د روسیې او هند د بهرنیو چارو وزیران د افغانستان پر حالاتو وغږېدل

په پکتیا ولایت کې د طالبانو د عامې روغتیا رییس محمد منصور وویل؛ دا ډول کلینیک چې د «شریعت د اصولو» او روغتيا پر بنسټ جوړ شوی، په ډېرو ولایتونو کې نه شته.

افغانستان یو له هغو لسو هېوادونو څخه دی، چې د زیږون پر مهال د ښځو د مړینې کچه په کې لوړه ده.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې؛ په افغانستان کې په هرو دوو ساعتونو کې یوه ښځه د زیږون پر مهال ژوند له لاسه ورکوي.

د روغتیا د نړۍوال سازمان د تازه شمېرو له مخې؛ په افغانستان کې په هرو ۱۰۰ زرو زیږونونو کې ۶۳۸ښځې مري، په داسې حال کې چې په فرانسه کې دا شمېره ۸ مېرمنو ته رسېږي.

په ورته وخت کې د افغانستان لپاره د ناروې د کمېټې مشر ترژ واتردال وايي، چې په لرو پرتو سیمو کې د ښځو د مړينې شمېره ۵ زرو ته رسيږي.

د افغانستان لپاره د ناروې کمېټه غواړي د افغان مېندو د مړينې د مخنيوي لپاره د افغانستان په څلورو نورو ولايتونو کې هم ورته کلينيکونه جوړ کړي.

په کابل کې د یوې غیر دولتي روغتيايي موسسې د روغتیا همغږي کوونکي نورخانم احمدزي وویل، په افغانستان کې د روغتيايي سیسټم سقوط د دې لامل شوی، چې روغتيايي اسانتياو ته نه لاس رسي د زېږون پرمهال د زياتو مېرمنو د مړينې سبب شوی.

هغه وایي، چې په روغتونونو کې د هر زېږون بيه شاوخوا دوه زره افغانۍ ده او مېرمنې د اقتصادي ستونزو له امله په کور کې زېږون تر سره کولو ته زړه ښه کوي.

په افغانستان کې د زېږون د نادولتي روغتيايي موسسو د شمېرو له مخې؛ ۴۰ سلنه افغان مېرمنې په کورنو کې زېږون کوي؛ خو په لرې پرتو سېمو کې دا شمېره ۸۰ سلنه ته رسېږي.

د دې سازمانونو په خبره؛ د امندوارو مېرمنو ژوند هغه وخت له خطر سره مخ کېږي، کله چې خاوند او يا مېرمن په روغتون کې له بستر کېدو څخه انکار وکړي.

مېرمنو ته د زېږون پر مهال روغتياپالانو ته د بدن ښکاره کول «شرم» يو له هغو لاملونو څخه دی، چې ښځې د خوندي زېږون لپاره روغتيايي مرکزونو ته نه ځي.

د غيرې دولتي موسسو پر فعاليتونو د طالبانو محدويتونه هم يو له هغو خنډونو څخه دي، چې د مېرمنو روغتيا او زېږون ته يې د دوی لاس رسی اغېزمن کړی دی.

د افغانستان لپاره د ناروې د کمېټې مشر وايي، طالبان غواړي ګرځنده روغتيايي ټيمونه بند او ځان ترې خلاص کړي ځکه دغه ډله نه شي کولی د امیدوارۍ مخنيوی لپاره روغتيايي پيغامونه کنټرول کړي.

په افغانستان کې د بې سرحده داکټرانو مشر فيليپه ربیبيرو فرانس پريس اژانس ته وويل: « په دې ورځو کې د يوې مېرمنې لپاره د زېږون مخکې او وروسته پاملرنې ته لاسرسی نور هم پېچلی شوی دی.»

د ښاغلي ريبيرو په وينا؛ د افغانستان د روغتيايي سیستم د سقوط، د مرستندويه د همکارۍ بندېدل او ښځینه روغتياپالانو دندې پرېښودل په افغانستان کې د زېږون پر مهال د مېندو د کچې د لوړېدو لامل ګرځېدلې.

نوموړي دا هم وویل، چې یو شمېر کړۍ هڅې کوي، افغانان د قوم، ژبې، سمت او مذهب په نوم سره بېل کړي او یو شمېر رسنۍ هم په همدې موخه خلکو ته په ګوړه کې زهر ورکوي.

نوموړي سره له دې چې د کومې مشخصې رسنۍ نوم وانه خیست؛ خو ویې ویل، چې دغه کړۍ غواړي د نظام پر وړاندې خنډونه جوړ کړي.

د اطلاعاتو او کلتور وزارت سرپرست زیاته کړه، چې طالبان له ټولو سره ښې اړیکې غواړي او که څوک د دوی پر وړاندې ودرېږي نو ښه ورځ به ونه ویني.

د ایران د صدا سیما د چارشنبې ورځې د راپور له مخې، سکندر مومني له پاکستان سره د ګډو پولو په ساتلو کې د اسلام اباد ګامونو ته په اشارې وویل؛ « ترسره سوي ګامونه ښه دي، خو بسنه نه کوي او باید لا پیاوړي شي. ځکه چې د دواړو هېوادونو لپاره د امنیت خوندي ساتل مهم دي.»

ایران وخت ناوخت پر پاکستان نیوکه کوي چې له خاورې یې «ترهګر» ور اوړي او تر بریدونو وروسته بېرته ورځي.

مومني هم دغو اندېښنو ته په اشاره وویل« د پولو په صفري نقطو کې تر عملیاتو وروسته ترهګر بايد دا فکر ونه کړي، چې د سرحد يو او بل طرف ته خوندي ځای ولري، له همدې امله په دې برخه کې موږ تمه لرو، چې د نشه یي توکو پر وړاندې د معلوماتو د تبادلې سیمه ییز مرکز  د دې توکو او ترهګرۍ په اړه معلومات شریک کړي، ترڅو د پولې دواړو غاړو ته د عملیاتو په کولو کې همږغي رامنځ ته شي.»

د پاکستان د نشه يي توکو د مبارزې مشر جنرال محمد انيق الرحمن ملک زهم په ټولو برخو کې ددواړو هېوادونو د همکاريو پر پراختيا ټينګار وکړ او د نشه يي توکو سره د مبارزې په برخه کي يې د همکارۍ د تفاهم لیک د تازه کولو غوښتنه وکړه.

نواز شریف چې درې ځلې لومړی وزیر شوی او هر ځل له وخت مخکې تر واک غورځول شوی تېر اکتوبر کې له خپل خوښې څلور کلنې جلا وطنۍ وروسته پاکستان ته ستون شو.

نوموړي ته چې پر ۲۰۱۹ کال د فساد د تورونو له امله د بند سزا واورول شوه، نو د درملنې په پلمه لندن ته لاړ او بیا ستون نه شو.

تېر اکتوبر کې د انتخاباتو درشل کې پاکستان ته ستنېدو سره یې محکمې ته بیا درخواست وکړ او تر منظورېدو وروسته په سیاست کې د برخه اخیستو وړ وګرځېد.

نواز شریف وروستی ځل پر ۲۰۱۷ کال د فساد په تور له دندې ګوښه شو او ۲۰۱۸ کال کې د لس کلونو لپاره په بند محکوم او له سیاست د تل لپاره نااهل یا بې وړه وګرځول شو.

خو اوس د نوموړي سیال عمران خان په بند کې دی، اما ویلي یې دي چې په ټاکنو کې برخه اخلي.

عمران خان هم د ۲۰۲۲ کال اپرېل کې د پارلمان له خوا بې باوره او وروسته د ټاکنو کمېسون له خوا نااهل وګرځول شو.

نوموړي هم د نواز شریف په څېر د محکمې د دې پرېکړې خلاف اپیل کړی و.

د امنيه قومندانۍ وياند عبدالبصير زابلی وایي، چې د نشه يي توکو سره د مبارزې کارکوونکو ۱۰ کسان په غني خېلو او ۶ کسان نور په پچيراګام ولسواليو کې نيولي، چې پر خپلو ځمکو يې ترياک کرلي و.

نوموړی وایي، چې د دې کسانو کرل شوي ترياک او کښتونه یې له منځه وړي دي.

د زابلي په خبره، نيول شويو کسانو د طالبانو د مشر هبت الله اخونذازه د امر سرغړونه کړې، چې ډېر ژر به قضايي ارګانونو ته ور وپېژندل شي.

د طالبانو امنيتي مسولينو درې ورځي مخکې د کندهار په ميوند ولسوالۍ کې هم هغه ۵ جريبه ځمکه له کوکنارو پاکه کړې، چې پټ کرل شوي وو.

طالبان هڅه کوې، چې د تریاکو او نورو نشه يي توکو د مخنيوي لپاره د خپل مشر فرمان په ټولو سیمو کې عملي کړي، خو ځيني داسي راپورونه خپاره شوي، چې د هېواد په ليرو سېمو کې خلګ دغه امر ته غاړه نږدې.

ځکه د ليرو سېمو خلګ ترياک د خپلو کورنيو لوړ اقتصادي منبع يادوي.