اوچا: په ۲۰۲۴ کې د افغانستان په ګډون د ځینې هیوادونو لپاره ۴۶،۴ میلیارد ډالرو ته اړتیا لرو

په ننګرهار یو شمیر افغان سوداګرو نن دوه شنبې د ( لیندۍ ۲۰ مه ) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل چې د طالبانو د ټرانسپورټ وزارت په شمول اقتصادي مافیا فعاله شوې او په ولایتونو کې یې د باري موټرو د اتحادیو پارکینګونه جوړ کړي او له دې لارې د ورځې میلیونونه افغانۍ غیر قانوني عواید لاسته راوړي.

افغان سوداګر وايي دغه چاره د سوداګریزو توکو انتقال له ځنډ او خنډ سره مخامخ کړی دی.

د دوی په وینا ددې پارکنګونو علاوه کوم سوداګر نشي کولی چې باري موټر په کرایه ونیسي او یا هم له دو څخه پرته خپل سوداګریز توکي ولایتونو ته انتقال کړي.

دوی زیاتوي دغه اتحادیې په خپل سر د باربري موټرو لپاره کرایي ټاکي چې هغه د بازار له کرایو څو چنده لوړې دي.

سوداګر نیوکه کوي چې نه یوازې په ننګرهار کې بلکې په ټولو ولایتونو کې ورته پارکینګونه جوړ شوي دي، چې له امله یې د لوړو کرایو او غیر قانوني پیسو اخیستلو په بازارونو کې پر عامو افغانانو د خورکي او غیر خورکي توکو بیې لوړې کړې دي.

دغه سوداګر وايي څو ځله د ملا عبدالغني برادر په کډون ګڼو طالب چارواکو ته ورغلي ترڅو د دې کار مخه ونیسي خو هغوی یې په مخنوي کې پاتې راغلي دي او ویلي یې دي چې د دوی زور پرې نه رسیږي.

دوی افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل چې دا ځل د ولایتونو سوداګر غواړي کندهار ته لاړ شي او خپل شکایت د طالبانو مشر ملا هبت الله ته ورسوي.

طالبانو د دولتي قرارادادونو او مالیه راټولو پروسه پټه ساتلې ده او ملت او رسنیو ته په دې اړه له معلوماتو ورکولو ډډه کوي، چې ایا څومره عواید لاسته راځي او چیرته مصرفیږي.

طالبان د رسنیو له لارې بار بار ویلي چې د دې ډلې د واک ته رسېدو سره په افغانستان کې فساد ختم شوی دی.

د طالبانو واک لاندې افغانستان کې رسنۍ ددې ډلې لخوا سانسور دي او اجازه نه لري چې د طالب د واکمنۍ لاندې چارواکو فساد په اړه راپورونه چمتو کړي.

افغانان وايي دوی خوښ وو چې طالبان به د فساد مخه ونیسي خو د ورځې په تېریدو سره په افغانستان کې د فساد لمنه مخ په پراخیدو ده او د تېر حکومت په شان فساد مخ په زیاتیدو دی.

دغه سازمان د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۹مه) د اسوشیټیډ پرېس خبري اژانس ته ویلي چې، له پاکستانه راستانه شوي کډوال له ګواښ سره مخامخ دي.

د دغه سازمان په وینا، په دې کډوالو کې هغه کورنۍ هم شته چې له څو نسلونو راهیسې په پاکستان کې اوسیدلي او اوسمهال په افغانستان کې کورونه او سرپناوې نه لري.

د راپورونو له مخې، اتیا سلنه ستنیدونکي کډوال ښځې او ماشومان دي چې ډیری یې د اغیزمنېدو له ګواښونو سره مخ دي.

د ژمي رسیدو د مرستندویه ادارو کاري شرایط له ستونزو سره مخامخ کړي او دغه ادارې په سختیو سره کډوالو ته رسیدنه کوي.

د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د شمیرو له مخې، د اکټوبر له پیل راهیسې تراوسه لږ تر لږه ۵۰۰ زره افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي او یا هم په خپله خوښه هېواد ته ستانه شوي دي.

د اکټوبر په لومړیو کې د پاکستان هغه پریکړه چې له دغه هیواده د ۱.۷ میلیونو «ناقانونه» کډوالو د اېستلو په اړه وه، بیلابیل نړیوال غبرګونونه هم له ځانه سره درلودل.

سره له دې چې په ځلونو له پاکستانه په جبري توګه د افغان کډوالو د اېستلو د بهیر د بندولو غوښتنې وشوې، خو پاکستان خپل دریځ بدل نکړ.

دا عسکر وروسته له هغه پاکستان ته وتښتېدل چې طالبانو په ۱۴۰۰ کال کې د افغانستان واک تر لاسه کړ او د پاکستان د موقت حکومت له پرېکړې وروسته چې د استوګنې له رسمي اسنادو پرته د مهاجرو د اېستلو له خطر سره مخ دي.

دغه ۲۰۰ افغان سرتیري د هلمند ولایت د امنیت د تامین په موخه د برتانوي ځواکونو ترڅنګ له طالبانو سره په جګړه بوخت وو.

د افغانستان د پخواني حکومت د پوځ لوی درستیز جنرال عبدالهادي خالد چې اوس په امریکا کې دی، وویل: «کله چې نور ملتونه د افغانستان د پرمختللو ځواکونو حالت او بدبختیو ته ګوري، نو په لویدیځ څنګه باور وکړي؟ "

د بريتانيا د دفاع وزارت بي بي سي ته ويلي، چې په افغانستان کې له مستحقو کسانو سره د مرستې لپاره يې سخاوتمندانه ژمنه کړې ده.

بي بي سي د برتانیا د دفاع وزارت د یوه ویاند له خولې ویلي، "موږ تر دې دمه شاوخوا ۲۴۶۰۰ کسان خوندي ځای ته رسولي دي، چې په هغو کې زرګونه هغه کسان دي چې د افغانستان [کډوالو د ځای پر ځای کولو] پروګرامونو ته وړ دي."

هغه وويل چې په بريتانيا کې د افغانانو د پناه غوښتنې درخواستونه په دقت سره څېړل کېږي او هېواد يې په دې اړه "په اتوماتيک ډول" پرېکړه نه کوي.

جنرال ریچارډ بارونز، چې تر ۱۲ کلونو یې په افغانستان کې د برتانوي پوځ لپاره دنده کړې، بي بي سي ته وویل چې د سرتېرو په لېږد کې د بریتانیا پاتې راتلل "د شرم وړ" دي.

هغه وویل، دا ښیي چې بریتانیا یا "دوه مخی" یا "ناتوانه" ملت دی، چې دواړه د منلو وړ نه دي.

د برتانوي پوځ پخواني جنرال وویل: "دا خیانت دی او د دې خیانت قیمت دا دی چې هغه خلک چې زموږ سره یې خدمت کړی یا به مړه شي یا به خپل پاتې ژوند په زندان کې تیر کړي."

د افغانستان د اسلامي جمهوریت له سقوط وروسته د بریتانیا پخواني لومړي وزیر بوریس جانسن پارلمان ته وویل چې د افغان ځانګړو ځواکونو خدمت خورا مهم دی او بریتانیا به یې خوندي ځای ته د لېږدولو لپاره هر ډول ممکنه هڅه وکړي.

خو د افغان امنيتي ځواکونو د پخوانيو غړو يوې شبکې بي بي سي ته داسې شمېرې او معلومات وړاندې کړي، چې ښيي شاوخوا ۲۰۰ برتانیا سره همکار سرتېري په پاکستان کې دي او افغانستان ته د ايستلو له خطر سره مخ دي.

بي بي سي یو شخصي لیک هم ترلاسه کړی چې ښیې د ۲۰۲۲ په مارچ کې د بریتانیا له بهرنیو چارو وزارت غوښتنه شوې وه چې د ۳۲ پخوانیو قومندانانو ، وکیلانو او حکومتي چارواکو یوې ډلې ته بیړنۍ مرستې چمتو کړي چې له انګلستان او متحده ایالاتو سره یې کار کړی خودوی هم منفي ځواب ترلاسه کړی.
​

کریم خرم نن دوشنبه (د لیندۍ ۲۰مه) په خپله اېکس ټولنیزه پاڼه کې لیکلي چې، په هر هېواد کې باید ټول خلک د خپل برخلیک په ټاکلو کې شریک وي.

د ښاغلي خرم په خبره، د افغانستان ځانګړي وضعیت ته په کتو باید بهرني ډیپلوماتان د کلمو په انتخاب کې له احتیاط کار واخلي.

نوموړي په ټینګار سره وویل چې:"طالبان د پښتنو استازي نه دي، په هر هیواد کې ټول خلک باید د برخلیک په ټاکلو او پریکړو کې شریک وي، که په افغانستان کې وي یا بل ځای، خو دا موخه د یوه ښه اساسي قانون له لارې پوره کېږي، نه د قومونو د وېش او د یوه هیواد په لبناني کیدو سره."

د ایران د بهرنیو چارو وزیر امیر عبداللهیان په تهران پوهنتون کې په خپله وینا کې یو ځل بیا ټینګار وکړ چې د یوه ټول ګډونه حکومت له جوړېدو پرته به په افغانستان کې ټیکاو رامنځته نشي.

نوموړي همداراز ویلي و، طالبان داعش نه دي خو د افغانستان د حقیقت یوه برخه دي.

د ایران د بهرنیو چارو د وزیر دغه څرګندونې د افغانانو او سیاستوالو له سختو غبرګونونو سره هم مخ شو.

د هرات اسلام کلا ښاروګوټي کې یو شمیر ډاکټرانو نن دوشنبې د ( لیندۍ ۲۰ مه ) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل چې د طالبانو د اسلام کلا ښاروالۍ مسوولینو نه یوازې د ناروغانو پر سر مالیه غواړي، بلکې د ډاکټرانو له تنخوا هم مالیه غواړي.

په اسلام کلا کې د یو خصوصي روغتون ډاکټر افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «طالبان روغتون راغلل د ډاکټرانو د تنخواګانو او د ناروغانو د تعداد د ثبتولو غوښتنه يې کوله او په دې اړه یې فارم یې پر ټولو روغتونونو او درملتونو ووېشلو ترڅو ډاکټران له خپلو معاشونو او د هر ناروغ پر سر دمیاشتې په پای کې مالیه ورکړي».

په اسلام کلا ښارګوټي کې ډاکتران وايي طالبانو له دې وړاندې د خصوصي روغتونونو له مسوولینو سره کومه مشوره نه ده کړې او دا کار په زور کوي چې ډیری ډاکټران کار پرېښود ته اړ کړی.

هغه فارم چې د هرات اسلام کلا کې د طالبانو ښاروالۍ لخوا ترتیب شوی او پر خصوصي روغتونونو او ډاکټرانو وېشل شوی، یوه کاپي یې افغانستان انټرنشنل پښتو ته هم رسېدلې ده.

د اسلام کلا ډاکټران وايي په ولایت او ولسوالیو کې د طالبانو ځايي چارواکي خپل سري کوي، چې دا به د طالبانو د واکمنۍ او د ولس ترمنځه واټن زیات کړي.

دوی زیاتوي د مالیې راټولو شفاف سیسټم نشتون د دې لامل کیږی چې دغه مالیه هم د ځايي طالب چارواکو شخصي جیبونو ته ځي.

د افغانانو نیوکې دا دي چې یو خوا د طالبانو واکمنېدو سره په هیواد کې اقتصادي وضعیت کړکچین دی او بلخوا د طالبانو له لوري مالیه اخیستل به د نور هم دا وضعیت خراب کړي دي.