د ایران رسنۍ وايي، د دغه هېواد د سیستان بلوچستان په سراوان ولسوالۍ کې نهه بهرني وګړي په یوه کور کې وژل شوي دي. د بلوڅانو د حقونو اداره وايي، دا کسان پاکستاني مزدوران و او په پېښه کې درې نور تپیان شوي هم دي.
د ایران مهر خبري اژانس وايي، دا کسان د سراوان ولسوالۍ په سیرکان سیمه کې نن سهار وژل شوي دي.
تر اوسه کومې ډلې د دې برید مسوولیت نه دی منلی.
په ایران کې د پاکستان سفیر مدثر ټیپو دا کسان مزودران بللي دي.
نوموړي دې کسانو پر وژل کېدو خواشیني ښودلې ده او له ایراني چارواکو یې په دې برخه کې د همکارۍ غوښتنه کړې ده.
مدثر ټیپو پرون ایران او د ایران سفیر پرون اسلام اباد ته ستون شو.
پر پاکستان د ایران له توغندیز برید وروسته اسلام اباد خپل سفیر ور بللی و.
ایران نږدې دوه اونۍ وړاندې د پاکستان د بلوچستان صوبې پر پنجګور توغندیز برید وکړ او په مقابل کې یې اسلام اباد هم د سیستان بلوچستان په سراوان کې توغندیز برید وکړ.
او اخر هم له ډېر رياستي فشار نه پس ماهرنګ بلوڅ اعلان وکړ چې اسلام اباد کې د دسمبر پر ۲۰ پېل کړی پرلت په ۲۳ جنورۍ ختموي. دا پرېکړه له هغه وروسته وه چې د اسلام اباد پريس کلب نه يو ليک لېږل شوی او پکې لیکلي و، چې مونږ ته د بلوڅ مظاهرينو د پرلت له امله ډېرې ستونزې دي.
دا ليک د رياستي لفافو د هغه زيړ صحافت څرګندونه کوي چې هغوی د اسلام اباد د سرکاري او رياستي حساسو ادارو پريس کانفرنسونو په لومړي صف کې ناسته کوي او قلمونه یې محتاط سرکاري لفظونه ليکي.
د بلوڅ پرلتوالو په حواله د اسلام اباد د پريس کلب دا ليک هم هغوی ليکلی چې د پاکستان دارالخلافه کې د بلوڅانو دا پرلت نور نشی زغملی ځکه چې ټولې نړۍ ته دا غږ ورسېد او په نړيوالو رسنيو د بلوڅ "مس پرسن" یا ورکو کسانو خبرې وشوې.
ماهرنګ بلوڅ د پرلت ختمولو اعلان او بلوچستان ته واپس تګ سره د دویمې مرحلې اعلاميه خپره کړه، چې پکې راغلي، ځای په ځای به جلسې کوي او لومړۍ جلسه به کوټه کې کوي.
دا یې د پرلت دویمه مرحله ده او ور سره د ولسي سياسي نظر خپلولوو هڅه ده، خو دا وخت د ټولټاکنو له امله دبلوڅ مظاهرينو غږ روستو لاړ او د احتجاج کومه تيزي چې پېدا شوې وه هغه يو ځل بيا سړه شوه.
د ټولټاکنو شور بيا ورپسې په نتايجو د سياسيګوندونو اعتراضات او په يوبل د دهاندلۍ یا درغلۍ تورونه لګول، بيا د نوي واک ترلاسه کولو لپاره په مرکز او صوبو کې د حکومتونو جوړولو خريدو فروخت او د اميدوارانو ځانته راکش کولو مرحله او بيا په ايوانونو کې سياسي کبډي اوږده سلسله ده.
په داسې سياسي الغاو تلغاو کې به د ماهرنګ بلوڅ غږته ولسونه پام ونه کړي او بله بنيادي ستونزه به دا وي چې د بلوچستان غوندې علاقو نه به د بلوڅ مظاهرينو غږ رسنيو داسې نه خپريږي، څنګه چې له اسلام اباد خپريده، ځکه بلوچستان کې د خپرونو وسيلې کمزورې دي او دومره حساس نازک خبر څوک نه اخلي.
د بلوڅ پرلتوالو خپلو علاقو ته بې نتيجې واپسي او بيا خپلو خپلو علاقو ته خپرېدل په هاغه معنا لري چې «تقسيم یې کړه او حکومت پرې وکا»
د بلوڅانو خپريدل خو د ټولو لپاره دومره د خطرې نه دي څومره چې د ماهرنګ بلوڅ او ورسره د نورو تعليميافته پېغلو جينکو لپاره خطرناک عوامل لري.
ځکه چې هم د دوی په وجه د بلوڅ پرلت والو غږ مقامي او بهرنو رسنيو ته ورسېد او د پاکستان د رياستي جبر څرګندونه وشوه.
د دې پرلت والو په وجه او په خصوصي توګه د ماهرنګ بلوڅ مخامخ راتلو سره هغې ته لکه د پلار او ورور پشان حالات جوړ شوي دي.
بله دا چې هغه په خپله مبارزه کې د سياسي ګوندونو حمايت او ملاتړ نه لري، ځکه چې دا ټول ګوندونه پارلماني سياست کوي او د بلوڅ مس پرسن ايشو یا د ورکو کسانو مسله د پارلماني سياست لپاره د اقتدار اتحاديه په توګه پکاروي.
لکه اختر مينګل لومړی له عمران خان سره د اقتدار اتحاديو او د بلوڅو دغه ستونزه به یې ورته بيا بيا د سياسي اتحادي فشار په توګه پېش کوله، خو د عمران خان بېوسي بلوڅو اتحاديانو ته هم ښکاره وه چې دا کار د منتخب سياسي جمهوري واکمنو په وس نه دی.
په دويم ځل له پي ډي ايم سره عدم اعتماد ملګرتيا هم له نتيجو ترلاسه کولو پرته پای ته ورسېده، ځکه چې دا اختيار نه پارلمان لري، نه سياسي جمهوري اقتدار دا فصله کولی شي، حتا چې عدالت هم په دې معامله پخه چوپه خوله ناست دی، لکه چې هېڅ يو طاقت له پیريانو سره د مقابلې وس نه لري.
چرته چې ولسي رایه دومره کمزورې وي، چې پارلمان په دې معاملو وس نه لري او چې عدليه هم دا فیصله نشي کولي نو هلته د پرلت والو غږ بغېر د رسنيو نه بل هېڅ لاره او وسيله نه ويني.
دغه لاره چاره هم د مقامي ملکي رسنيو کار نه دی، بلکې د بهرنیو رسنيو له لارې دغه غږ خپريږي ځکه چې په ملکي رسنيو هم د رياستي بنديزونو د غېر محسوس انداز يو فشار هر وخت موجود دی.
ثبوت یې د بلوڅ پرلتوالو پر ضد د اسلام اباد پريس کلب له لوري دغه ليک دی چې د پرلتوالو نه یې شکايت درج کړی دی او ماهرنګ بلوڅ د پرلت نه پاڅېدلې ده،ټول پرلتوال واپس بلو چستان ته تلي دي.
د دویمې مرحلې اعلان یې هم کړی دی، خو د هغوی اواز به هومره زورنه لري چې غږ یې د بلوچستان د وروستو پاتو علاقو نه را وخيږي، ځکه د ملکي مقامي رسنيو رسد نشته او که وي نو هغوی د بهرنیو رسنيو پشان کار نشي کولی.
له اسلام اباد نه واخله تر بلوچستان پورې د ماهرنګ بلوڅ او ورسره د ټولو اعلا تعليميافته جينکو لپاره ژوند ژواک کار روزګار يا تعليمي سلسلې جاري ساتل هم ګران ښکاري، ځکه چې په ايران کې کوم کسان په نښه کړی شوي دي هغوی د ترهګرو په فهرست کې شميرل شوي دي او ماهرنګ بلوڅ یې اعتراف کړی دی چې د هغوی وارثان پرلت کې ناست دي، په يو حساب دا د رياستي جبر خلاف باغيان دي او د وسله وال مزاحمت شکل لري.
دغه خبرې د بلوچستان حکومت د اطلاعاتو د څانګې وزير جان اڅکزي هم کړېدي چې ماهرنګ بلوڅ په پردۍ ايجنډې کار کوي. اشاره یې هند ته ده.
نګران وزيراعظم انوارالحق کاکړ هم د مس پرسن په حواله د استخباراتي شبکو ژبه وایي او په تېره اسمبلۍ کې یې په دې هکله وینا هم په ريکارډ موجود ده چې د بې درکه بلوڅانو اعداد شمار او ټول موقف د پوځ طرفداريښیي.
د نګران وزيراعظم په توګه د هغه انتخاب هم دغه تقرير ياديږي چې مقتدره ادارو ته " منظور نظر" خوښ شخصيت وګرځېد چې ذهن یې باوري دی او د يوې خاموشه مارشلا رول لوبوي.
که نګران وزيراعظم انوارالحق دی، که جان اڅکزی دی دواړه د باپ ډلې دي او د دواړو سياسي رول په هرچا څرګند دی چې په هره څانګه یې ناسته کړې ده، بد بختانه دواړو سره د پښتنو د لويو غټو قبيلو نوم تړلی دی، خو اسلام اباد د غټو قبيلو نومونه او خاصيتونه لکه د موسمونو بدلوي نو په سرکاري پښتنو خپل واردات داسې کوي لکه په اجرتي قاتلانو چې څوک بل وژني خو دا يو نفر وژل نه دي قامی وژنه ده.
اوس د بلوڅ پرلت والو د واپسۍ نه پس چې کوم نوی صورتحال مخې ته راځي، نو هغه د نګران وزيراعظم د خبرو پر ضد د مزاحمت کارو هغه دړکه هم د پام وړ ده چې انوارالحق کاکړ ته یې ويلي، دی ته به واپس بلوچستان ته اخر هم راځي.
د دې خبرې نه څرګنده ده چې يو سياسي شخصيت ته ولس کې ګرځېدل به څومره ګران وي، ځکه چې نګران وزيراعظم په اسلام اباد کی د پرلتوالو ملاقات څه چې د همدردۍ کلمات هم ادا کړي نه دي او پرلتوالو په زړونو کې خپګان یووړ.
بل خوا د پرلتوالو د واپسۍ نه پس ماهرنګ بلوڅ او نورو جينکو ژوند ژواک ته ستونزې ډېرې شوې، اسلام اباد ته راتګ یې انساني، اخلاقي، سياسي جمهوري حق دی، خو واپسي یې لکه د نورو پرلتونو بې نتيجې ده، خو دا واپسي نور حساسيت ځکه لري چې په اسلام اباد یې بهرنو رسنيو د لارې خپله مقدمه درج کړه چې په ټولو رياستي ادارو يو ګوزار دی.
د بلوڅ پرلت والو له واپسۍ نه پس چې د حالاتو په شيشه کې څه ښکاري، نو وسله وال بلوڅ به د مزاحمت په لور تېزو عملياتو ته را پاڅي، خو په عکس العمل به رياستي ادارې په ځان د لګېدلو الزامونو د سپا کولو لپاره هغه اوازونه په داسې طريقه خاموشوي چې مثال به یې د دې شعر پشان وي.
دامن پہ کوئی چھینٹ نہ خنجر پہ کوئی داغ
تم قتل کرو هو کہ کرامات کرو هو
یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل - پښتو سیاست نه منعکسوي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي سپارښتنه کړې، چې د « ملګرو ملتونو د مرستې او کار ادارې UNRWA د کارکونکو » پر ضد لګېدلي تورونه دې"په چټکۍ سره وڅېړل" شي. د سرمنشي د ویاند سټېفن دوجاریک په وینا، هغه د دې تورونو په اورېدو سره « ټکان » خوړلی.
ښاغلي دوجاریک وايي؛ د ملګرو ملتونو سرمنشي دا سپارښتنه وروسته له هغه وکړه، چې د ملګرو ملتونو د مرستې او کار ادارې UNRWA عمومي مشر فیلیپ لازاریني په دې اړه ښاغلي ګوترش ته راپور ورکړ.
د ملګرو ملتونو د عمومي منشي ویاند په خپل پیغام کې زیاته کړې، چې ګوترش له ښاغلي لازاریني څخه غوښتي، چې ژر تر ژره دا قضیه وڅېړي او ډاډ ترلاسه کړي چې د د دوی هر کارکوونکی چې د اکټوبر په اوومه پر اسراییل د حماس برید کې یا کوم بل جرم کې لاس لري، سمدستي دې له دندې ګوښه او څیړنې دې ترې وشي.
ښاغلي لازاریني پخپل یو پیغام کې لیکلي، چې اسراییلي چارواکو دوی ته داسې معلومات ورکړي، چې د اکټوبر د اوومې برید کې د دې ادارې د څو تنو کارکوونکو لاس لرل ثابتوي.
په ورته وخت کې راپورونه وايي، چې د ملګرو ملتونو د مرستې او کار ادارې له دې تورونو وروسته خپل ۱۲ کار کوونکي له دندو ګوښه کړي دي.
له بلې خوا، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په یوې اعلامیه کې لیکلي، چې د دې خبر له اورېدلو وروسته چې د د ملګرو ملتونو د یادې ادارې ۱۲ کارکونکي په اسراییل باندې د حماس له خوا د اکتوبر د اوومې په برید کې ښکېل وو، اندېښمن شوي.
د اکټوبر د اوومې نېټې برید کې چې د حماس له خوا د اسراییلو په سویل کې ترسره شو، تر ۱۲۰۰ ډېر کشان ووژل شول او ۲۴۰ نور د حماس له خوا یرغمل شو.
له یاد برید وروسته اسراییل د غزې په تړانګه کې پراخ عملیات پیل کړل، چې د فلسطیني چارواکو په وینا، په دغو عملیاتو کې تر دې دمه له ۲۶ زروڅخه ډیر کسان وژل شوي دي.
روسیې پر اوکراین تور لګولی چې د چهارشنبې په ورځ یې په قصدي ډول د روسیې یوه پوځي ټرانسپورټي الوتکه چې ۶۵ نیول شوي اوکرایني عسکر یې د زندانیانو د تبادلې په پار لیږدول، رانسکوره کړې ده. روسیې دا کړنه چې په پایله کې یې ۷۴ تنه ووژل شول «وحشیانه عمل» بللی دی.
اوکراین په مستقیم ډول نه ده تایید کړې، چې دوی د (Ilyushin Il-۷۶) نظامي ټرانسپورټي الوتکه چې د اوکراین پولې ته نږدې د روسیې او بلګراډ ښار ته څېرمه نسکوره شوې، ویشتلې او نه یې هم په یاده الوتکه کې د اوکرایني عسکرو شتون تایید کړی.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلنسکي، په خپله ماښامنۍ وینا کې ویلي، کوم څه چې پېښ شوي په اړه ډېر وضاحت ته اړتیا ده، په ځانګړې توګه کله چې معلومه شوه په الوتکه کې څوک وو.
زلنسکي وویل، «دا څرګنده ده چې روسیه د اوکرایني بندیانو له ژوند، د هغوی د عزیزانو او زموږ د ټولنې له احساساتو سره لوبې کوي.»
د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین تر اوسه د پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
د بازا په نوم د ټلیګرام یو چینل چې د روسیې له امنیتي خدماتو پورې تړاو لري، یوه ویډیو خپره کړې چې د رویټرز خبري اژانس له خوا تایید شوې. په ویډیو کې لیدل کیږي چې د بلګراډ ښار د یابلونوو کلي ته نږدې یوه لویه الوتکه په ځمکه راغورځي او اور اخلي.
د روسیې د دفاع وزارت ویلي، چې په الوتکه کې د الوتکې ۶ روسي کارکوونکي او درې روسي پوځیان هم سپاره وو او ټاکل شوې وه چې له اوکراین سره د بندیانو تبادله د چهارشنبې په ورځ په یوه سرحدي پوسته کې وشي.
ویل شوي، چې اوکراین پوهیده چې یوه ټرانسپورټي الوتکه چې نیول شوی اوکرایني بندیان لیږدوي، د بیلګراډ په هوایي ډګر کې ناسته کوي. د د روسیې رادار چلوونکو، د الوتکې د نسکوریدو په وخت کې د دوه اوکرایني توغندیو توغول ثبت کړي دي.
دغه وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي: «د دې تروریستي عمل په ترسره کولو سره، د اوکراین مشرتابه خپله اصلي څېره په ډاګه کړه. د خپلو اتباعو ژوند یې له پامه وغورځو.»
د اوکراین د پوځ استخباراتي ادارې د تبادلې خبره تایید کړې او ویلي یې دي چې په پام کې وه چې د بندیانو تبادله ترسره شي خو دا چې روسیه به دا بندیان څنګه او چیرته تبادله کوي معلومات یې نه وو شریک کړي. همدا راز، روسیې له اوکراین څخه د تېر ځل په څېر نه و غوښتي چې د بلګراډ شاوخوا د هوایي حریم امنیت د پخوانیو تبادلو په شان ډاډمن کړي.
دغې استخباراتي ادارې په ټلیګرام په یو پیغام کې لیکلي: «په دې اساس موږ ممکن د روسیې له خوا د پلان شوي او قصدي کړنو په اړه خبرې وکړو، چې په اوکراین کې یې وضعیت بې ثباته کړی او زموږ د نړۍوال ملاټړو کمزوري کول غواړي.»
د اوکراین پوځ پرته له دې چې د الوتکې ویشتل تایید کړي ویلي یې دي، چې دوی به د روسیې ټرانسپورټي الوتکې ویشتلو ته دوام ورکړي ځکه چې د دوی په باور دغه الوتکې توغندي لېږدوي چې پر اوکراین برید وکړي.
ویل کیږي، چې د اوکراین پوځ په بلګراډ کې د روسیې نظامي ټرانسپورټي الوتکې پروازونه څارلکي، چې چې په خارکیف او د اوکراین نورو ښارونو کې د روسیې له توغندیزو بریدونو سره تړاو لري.
د هوايي ځواک قوماندان مایکولا اولیشچوک وویل: «اوکراین د ځان د دفاع حق لري او د یرغلګرو د هوایي بریدونو د ترسره کولو مخه نیسي.»
د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ته ویلي، چې روسیه غواړي «د اوکراین د جنایي عمل لاملونه پیدا کړي.»
د ملګرو ملتونو یو ویاند ویلي، په دې اړه غونډه به د پنجشنبې په ورځ په ۰۵:۰۰ بجو ترسره شي.
که د دې برید جزییات تایید شي، دا به د نږدې دوه کلنې جګړې کې د روسیې په نړۍوالو پیژندل شویو پولو کې دننه د خپل ډول تر ټولو خونړۍ پیښه وي.
د ایران د بهرنيو چارو دوزارت د سویلي اسيا عمومي مشر رسول موسوي اعلان کړی چې د ايران او پاکستان سفيران بیرته اسلام اباد او تهران ته ستانه شوي دي.
د دواړو هېوادونو جګپوړي ډيپلوماټان لس ورځې وړاندې د پاکستان او ایران له متقابلو توغندويي بريدونو وروسته خپل هیوادونو ته وربلل شوي وو.
ښاغلي موسوي د جمعې په ورځ په اکس خواله رسنۍ خپور شوي پیغام کې لیکي چې د پاکستان سفیر مدثر تپیو او د ایران سفیر رضا امیري مقدم په تهران او اسلام اباد کې د خپلو ماموریتونو ځایونو ته راستانه شوي دي.
د ایران د بهرنیو چارو د وزارت د سویلي اسیا د برخې مشر زیاته کړې چې د ایران او پاکستان خلک او چارواکي خوښ دي چې اړیکې یې بیرته عادي حالت ته راګرځیدلي دي.
ښاغلي موسوي پرته له دې چې د دواړو هېوادونو د ملي حاکمیت د نقض په اړه د رسنیو انتقادي راپورونو ته اشاره وکړي، ویلي، چې د ایران او پاکستان "د دوستۍ او ورورګلوۍ د پیاوړتیا لپاره د دواړو هېوادونو د رسنیو مسوولیت ډېر دروند دی. "
تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو خبر ورکړی و، چې د دواړو هېوادونو سفیران به د پنجشنبې په ورځ خپلو دندو ته راستانه شي، خو دا کار د یوې ورځې په ځنډ سره ترسره شو.
د تیرې مرغومې میاشتې په ۱۶مه نېټه د ایران د سپاه پاسداران له خوا د پاکستان د بلوچستان ایالت په پنجګور سیمه ترسره شوو توغندیو بریدونو له امله د دواړو هیوادونو ترمنځ سیاسي او ډیپلوماټیکې اړیکې ډېرې محدودې شوې وې. پاکستان د دغه برید په غبرګون کې له ایرانه خپل سفیر وروباله او د ایران له سفیره، چې هغه مهال تهران کې و، وغوښتل چې بیرته دې پاکستان ته نه ورځي.
پر مسلمانانو د هندو عریضه کونکو وکیل ویلي، چې د هند د لرغون پېژندنې سروې موندلې چې د هندوانو یو ترټولو سپیڅلي ښار کې د ۱۷مې پیړۍ یو جومات د هندوانو د یوه معبد له ویجاړولو وروسته جوړ شوی و. دغه نوې موندنه ښايي د مسلمانانو او هندوانو ترمنځ د لسیزو اوږدې شخړې کې یوه نوې موضوع وي.
د وارانسی په ښار کې محکمې تته د وړاندې شوې دغې قضیې په اړه د مسلمانانو وکیلانو د هندو عریضه کونکو د وکیل له دغو څرګندونو سره مخالفت کړی خو نور جزییات یې ندي ورکړي.
د ګیانواپي جومات په وارانسی ښار کې موقعیت لري او دغه ښار د لومړي وزیر نریندرا مودي پارلماني حوزه هم ده، او نوموړي به له دغه ښاره ځان کاندیدوي.
د هندو عریضه کونکو وکیل وشنو شنکر جین د پنجشنبې په ورځ خبریالانو ته ویلي: "د محکمې د حکم له مخې د شوې سروې پر مهال د هندوانو د خدایانو د مجسمو پاتې شوني د جومات په تاکاوۍ کې موندل شوي دي."
مسلمانان، په هندو اکثریت هند کې تر ټولو لوی اقلیت دی. هندو سخت دریځو، د هغو ډلو په شمول چې د مودي ګوند پورې تړلي، د لسیزو راهیسې ویلي چې مغل واکمنانو د سیمو له فتحې وروسته د هندوانو پخواني معبدونو ویجاړ کړي او پر ځای یې خپل عبادت ځایونه جوړ کړي دي.
د دا ډول موضوعاتو پر سر وخت په وخت د هندوانو او مسلمانانو ترمنځ تاوتریخوالی رامنځ ته شوی دی.