په امتحان کې بریالي شوي نه یاست. "ستاسو نیټه تیره شوه."

اسدالله او جان محمد د کندهار ښار ختيځ ته په شورندام کې د وچې مېوې په مارکېټ کې د اینځورو او بادامو سوداګري کوي.

دوی وایې، سږ کال يې حاصلات زیات خو تر تېرو کلونو بهرنيو هيوادونو ته کم صادر شوي دي.

د دوی په خبره، پاکستان ته یې د صادراتو ډېره برخه روانه ده، خو زيات مهال پاکستان د افغانستان د مېوې د حاصلاتو پرمهال پر ډيورنډ کرښه ستونزې جوړوي.

د وچې مېوې دغه سوداګر وايې، د طالبانو حکومت بايد پر يوه لار تکيه ونه کړي: «وچه مېوه چين او دوبۍ کې ښه بازار لري بايد يوه لاره ورته جوړه شي، چې حاصلات ډېر روان شي، اوسنی حکومت بايد د نړۍ سره اړيکې او لارې جوړې کړي.»

بلخوا بيا په کندهار کې د طالبانو تر واک لاندې د سوداګرۍ خونۍ مرستيال عبدالباقي بينا وايي، چې له کندهار څخه سږ کال د ۱۸۱ ميلیونو ډالرو په ارزښت نژدې ۵۴ زره ټنه وچه مېوه بهرنيو هیوادونو ته صادره شوې ده.

د ده د معلوماتو له مخې، هند، پاکستان او عربي اماراتو ته اینځر، مميز، اب جوشي، بادام او ځینې نوره وچه مېوه په دې صادراتو کې شامله ده.

بينا د سوداګرو غوښتنې مني او وایې، د سپين بولدک او پاکستان ترمنځ لاره بنده او لا هم ډېره وچه مېوه په کندهار کې پاته ده، چې بايد د نړۍ تر بازاره ورسيږي.

سږ کال درې ځله د چين بېلا- بیلو سوداګرو د کندهار د طالبانو تر واک لاندي د سوداګرۍ خونې له مسولينو سره د تجارت د پياوړتيا په هدف کتلي وو، خو د سوداګرو په خبره، تر اوسه یې کومه خاصه نتيجه نه ده ورکړې.

اوچا دغه راپور نن دوشنبې (د لیندۍ ۲۰مه) خپور کړ او زیاته یې کړه چې، د روان کال د مې او نوامبر میاشتو ترمنځ شاوخوا لس میلیونه کسان د بودیجې د کمښت له امله د خوراکي توکو له مرستو بې برخې پاتې شوي دي.

د اغیزمنو خلکو د ستونزو د حل لپاره د ملګرو ملتونو په غوښتنه کې پنځه لویې غوښتنې شاملې دي چې پکې د سوریې لپاره ۴،۴ ملیارد ډالره، د اوکراین لپاره ۳،۱ ملیارد ډالره، د افغانستان لپاره ۳ ملیارد ډالره، د ایټوپیا لپاره ۲،۹ ملیارد ډالره او د یمن لپاره ۲،۸ ملیارد ډالر شامل دي.

دغه سازمان په ۲۰۲۴ کال کې د ناوړه بشري وضعیت په اړه هم خبرداری ورکړی دی.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږي کوونکي مارټین ګریفیټس په دې اړه د ژورې اندیښنې په څرګندولو سره وویل چې، که د راتلونکي کال لپاره د اړتیا وړ بودیجه ترلاسه نشي نو اړو کسانو ته به د مرستو رسول ستونزمن شي.