تصویري راپور: د لومړۍ نړۍوالې جګړې په زړه پورې او نادر انځورونه

په دغو مراسمو کې په تهران کې «له چنګېزه تر تېموره د هرات تاریخ» د کتاب مخکتنه وشوه.

د جماران خبری اژانس د خبر له مخې؛ د ایران د سولې د مطالعاتو د علمي ټولنې او د دغه هېواد د معاصر تاریخ موزیم د سې شنبې په ورځ ( د مرغومی ۲۶) د «له چنګېزه تر تېموره د هرات تاریخ» » د کتاب د مخکتنې په مناسبت د یو تاریخي کلتوري پروګرام کوربه و.

د ګرځندوی وزیر د یو پیغام په استولو سره وویل: « د ایران او زموږ د ګران افغانستان (هرات جان) د ویاړمنو خو ځپلو ښارونو د یادولو لپاره یو ښه فرصت دی، چې په دې اړه بحث وکړو، چې ایران ښار څه شی دی او له شک پرته دغه بحث بېلابېل نظرونه لری.»

هغه زیاته کړه، افراطیت، ګواښونه، نا انډوله پراختیا او فرصتونه د ایران او افغانستان او د سیمې د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ مشترکات دي، چې دا هېوادونه یوازې د همکارانو په خواخوږۍ او کار سره پر دې هر څه بريالي کېدی شي.

د ایران د ګرځندوی وزیر وویل: « سره له دې، چې په نړۍ کې د تمن تر ټولو ځواکمنه امپراتوري له دې سېمې څخه رامنځته شوې؛ خو هرات د تمدن يوه غوره بېلګه ده، چې د خپل جغرافيايي چوکاټ په پرتله ډېر ارزښت لري.»

د ګرځندوی د وزیر په پیغام کې راغلي، چې افغانستان او ایران د بډایه ايراني تمدن او کولتوري خراسان د وارثانو په توګه باید په بېلابېلو او ستراتیژیکو برخو کې له یو بل سره تعامل او اړیکې ولري.

هغه وويل: «لکه څنګه چې تبریز او هرات وکولی شول، چې د نړۍ تر ټولو عالي هنري مکتب جوړ کړي، له شک پرته هرات، کندهار، کابل، سمرقند، دوشنبه، مشهد، اصفهان، استانبول، بغداد، لاهور او ډهلي کولی شي د مشرتابه په ګډو برخو کې د متقابل عمل، تبادلې او همکارۍ پر اساس د نوي وياړ رامنځته کولو هڅه وکړي.»

د شېوان ماهندر راجاه له خوا ليکل شوی «له چنګېزه تر تيموره د هرات تاریخ» د کتاب فارسي نسخه، چې د علي محمودي سرچقايي له خوا ژباړل شوې، د افغانستان او ایران د يو شمېر استادانو، محصلينو او روڼ اندو په خضور کې مخکتنې ته وړاندې شو.

د چین د بهرنیو چارو د وزارت ویاندې ماو نینګ وايي، چې ایران او پاکستان نږدې ګاونډي او لوی اسلامي هېوادونه دي، چې په داسې حساسو شرایطو کې باید له احتیاط څخه کار واخلي.

نوموړې ویلي: «مونږ پر دواړو خواو غږ کوو چې له زغم څخه کار واخلي، له داسې کړنو ډډه وکړي چې تاوتریخوالی زیات کړي، هڅه باید وشي چې په ګډه سیمه کې سوله او ثبات وساتي.»

د ایران له خوا د پاکستان د بلوچستان صوبې برید له امله پاکستان خپل کلک غبرګون ښودلی او ویلي یې دي، چې دا د پاکستان پر ملي امنیت او ځمکنۍ بشپړتیا ښکاره تېری دی؛ خو د ایران د بهرنیو چارو وزیر امیر عبداللهیان بیا ویلي، چې د پاکستان پر خاوره برید یې د ایراني ترهګرو ته د ځواب په موخه کړی او په دغه برید کې د جیش العدل دوه مرکزونه په نښه شوي دي.

په وروستیو څلورو ورځو کې ایران په سوریه، عراق او پاکستان کې ځینې اهداف په نښه کړل.

دغې چارې نه یوازې د عراق او پاکستان غبرګون راپارولی بلکې د امریکا په ګډون د یو شمېر عربي هېوادونو له مستقیم او غیر مستقیم غبرګون سره مخ شوی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د چهار شنبې په ورځ ( د مرغومې ۲۷مه) وویل، چې د سیمې هېوادونه غواړي چې امریکا په سیمه کې فعال حضور او د رهبرۍ نقش ولوبوي، خو ایران د سیمې امنیت ته ستر ګواښ جوړوي.

د بلېنکن په خبره، د سیمې د هېوادونو په مرسته د اسراییل او فلسطین د کړکېچ حل کولی شي، چې په منځني ختیځ کې د ایران نیابتي ډلې او وسلوال منزوي کړي.

نوموړی دا خبرې پر داسې مهال کوي، چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر امیر حسین عبداللهیان په داووس کې ویلي، چې د عراق او پاکستان امنیت د ایران امنیت دی او دوی په دواړو هېوادونو کې ترهګر په نښه کړي دي.

که څه هم په ۲۰۲۱ کال کې امریکا د حوثي وسلوالو ډله له دوو لېستونو "د بهرنیو ترهګرو ډله" او " ځانګړي نړۍوال ترهګر" څخه لرې کړې وو؛ مګر په تازه اعلان کې امریکا دا ډله یو ځل بیا د ترهګرو په ډله کې شامله کړه.

سپینې ماڼۍ نن چهار شبنه ( د مرغومې ۲۷مه) په خپلې سهارنۍ اعلامیې کې ویلي، چې دا پرېکړه به د حوثیانو د تمویل د مخنیوي، مالي بازارونو ته د دې ډلې د لاسرسۍ د محدودولو او د خپلو اعمالو د حساب ورکولو په برخه کې یو مهم ګام وي.

همدا راز د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاند متیو میلر بیا ویلي، چې د یمن حوثي یاغیان د "ځانګړي نړۍوال ترهګر" په نوملړ کې د شاملولو په اړه د واشنګټن پرېکړه به د فېبرورۍ له ۱۶مې څخه عملي شي.

‏له دې وړاندې د روانې میاشتې په اوومه نېټه د امریکا متحده ایالتونو د یو کس په شمول درې بنسټونه د یمن حوثیانو ته د ایران د مالي مرستو د لېږد له امله تحریم کړل.

د امریکا خزانې وزارت د بیان له مخې؛ «یو کس او درې صرافیانې، چې د یمن حوثي ملېشو ته یې د ایران د مالي مرستو لېږد کې د اسانچاری رول لوباوه او د ترکیې تر څنګ يې یمن کې هم فعالیتونه درلودل، تحریم کړي دي.»

‏د راپورونو له مخې؛ وروستیو میاشتو کې امریکا پر حوثي ملېشو د بندیزونو کچه لوړه کړې او په تور سمندر کې یې پر سوداګریزو کښتیو د دې ډلې د بریدونو مخنیوي لپاره ایتلاف هم جوړ کړی دی.

دا بندیزونه په سور سمندرګي کې په سوداګریزو کښتیو د یمن د حوثي ملېشو د بریدونو په ځواب کې ترسره کیږي چې د ایران له خوا یې ملاتړ کیږي.

دا بریدونه د حماس او اسراییل ترمنځ د جګړې له پیل وروسته د یمن حوثیانو د دې ترهګرې ډلې د ملاتړ له امله زیات شوي او په سور سمندرګي کې یې د کښتیو امنیت ګډوډ کړی دی.

په لوګزامبورګ کې د اروپا د عدلیې محکمې د سې شنبې په ورځ (د مرغومې۲۶مه) د یوه بیان په خپرولو سره یې تایید کړه؛ هغه ښځې چې د جنسیت له امله له فزیکي یا رواني تاوتریخوالي سره مخ کیږي کولی شي د خوندیتوب غوښتنه وکړي.

دغه محکمه وایي؛ که چېرې د کډوالۍ د وضعیت د ورکولو شرایط پوره نه شي؛ نو ممکن غوښتونکي د فرعي ملاتړ شرایطو وړ شي.

د اروپايي اتحادیې د قوانینو پر اساس که یو څوک د ملیت، مذهب، نژاد او سیاسي عقایدو یا د یوې ځانګړې ټولنیزې ډلې غړیتوب په اساس وځورول شي د پناه غوښتنې وړ بلل کېږي.

دغې محکمې ویلي، چې د ښځو پر وړاندې د جنسیت پر بنسټ تاوتریخوالی د ځورونې یوه بڼه ده او په اروپايي ټولنه کې د پناه غوښتنې دریځ د ښځو لپاره د تطبیق وړ دی.

دا پرېکړه د یوې مېرمنې د قضیې وروسته صادر شوه چې ادعا یې کړې وه، چې ترکیه کې یې کورنې هغه واده ته مجبوره کړې ده.

دغه ښځه د خپل مېړه له وهلو او ګواښلو وروسته بلغاریا ته وتښتېدله او د اروپا عدلیې محکمې څخه د بلغاریا د محکمې له خوندیتوب غوښتنې وروسته، جرمني ته ولاړه.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې میلیونونه ښځې د طالبانو د بندیزونو له امله له کار او زده کړو بې برخې دي او په ټولنیزو او سیاسي فعالیتونو کې د ګډون اجازه نه ورکول کېږي.

تر دې مخکې یوناما ویلي وو؛ افغانستان په نړۍ کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي تر ټولو لوړه کچه لري.

د بشري حقونو یو شمېر سازمانونه وايي، چې طالبانو «جنسي توپیر» رامنځته کړی او ښځې یې له ټولنې اېستلي دي.