پاکستاني رسنیو راپور ورکړی چې د ۲۰۲۳ کال په وروستۍ ورځ شاوخوا ۱۲۰۰ بې اسناده افغان کډوال د دغه هېواد له پولو افغانستان ته اوښتي دي. د دغو راپورونو له مخې؛ له پاکستانه د افغان کډوالو وتلو ټولټال شمېر ۴۵۵۶۴۵ ته رسېدلی دی.
د پاکستان سماء ټلویزیون راپور ورکړی، چې د یکشنبې په ورځ (جدي ۱۱مه) ۱۱۹۹ کسان د پاکستان له پولو افغانستان ته اوښتي، چې په دې کې ۳۸۹ نارینه، ۳۲۳ ښځې او ۴۸۷ ماشومان شامل دي.
ویل شوي، چې په دغو کډوالو کې ۹۲ کورنۍ هم شاملې دي، چې له ۷۳ موټرو سره له پاکستانه افغانستان ته راستانه شوي دي.
د پاکستان موقت حکومت د نومبر په لومړۍ نېټه د قانوني اجازې پرته د کډوالو د جبري اېستلو لړۍ پیل کړه او دغه کډوال یې په هېواد کې د "ناامنۍ" یو لامل وباله.
ویل شوي، چې په پاکستان کې د اوسېدو له اجازې پرته د ټولو کډوالو شمېر شاوخوا ۱،۷ میلیونه دی.
د افغانستان په ۵ ولایتونو کې له جهادي مدرسو څخه د ۴۳۷ کسانو په فراغت غونډه کې ځايي مسوولينو دا د جهاد د مبارزې پايله وبلله او له خلکو یې وغوښتل چې خپل اولادونه ديني مدرسو ته وليږي.
تېره مياشت د پوهنې وزارت ولایتونو ته په يوه لېږلي مکتوب کې ويلي، چې د ديني مدرسې د وړې دورې د سندونو ورکول دې بند کړي.
نن دوشنبه د پکتيکا او کندز له جهادې مدرسو ۱۸۰، د لوګر له جهادي مدرسې ۱۳۱، د کاپيسا له جهادي مدرسې ۵۳ او د سرپل له جهادي مدرسې ۷۳ کسان فارغ شول.
د طالبانو د کاپيسا والي احسان الله بریال وويل، چې نن له جهادي مدرسې څخه په فراغت د هغو شهيدانو هيلې پوره شوې، چې د جهاد لپاره په مبارزه کې يې قرباني ورکړې.
نوموړي له خلکو غوښتنه کړې، چې خپل اولادونه دينی مدرسو ته ولېږي او دغه لاره قوي وساتي.
د يادونې وړ ده، چې د طالبانو د پوهنې وزارت ولايتونو ته په لېږلي مکتوب کې ويلي وو، چې په مدرسو او د دوی اړوندو ادارو کې د دیني زده کړو د وړې دروې فارغانو ته د سندونو د ورکړې لړۍ ودروي او تر ټاکلي وخت مخکې دې د دستار بندۍ غونډې نه تر سره کيږي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر اعلان وکړ، چې په ۲۰۲۳ کې افغانستان د مرکزي بېړني غبرګون وجهي صندوق څخه د پیسو دویم لوی تر لاسه کوونکی هېواد و. د دغه دفتر د معلوماتو له مخې؛ تېر کال افغانستان له دغه صندوق څخه ۵۳ میلیونه ډالره مرسته تر لاسه کړې وه.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر په خپل نوي راپور کې لیکلي، چې د ۲۰۲۳ کال په مارچ میاشت کې چې په افغانستان کې تر ۱۷ میلیونو ډېر خلک د خوراکي توکو له کمښت سره مخ وو، د بېړنیو حالاتو د مخنیوي مرکزي صندوق له دغه هېواد سره ۱۸ میلیونه ډالره مرسته وکړه.
په راپور کې دا هم راغلي چې د روان کال له پیله تر پایه د افغانستان د بشري مرستو له صندوق څخه ۱۳۵ میلیونه ډالره د بشري مرستو د ملاتړ لپاره لګول شوي دي.
راپور زیاتوي، چې له دې مرستو سره په بادغیس، دایکنډي، غور او ارزګان ولایتونو کې ۳۹۰ زره کسانو نغدي او غیرې نغدي مرستې ترلاسه کړې دي.
د دغه راپور له مخې؛ د مرکزي بېړني غبرګون د وجهي صندوق له مرستې وروسته په افغانستان کې د خوراکي توکو د خوندیتوب په اړه لید یو څه ښه شوی او د ۲۰۲۳ کال له نومبر څخه د ۲۰۲۴ کال د مارچ تر منځ د سختې لوږې سره د مخامخ شویو کسانو شمېر له ۱۸.۳ میلیونو څخه ۱۵.۸ میلیونو ته راټیټ شوی دی.
راپور وايي؛ افغانستان د سپټمبر په میاشت کې د ژمي په را رسېدو سره د مرکزي بېړني غبرګون له وجهي صندوق څخه ۲۰ میلیونه ډالر ترلاسه کړل، چې ډېری پروګرامونه د بودیجې د سخت کمښت له امله ګډوډ شوي دي.
د ملګرو ملتونو اړوند دغه سازمان په خپل راپور کې زیاته کړې، چې د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر په میاشت کې د هرات د خونړۍ زلزلې په لومړۍ ورځ د دغه ولایت له خلکو سره د مرستې لپاره پنځه میلیونه ډالره ځانګړي شوې وې.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر په خپل راپور کې لیکلي، چې تر اوسه له ۲۴۲ زره ډېرو زلزله ځپلو سره نغدي او غیرې نغدي مرستې شوي دي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې د ۲۰۲۳ کال د نومبر له لومړۍ نېټې له پاکستان څخه د افغان کډوالو داېستلو له پیل وروسته د ملګرو ملتونو د بېړني غبرګون مرکزي صندوق په پولو کې د دغو کډوالو د ستونزو د هواري لپاره لس میلیونه ډالره مرسته وکړه.
ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې اعلان وکړ، چې افغانستان په نړۍ کې یو له خورا پیچلي بشري بېړني حالت سره مخ دی او په دغه هېواد کې له ۲۴ میلیونو څخه زیات وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د بې پولې خبریالانو د ۲۰۲۳ کال هغه کلنی راپور رد کړ چې ویلی و افغانستان د خبریالانو لپاره په نړۍ کې تر ټولو خطرناک هیواد دی. مجاهد وویل، چې په افغانستان کې رسنۍ ازادې دي او د اسلامي ارزښتونو په رڼا کې فعالیت کوي.
نوموړي دا څرګندونې نن دوشنبې د مرغومې ۱۱مه د طالبانو تر واک لاندې ملي راډیو سره په یوه مرکه کې وکړې.
نوموړی وایي، ((تیر کال خبریالان نیول شوي نه دي، یوازې د ځینو موضوعګانو په اړه د پوښتنې په موخه د طالبانو د اړوندو مسوولینو له خوا غوښتل شوي دي، هغه یو شمیر چې نیول شوي او محاکمه شوي حقوقي او جنایي اړخونه یې درلودل)).
ذبیح الله مجاهد دغه خبرې تر هغه وروسته وکړې، چې د بې پولې خبریالانو د ۲۰۲۳ کال په کلني راپور کې اعلان وکړ چې افغانستان، ویټنام او روسیه په نړۍ کې د خبریالانو لپاره تر ټولو خطرناک هیوادونه دي.
ددغه سازمان په راپور کې راغلي، چې طالبانو یوازې په ۲۰۲۳ کال کې ۲۱
خبریالان نیولي او اوسمهال ۳ خبریالان ددغې ډلې په بندخونه کې دي.
د راپور له مخې، طالبانو ډیری دغه خبریالان د جاسوسۍ په تور نیولي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د خبریالانو ملاتړ سازمان د ۲۰۲۳ کال په کلني راپور کې بیا ویلي، چې د طالبانو له حاکمیت وروسته په رسنیو او د رسنیو پر کار کوونکو ۱۴ بندیزونه لګول شوي، څه باندې ۳۰۰ رسنیو خپل فعالیتونه بند کړي، د رسنیو او خبریالانو له آزادۍ څخه د سرغړونې ۳۶۶ پيښې شوي، چې د دریو خبریالانو د وژل کیدو، د ۲۳ خبریالانو د ټپي کیدو او د ۱۷۶ رسنوالو د نیولو، د ۱۳۹ ګواښونو او د ۲۵ تنو د ربړولو، وهلو او ټکولو پيښې شوې دي.
دغه سازمان په خپل راپور کې ویلي، چې وزګارۍ، ناوړه روحي او رواني وضعیت، له خبریالانو سره د یو شمیر هیوادونو او سازمانونو دوه ګونی چلند او مالي ستونزو په دریمو هیوادونو کې د افغان خبریالانو ژوند دوزخ ګرځولی دی.
د بې پولې خبریالانو د راپور په یوې برخه کې لیکل شوي، چې په ټوله نړۍ کې ۷۷۹ خبریالان نیول شوي دي.
په کندهار کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رياست د ځينو بنسټونو په همکارۍ «ښه کتاب، ښه ژوند» تر سرلیک لاندې درې ورځنی نندارتون جوړ کړ. کتاب پلورنکي وایي، چې اوس مهال د کتاب د پلور بازار نشته او روان وضعیت او کمزوری اقتصادي حالت خلک ذهني نارامه کړي دي.
دغه درې ورځنی نندارتون د کندهار ښار په ارګ بازار کې د کتابونو په يوه مارکېټ کې جوړ شوی.
په نندارتون کې د ديني کتابونړ برخه ډېره ده؛ خو د شعر، فلسفې، تاريخ، ناولونو، کيسو او د نورو ټولنيزو کتابونو شمېر کم دی.
طالب چارواکو له ځوانانو وغوښتل، چې د زیات انټرنيټ د استعمال پر ځای دې کتاب وپلوري او ولولي.
د کندهار د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ مشر انعام الله سمنګانی وايي، چې د نندارتون د جوړېدو هدف يې مطالعې ته د ځوانانو هڅول دي.
کتاب پلورنکي د اندېښنې په څرګندولو سره وايي، چې انټرنيټ او انلاین نړۍ له کتابونو سره د خلګو لېوالتيا کمه کړې او ددوی پر کاروبار يې اغيز کړی.
ددوی په خبره، چې روان ناسم وضعیت او د خلګو کمزوري اقتصادي حالت هم خلک فکري نارامه کړي او له کتاب لوستلو څخه يې فاصله نيولې.
د چمن پرلت کوونکو د میلادي کال وروستۍ شپه تر شنه اسمان لاندې روڼه کړه. او د تېرو دوه نیمو میاشتو په څېر یې تېره شپه هم د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د پاکستان حکومت د پرېکړي پر ضد شعارونه ورکول.
د چمن پرلت کوونکي وايي، پر دغه دروازه د پاسپورټ منل د خپلوانو بېلول دي.
د پرلت د مرکزي کمیټې غړی حمیدالله پهلوان وايي: «موږ په چمن کې پر ډیورنډ کرښه پاسپورټ نه منو، موږ غواړو د پخوا په شان پر افغان تذکره او شناختي کارټ له کوټې تر کندهاره تګ راتګ وکړو. د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه زموږ د پښتونولۍ، افغانیت، خپلولۍ او اقتصاد مسله ده او موږ پر دغه مسایلو د پاکستان د پرېکړه لپاره نه قرباني کوو.»
پرلت کوونکي وايي، د نوي میلادي کال لومړۍ شپه یې د اعتراض په ډول تر شنه اسمان لاندې تېره کړه.
بل خوا د چمن لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي، د پرلت د له منځه وړلو لپاره د پاکستان حکومت د پرلت د مرکزي کمیټې پر ګڼو غړو قضیې ثبتې کړې دي خو پرلت وال به هیڅکله له خپلو غوښتنو څخه پر شا نه شي.
غوث الله وايي: « ډیر پلانونه یې راته جوړ کړل، قضیې یې راباندې ثبت کړې خو موږ تر هغو پرلت نه ختموو تر څو چې د پاکستان حکومت د پاسپورټ جبري کېدو پرېکړه وانه خلي. نور مو د صبر کاسه ډکه ده نور موږ خپل سوله ییز اعتراض ممکن پای ته ورسوو او بیا چې مو هر څه وکړل مسوولیت یې د پاکستان حکومت په غاړه دی.»
د چمن پرلت، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاکستان د حکومتله لوري د پاسپورټ د جبري کېدوپه غبرګون کې ۷۴ ورځې وړاندې پیل شو.
له تېرې ورځې راهیسې د سوېلي پښتونخوا چمن ښار کې د چمن پرلت په ملاتړ کار بندیز اعلان شوی، خو د نږدې دوه نیمو میاشتو په تېرېدو سره هم د پاکستان حکومت د چمن پرلت والو غوښتونو منلو ته غاړه نه ده ایښې.