مولوي عبدالکبیر: خلک دې د مالیې په راټولولو کې د فساد په اړه اندېښنه نه لري

دغه بنسټ وايي، چې د جګړې له امله رامنځته شويو رواني ناروغيو افغانان د نشه يي توکو کارولو ته اړ کړي دي.

په راپور کې راغلي، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې دغې ادارې له ۷۴ زره هغو کسانو سره چې له ګواښ سره مخ وو او یا هم د نشه يي توکو د کارونې اختلالات یې درلودل د مخنیوي او درملنې په برخه کې مرسته کړې ده.

د دغه راپور په یوه برخه کې ویل شوي، چې د نشه يي توکو کارول د ژوند په ډېرو برخو کې د زیانونو په زیاتولو سره د منفي ټولنیزو او روغتیايي پایلو لکه؛ ایډز، نري رنځ او نورو ساري ناروغیو په ګډون د روحي او فزیکي اختلالاتو لامل کېږي.

د دغه راپور له مخې؛ په افغانستان کې د څو لسیزو جګړو او بې ثباتیو د دغه هېواد ډېری خلک د اضطراب، فشار او خپګان په ګډون له یو لړ روحی ستونزو سره مخ کړي، چې د نشه یی توکو د استعمال د پیل او خپرېدو ګواښ یې زیات کړی دی.

دغه بنسټ لیکلي، چې د هغو کورنیو لپاره چې د ماشومانو عمرونه یې له ۸ څخه تر ۱۴ کلونو پورې دي تعلیمي پروګرامونه د کورنیو د مهارتونو د لوړولو، د ماشومانو د هوساینې او د کورنیو د رواني روغتیا په موخه جوړ شوي دي.

د دغه راپور له مخې؛ افغانستان چې تر ۶۰ سلنې ډېر نفوس یې تر ۲۵ کلونو کم عمر لري، په نړۍ کې تر ټولو د چټکې ودې ځوانانو نفوس لري، له همدې امله د نشه يي توکو د کارونې د مخنیوي هڅې پکې ډېرې مهمې دي.

دغه بنسټ وايي، د اچ ای وي، هیپاتیت او جنسي انتقالي ناروغیو د مخنیوي، تشخیص او درملنې په برخه کې یې د افغانستان د ملي ستراتیژیک پلان په جوړولو سره د ملي لارښوونو او ښوونیزو پروګرامونو په برابرولو سره له دغه هېواد سره مرسته کړې ده.

افغانستان په نړۍ کې د نشه يي توکو تر ټولو لوی تولیدونکی هېواد دی او د تولید شویو نشه یي توکو لویه برخه په دغه هېواد کې مصرفېږي؛ خو په ورته وخت کې بیا د روږدو کسانو د درملنې او مخنیوي لپاره کافي اسانتیاوې او تدابیر هم نه لري.

ښاغلي غني ترکیې، پاکستان او قطر ته په اشارې ویلي، چې مېرمنې او نجونې پکې کار او زده کړې کوي.

نوموړی وايي، چې د افغانستان مطلق اکثریت په خپل عزت او حقوقو ولاړ دي او که چېرې مېرمنې خپلې شوراګانې ولري کومه ستونزه نه راولاړیږي.

هغه طالبانو ته په اشارې وویل: “ که څوک منع کوئ نو دومره مېرانه ولرئ،چې د ژوند شرایط ورته برابر کړئ، خدای چا ته دا حق ورکړی چې یو څوک په تدریجي مرګ ووژني؟”.

کډوال

نوموړی وايي، چې د ایران په اقتصاد کې څلور فیصده افغان کډوال ونډه لري؛ خو پر ایران د نړۍوالو بندیزونو له امله له ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخ دی او خپلو خلکو ته د کار زمینه نه شي برابرولی، نو ځکه د افغان کډوالو پر وړاندې منفي ذهنیت رامنځته شوی دی.

پخوانی ولسمشر غني وايي، چې د خپلې واکمنۍ پر مهال یې له پاکستان او ایران سره د اوږدمهاله دوه اړخیزو همکارایو او په ځانګړي ډول د کډوالو په اړه خبرې کړې وې.
نوموړی زیاتوي، چې له ایران او پاکستان سره د خبرو بنسټ اېښودل شوی او باید هماغه مذاکراتو ته دوام ورکړل شي؛ تر څو د افغانستان راتلونکی له ګواښ سره مخ نه شي.

ښاغلي غني د داخلي بې ځایه شویو کډوالو پر بیا ځای پر ځای کېدو او باعزته سولې یو ځل بیا ټینګار وکړ؛ خو په داسې مهال کې چې طالبان حاکم دي د باعزته سولې په راتګ یې رڼا وانه چوله.

چاپیریال

د وروستي جمهوري دولت وروستی ولسمشر محمد اشرف غني وايي، چې افغانستان د نړۍ یو له هغو لسو هېوادنو څخه دی، چې د چاپیریال له اړخه یې زیات زیان لیدلی دی.

نوموړي وايي، چې په افغانستان کې د کاریزونو، ویالو او ځینو سیمو غصب، د ژورو څاه ګانو ویستل د اوبو د کمښت سبب شوي دي.

د ښاغلي غني په خبره، چې د افغانستان د اقلیم د نه مدیریت له امله د افغانستان سرسبزي له منځه تللې او که له دغه حالت سره شعوري چلند ونه شي افغانستان به له اقلیمي ستونزو سره نور هم لاس او ګرېوان شي.

پخوانی ولسمشر زیاتوي، چې د ملګرو ملتونو له خوا د پروژو تخمین نادرست او نورې عملي لارې چارې شته چې په ډېر کم لګښت اجرا کېدلی شي.

نوموړي یو ځل بیا د اعتماد د فضاء او ملي یووالي په رامنځته کولو ټینګار کړی او ویلي یې دي، که چېرې ملي یووالی رامنځته شي راتلونکي ګواښونه له منځه ځي.

خو تر اوسه یې د ملي یووالي د رامنځته کېدو پر څرنګوالي څه نه دي ویلي.

اغلې ډیمي هیسټر پر اېکس ټولنیزې پاڼې لیکلي، چې دا قضیې د جعلي اسنادو (ناسم سپارښت لیکونو او ایچ ار لیکونو) له امله رد شوې دي.

اغلې هیسټر زیاته کړې، دا لویه مساله کولی شي، چې د کډوالۍ ځانګړې ویزه (SIV) او د کام اپرول (COM) قضیو تایید او پروسس ځنډنی کړي.

د لیفټ بي هاینډ (Fight for Left Behind Afghans) اداره د هغو افغانانو لپاره کار کوي چې په افغانستان کې یې له امریکايي ځواکونو سره دنده ترسره کړې وي او اوس مهال په افغانستان کې دي.

هغه ویلي چې پلان لري چې په پاکستان کې د فبرورۍ د اتمې له پارلماني ټاکنو وروسته افغانستان ته سفر وکړي او زیاته کړې یې ده، چې د سفر موخه یې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د باور رامنځته کول دي.

ښاغلي فضل الرحمان ویلي، چې طالبانو له هغه په رسمي توګه بلنه کړې ده.

افغان طالبانو ته نېږدې دغه مذهبي مشر ټینګار کوي، چې د افغانستان په اړه د پاکستان بهرنۍ تګلاره باید د باور پر اړیکو ولاړه وي او دغه باور باید وساتل شي.

د جمعیت علمای اسلام مشر اعلان کړی، چې د ټاکنیزو ناندریو له پای ته رسېدو وروسته به یې لومړیتوب افغانستان ته سفر او له طالب چارواکو سره لیده کاته وي.

نوموړي ویلي، چې له طالبانو سره په لیدنه کې به د پاکستان او طالبانو ترمنځ د تلپاتې باور رامنځته کولو هڅې وکړي.

هغه وايي: "پاکستان د خپل ځواک لپاره افغانستان ته اړتيا لري او افغانستان د خپلې خپلواکۍ د ساتلو لپاره پاکستان ته اړتيا لري."

هغه د نړۍوالو قوانينو پر تعقیبولو د ټينګار په ترڅ کې ویلي له نړۍوالو قوانينو په استفادې د ګاونډيو هېوادونو تر منځ د اختلافونو پاى ته رسولو ته جدي اړتيا ده."

په دې وروستیو کې پاکستاني رسنیو خبر ورکړی و، چې په اسلام اباد کې طالب چارواکو ښاغلي فضل الرحمان ته بلنه ورکړې.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد هم دغه خبر تایید کړی. د مجاهد په وينا؛ دغه پاکستاني مولوي په پاکستان کې د طالبانو پر ضد د منفي تبليغاتو د مخنيوي په موخه کابل ته بلل شوى.

مجاهد ویلي، چې د طالبانو ډله د پاکستان خلکو ته د ځینو حقایقو د رسولو اراده لري او مولانا فضل الرحمان په دې برخه کې ښه رول لوبولی شي.

مولانا فضل الرحمان چې ځينې يې د طالبانو روحاني پلار بولي، له يوې خوا د پاکستان له پوځ او حکومت سره نېږدې اړيکې لري او له بلې خوا هڅه کوي له افغان طالبانو سره چې ځينې يې شاګردان هم وو، خپلې نېږدې اړيکې وساتي.

مولوي محمد طاهر مبارز د پنجشنبې په ورځ د طالبانو تر کنټرول لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې د دغه ماشوم قاتل یې پرون په عملیاتو کې وژلی دی.

خو نوموړي دا نه دي ویلي، چې دا انسان تښتوونکی چېرته وژل شوی او په دې تړاو نور کسان هم ښکېل دي که نه.

د ننګرهار د پوهنې ریاست د پخواني کارکوونکي انګار مومند زوی شپږ کلن الیاس مومند نېږدې اونۍ وړاندې د څلورمې ناحیې په قصبه کې لومړی اختطاف او وروسته یې جسد د خپل کور مخې ته اچول شوی و.

د انګار مومند د کورنۍ یوه غړي په همغه ورځ افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې غلو د الیاس مومند له کورنۍ پېسې غوښتې وې؛ خو د هغه له پلار انګار مومند سره په هغه اندازه پېسې نه وې او مخکې له دې چې د پېسو په اړه بیا خبرې وکړي، ماشوم تښتوونکو وژلی دی.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې په ننګرهار کې د تښتونې پېښې زیاتې شوي دي، له دې وړاندې هم دوه سوداګر د تښتوونکو له خوا تښتول شوي وو، همدا راز د ننګرهار د سوداګرۍ خونې مرستیال هم په جلال باد ښار کې وژل شوی و