د ټولییز تړون سازمان: له افغانستانه د ترهګرۍ د خپرېدو او د وسلو د قاچاق ګواښ شته

د خوړو نړیوال پروګرام نن سه شنبې د (لیندۍ ۲۷مه) په خپله اېکس پاڼه کې لیکلي چې دغه مرستې به په افغانستان کې له خوارځواکۍ سره په مبارزه او همداراز له بیوزلو خلکو سره د خوراکي توکو د مرستو په برخه کې ولګول شي.

دغه اداره په داسې حال کې له خوارځواکۍ سره د مبارزې خبره کوي چې د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونېسېف) په خپل وروستي راپور کې د شاوخوا ۲،۸ میلیونه ماشومانو چې عمرونه یې له پنځو کلونو کم دي او د ۱،۱ میلیونه مېندوارو او شیدې ورکوونکو مېرمنو د خوارځواکۍ خبر ور کړ.

دغې ادارې په خپل راپور کې وچکالي او اقتصادي ستونزې په افغانستان کې د ښځو او ماشومانو د اغېزمنېدو لامل بللی دی.

مرستندویه ادارې په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره د مرستو لپاره د بودیجې له کمښت څخه سرټکوي او وایي چې، په افغانستان کې تر ۲۹ میلیونه ډېر خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

په افغانستان کې د اقتصادي ناورین له امله ښځې او ماشومان ډېر زیانمن شوي او د ماشومانو، شېدو ورکوونکو او مېندوارو مېرمنو ترمنځ د خوارځواکۍ شمېرې هم ډېرې شوې دي.

تر دې مخکې هم د خوړو نړیوال پروګرام خبرداری ورکړی و، چې که افغانستان ته د اړتیا وړ بشري مرستې و نه رسیږي نو تر ټولو ډیر به ښځې او ماشومان اغېزمن شي.

په افغانستان کې د ښځینه ډاکټرانو کمښت عام دی؛ خو بیا هم طالبانو د نجونو پر زدکړو بندیز لګولی او له امله یې ورځ تر بلې دا مشکل ډېرېږي.

دوی د ښځينه ډاکټرانو کمښت يوه جدي ستونزه یادوي.

شازيه د خاص اروزګان ولسوالۍ اوسېدونکې ده، چې مرکز ترینکوټ ته د درملنې لپاره راغلې نوموړې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل؛ ډېری داسې ناروغۍ شته، چې نارینه ډاکتر ته د یوې ښځې په توګه ستونزه ویل سخت وي.

هغې زیاته کړه: "موږ ښځينه ډاکټر ته خوشحاله يو، موږ نارينه ډاکټر ته خپل مشکل څنګه ووايو؟ نارينه ډاکټر ته خپل مشکل ويل د پزې پرې کېدل راته ښکاري."

د دغه ولایت د اوسېدونکو په خبره، چې په لېرو پرتو سیمو کې د ښځینه ډاکترانو کمښت د دې لامل شوی، چې ډېری ښځینه ناروغانې مرکزي روغتونونو ته تر رسېدو وړاندي ژوند له لاسه ورکړي.

بل لوري بيا د اروزګان په مرکزي روغتون کې يوه داکټر افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، چې په ټول ولایت کې د ډاکتر نګار په نوم يوه ايم ډي يا د عمومي ناروغيو معالجه ښځينه ډاکټره لري، چې د ټولو ناروغانو کتل ورته سخت دي.

د دې ولايت د طالبانو د روغتيا مسوول ډاکټر محمد الله روحاني بيا وايي، چې اته ایم ډي یا معالجې ډاکټرانې لري؛ خو د ولایت د نفوس په پرتله دا بسنه نه کوي.

د هغه په خبره، چې د ښځينه ډاکټرانو او روغتيايي خدمتونو د کمبود ستونزه یې له مرکز سره شریکه کړې او تمه لري، چې ډېر ژر به ستونزې حل شي.

د دې ولايت د لېرو پرتو سېمو اوسېدونکي زيات مهال خپل ناروغان مرکز ترینکوټ يا کندهار ښار ته وړي، چې د لارې په اوږدو کې د سختو ستونزه سره مخ او ان زیات مهال ناروغ د لارې په اوږده کې مړ کیږي.

د روان عيسوي کال د نومبر پر ۲۴ د طالبانو د عامې روغتيا وزير قلندر عباد هم په دې ولایت کې د روغتيايي خدمتونو او ښځينه ډاکترانو د کمښت ستونزه منلې وه او ژمنه يې کړې وه، چې دغه ستونزه به حلوي.

په افغانستان کې بې سرحده ډاکټرانو هم نن سې شنبه په يوه بيان کې ويلي، چې د روغتياپالانو کمی د دې لامل شوی، چې خلګ د روغتيايي خدمتونو څخه بې برخې شي.

په داسې حال کې چې طالبانو د نجونو پر وړاندې د ښوونځيو او پوهنتونونو دروازې تړلي، د افغانستان په ګڼو لېرې پرتو ولایاتو کې د ښځینه ډاکترانو ستونزه موجود ده.

سره له دې چې په ټول هیواد بیا په ځانګړي توګه په هرات کې طالبانو پر ښحو سخت بندیزونه لګولي او ان څو موده مخکې د څو روزنیزو مرکزونو دروازې هم په دې ولایت کې د نجونو پروړاندې وتړل شوې، خو میرمن سلجوقي وایي چې د ښځو د سوداګرۍ لپاره ښې زمینې برابرې دي.

دغه نندارتون د ودان موسسې په همکارۍ د ښځینه سوداګرو د پیاوړتیا په موخه جوړ شوی دی.

د یادې موسسې یوې کارکوونکې نسیمه هاشمي باختر اژانس ته ویلي، چې په دغه نندارتون کې ۱۲۰ میرمنو خپل توکي د بازار موندنې لپاره نندارې ته ایښي دي.

له بلې خوا د دغه نندارتون ګډونواالې ورته پروګرامونه د خپلو محصولاتو د بازار موندنې لپاره اغیزناک ګڼي.

په دغه نندارتون کې د ښځو د لاسي صنايعو توکي لکه غالۍ، خوراکي توکي، خټین لوښي، نقاشي، مینیاتوري، خولۍ، د ښځو جامې او نور توکي نندارې ته اېښودل شوي دي.

ژولیا پارسي چې د تلې په ۵مه په کابل کې د طالبانو استخباراتو نیولې وه، له درې میاشتیني بند وروسته د دوشنبې په ورځ د لیندۍ په ۲۷مه له بند خوشې شوه.

طالبانو له تیرو څه باندې دوو کلونو راهیسې ډیر شمیر فعالانې، خبریالان او د مدني ټولنې غړي نیولي خو هیڅکله یې د دغو فعالانو د خوشې کېدو، پر دوی د لګېدلیو تورونو او نورو اړوند اړخونو په اړه معلومات نه دي ‌ورکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د بشري حقونو ملاتړې ادارې بیا د افغانستان پر روان بشري وضعیت اندیښمنې دي او وایي چې افغانستان د بشري حقونو له پلوه له بد وضعیت سره مخامخ دی.

د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) مشرې رزا اوتنبایوا به د افغانستان پر وضعیت خبرې وکړي.

داسې انګېرل کېږي چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت او په دغه هېواد کې بشري ناورین د بحث اصلي ټکي دي.

په افغانستان کې د ښځو او نجونو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا وروستۍ ناسته د اکټوبر په ۲۰مه په نیویارک کې د دغه سازمان په مرکزي دفتر کې د بندو دروازو شاته جوړه شوې وه.