د اسراییل بهرنیو چارو وزیر پر 'اونروا' له تورونو وروسته د دغه سازمان د مشر ګوښه کول غوښتي

د غزې روغتیايي چارواکو د شنبې په ورځ ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د ۱۷۴ وژل شویو کسانو په ګډون تر اوسه ۲۶زره ۲۵۷ فلسطینیان د اسراییل په بریدونو کې وژل شوي او شاوخوا ۶۵ زره نور ټپیان شوي دي. د غزې ۲.۳ میلیون وګړو یو لویه برخه هم د دغو بریدونو له امله بې ځایه شوې ده.

حماس ویلي، د دوی جنګیالیو د خان یونس په سویل لویدیځ کې یو اسراییلي ټانک د ټانک ضد پر توغندي ویشتلی دی.

د اسراییل پوځ وايي، لږ تر لږه ۱۱ وسله وال یې وژلي دي او زیاته کړې یې ده چې دغو وسله والو غوښتل پوځیانو ته چاودېدونکي توکي په ځای کړي‌او پر هغوی یې د توپونو او توغندیو بریدونه کول.د پوځ په وینا، په تېره اوونۍ کې کمانډو ځواکونو له سلو ډېر وسله وال وژلي او د وسلو پر زېرمو يې چاپې وهلي دي.

د فلسطین اسلامي جهاد ډله چې د حماس متحده ده، ویلي یې دي چې د دوی وسله وال له اسراییلي ځواکونو سره په نښتو کې ښکیل دي او دغه راز پر اسراییلو یې توغندي توغولي دي.

د فلسطین سرې میاشتې ټولنې د غزې د روغتیا وزارت په حواله ویلي، چې اسراییلي الوتکو په سویل کې تر ټولو لوی فعال طبي مرکز، ناصر روغتون او المال روغتون ته نږدې بریدونه کړي،چې یو کس یې د روغتون په انګړ کې وژلی دی.

نړۍوالې محکمې د جمعې په ورځ اسراییل ته امر وکړ چې د فلسطینیانو د نسل وژندې د مخنوي لپاره د پام وړ اقدامات ترسره کړي.

اسراییل پر غزه خپل هوایي، سمندري او ځمکني بریدونه وروسته له هغه پیل کړل چې د حماس ډلې وسله والو د اکټوبر په اوومه په اسراییل برید وکړ، چې پایله کې یې ۱۲۰۰ ملکي کسان ووژل شول او ۲۵۳ تنه یرغمل شول.

په دې سند کې ترکیې په رسمي ډول د شمالي اټلانټیک د تړون په سازمان (ناټو) کې د سویډن له غړیتوب سره موافقه کړې ده.

د ترکیې له منظورۍ وروسته امریکا هم پر انقرې د F-16 جنګي الوتکو د پلورلو اعلان کړی.

ترکیې د ۲۰۲۱ کال په اکټوبر میاشت کې د خپل هوايي ځواک د عصري کولو لپاره د ۲۰ میلیارد ډالرو په ارزښت د امریکايي جنګي الوتکو او نور تجهیزات د پیرلو غوښتنه کړې وه.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دغه هیواد کانګرس ته د یوه رسمي لیک په استولو سره پر ترکیې د ۴۰ اف – ۱۶ جنګي جیټ الوتکو د پلورلو او د ۷۹ اف – ۱۶ جنګي جیټ الوتکو د عصري کولو په اړه خپل موافقت اعلان کړی دی.

د انادولو خبري اژانس د راپور له مخې، که د امریکا د کانګرس له لوري اعتراض ونه شي، په ۱۵ ورځو کې به پر ترکیې د ۲۳ میلیارده ډالرو په ارزښت د ۴۰ ایف - ۱۶ جنګي الوتکو د پلورلو بهیر پیل شي.

د اسلامي ګوند مشر ګلبدين حکميتار د شنبې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ یو پیغام کې لیکي، چې د هاګ نړيوالې محکمې پرېکړه د فلسطين لپاره يوه معنوي لاسته راوړڼه ده.

نوموړي دغه پرېکړه د اسراييلو د انزوا په مانا بللې.

هغه زياته کړه: « په غزه کې د مظلومو فلسطينانو د وژنې په اړه د هاګ نړيوالې محکمې د پرېکړې هرکلی کوم، دا پرېکړه د غزې د مقاومتي مجاهدينو لپاره يوه معنوي بريا ده.»

حکمتيار ليکلي، چې په غزه کې دې د نسل وژنې مخنيوي وشي او غوښتنه یې کړې، چې په دې برخه کې دې عملي ګامونه واخيستل شي.

هغه ویلي: «په غزه کې د صهيونیسټانو د وحشيانه نسل وژنې د بندولو لپاره لا زياتو، ګټورو او عملي اقداماتو ته اړتيا ده.»

د هاګ نړۍوالې محکمې په پرېکړه کې اسراييلو ته امر شوی، چې په غزه کې دې د ټول وژنې د مخنيوي لپاره اړین اقدامات ترسره کړي؛ خو په پرېکړه کې د اوربند یادونه نده شوې.

د محکمې ټولو قاضيانو دا پرېکړه کړې او ويلي يې دي، چې د فلسطينيانو د وژل کېدو مخه بايد ونيول شي تر څو فلسطينان له فزيکي او رواني زيان وژغورل شي

د فلسطین بهرنیو چارو وزیر هم د هاګ نړیوالې محکمې له لوري اسراییل ته د موقتو اقداماتو د امر هرکلی کړی دی.

د چینایي رسنیو د رپوټ له مخې، طالبانو د افغانستان او چین ترمنځ خپل لومړنی سړک بشپړ کړ، خو شنونکي تمه لري چې بیجینګ به د ترهګرو او بېلتون غوښتونکو پورې تړلو امنیتي اندېښنو له امله خپل جنګ ځپلي ګاونډي ته د خپلې ځمکنۍ پولې د بشپړ لاسرسي په اړه له احتیاطه کار واخلي.

چینايي چارواکو وخت ناوخت له طالبانو سره په لیدنو کې د دې ډلې په هکله خپله اندېښنه ښودلې ده.

سوت چاینا مارنېنګ وايي، دې پروژې ته د بېجینګ د یوې شکمنې اقتصادي قضيې په توګه ګوري او له احتیاطه ور سره کار اخلي.

د طالبانو د کلیو او پراختیا وزارت وړمه ورځ وویل، د دې سړک ۴۰ کیلومتره برخه یې جوړه او څه کم لس کیلومتره به هم په نږدې وخت کې بشپړه شي.

خو شنونکي په دې باور دي، چې بیجینګ به د ترهګرو او بېلتون غوښتونکو پورې تړلو امنیتي اندېښنو له امله خپل جنګ ځپلي ګاونډي ته د خپلې ځمکنۍ پولې د بشپړ لاسرسي په اړه له احتیاطه کار واخلي.

اوسمهال، چین په سینکیانګ ایالت کې له افغانستان سره په پوله کې کوم ګمرکي تاسیسات نه لري او داسې څه یې نه دي ویلي چې د یوې رسمي سرحدي نقطې د جوړولو وړاندیز وکړي.

اوس یوازې د چین سرحدي ځواکونه د واخان دهلیز په ختیځ کې د وخجیر په سرحدي سیمه کې ګزمې کوي، چې دغه سړک به ترې تېرېږي.

په دغه پروژه شاوخوا ۳۷۰ میلیونه افغانۍ یا څه کم شپږ میلیونه ډالر- لګښت راغلی او د پخواني حکومت لخوا د چینایي پانګونو د راجلبولو په نیت پیل شوې وه.

د دې پنځوس کیلومتره سړک د جوړولو چارې د ۲۰۲۱ کال په می میاشت کې له بدخشان ولایت څخه پیل شوې خو ډېر ژر د طالبانو لخوا د افغانستان د واک د بیرته ترلاسه کولو له امله وځڼډېدې.

خو اوس د بدخشان لپاره د طالبانو والي محمد ایوب خالد باختر اژانس ته ویلي چې د سړک د جوړیدو چارې بشپړیدو ته نږدې شوي او د سړک قیر کول به ډیر ژر پیل شي.

د چین د لانژو په پوهنتون کې د سیاست او نړیوالو اړیکو د پوهنځي استاد ژو یونګبیاو وايي، طالبان د دې پروژې په بشپړولو سره غواړي خپلو ګاونډيانو ته وښيي چې دوی د افغانستان د اداره کولو توان لري.

هغه وايي: "دغه سړک پخپله په پراخه کچه په عملي توګه د کاریدو شونتیا او اقتصادي ارزښت نه لري." هغه زياته کړې چې افغانستان د واخان دهليز په لوړو غرونو کې د لويو لارو د جوړولو توان نه لري.

ښاغلی ژو وايي، چين په دغه سيمه کې ګمرکي تاسیسات نه لري، يوازې د وخجير لارې په اوږدو کې سرحدي پوله ساتي ځای پر ځای شوي، او داسې نه بریښي چې چین به دغلته پانګونه وکړي.

هغه وايي: "په دغه سیمه کې د سړک جوړول ډیر ګران او په لنډه موده کې هیڅ اقتصادي ګټه نشي رامنځ ته کولای."

چین د وخجیر سرحد د افغانستان د اورپکو او د چین د شینجیانګ سیمې ترمنځ د ترورېزم ضد لومړۍ کرښه ګڼي.

ناټو په اروپا او شمالي اتلانتیک کې له سړې جګړې وروسته خپل تر ټولو ستر پوځي تمرینات پیل کړي دي.

ټاکل شوې، چې دغه تمرین د دغه ایتلاف د غړو هېوادونو د څه باندې ۹۰ زرو ځواکونو سره د «مې میاشتې» تر پایه دوام وکړي.

د روسيې د بهرنيو چارو وزارت وياندې وويل، چې په دې تمرينونو کې به د ناټو د غړو هېوادونو ځواکونه د څو مياشتو لپاره د ناروې او رومانيا په خاوره کې د هغه هېواد پولو ته څېرمه فعاليت وکړي.

د هغې په خبره؛ « دا يو قصدي ګام دی، چې موخه يې د وضعت خرابول دي.»

د پوځي کميټې مشر راب باير په دې وروستيو کې د ناټو د تمريناتو پيل ته په اشارې سره وويل؛ « موږ باید پوه شو، چې دا خبره د ډاډ وړ نده، چې موږ به په سوله کې يو او له همدې امله موږ له روسيې سره د جګړې لپاره د ناټو ځواکونه چمتو کوو.»

هغه ټینګار وکړ، چې د ناټو اتحاد باید د جګړې لپاره چمتو وي او "د ناڅاپي پېښو تمه" وکړي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې د ناټو د دغه لوړپوړي چارواکي څرګندونو ته په اشارې سره وویل، چې د ناټو له نورو چارواکو يې هم ورته خبرې اورېدلې دي.

مېرمن زاخارووا وويل په دې توګه ناټو غواړي چې د میلیونونو اروپایانو او امریکایانو په سترګو کې خپل موجودیت او لوړ پوځي لګښتونه توجیه کړي او همدارنګه د « کيف رژيم لخوا زموږ د هېواد په وړاندي» د پيل شوې جګړې له «ناکاميو» د خلکو پام واړوي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې یادونه وکړه، چې د هغه هیواد «د ناټو پر هیوادونو د برید پلان نه لري.»

د ناټو تمرین

ناټو په اروپا او شمالي اتلانتیک کې له سړې جګړې وروسته خپل تر ټولو لوی پوځي تمرینات پیل کړي دي.

وروستی ورته تمرین په ۱۹۸۸ کې د شوروي اتحاد او لویدیځ ترمنځ د سړې جګړې په جریان کې ترسره شو.

سږ کال د سویډن په ګډون د دغه ایتلاف د غړو هېوادونو د څه باندې ۹۰ زرو ځواکونو تمرینات به د مې میاشتې تر پایه دوام وکړي.

له ۵۰ زیاتې جنګي بېړۍ، ۸۰ جټ الوتکې او ۱۰۰ زره جنګي وسایط به په اروپا او شمالي اتلانتیک سمندر کې په دې تمرین کې ګډون لري.

د «۲۰۲۴ کلک مدافع» تمرین کې به د ناټو غړي د اتحاديې لومړی سېمه یيز دفاعي پلان تمرين کړي، چې د روسيې احتمالي بريد ته د ځواب ويلو څرنګوالی توضيح کوي.

د ناټو په اعلامیه کې د روسیې مستقیم نوم نه دی یاد شوی؛ خو د ناټو په ستراتیژیک سند کې مسکو د ناټو د غړو پر وړاندې تر ټولو «مهم او مستقیم» ګواښ بلل شوی دی.

دا تمرین د ناټو د غړو هېوادونو لپاره د روسیې له خوا پر اوکراین له یرغل وروسته يوه مهمه پېښه ده، چې په تېرو ۷۰ کلونو کې د اروپا په خاوره کې تر ټولو ستره جګړه بلل کېږي.