په بلخ ولایت کې د طالبانو له خوا ښوونځیو ته د څه باندې ۸ لکه کتابونه د وېش لړۍ پیل شوه

د دې مقالې لیکونکو ویلي، چې د طالبانو د منزوي کولو پالیسي نوره اغېزمنه نه ده او امریکا باید نورې لارې چارې پیدا کړي.

د مقالې د لیکوالانو په باور په تېرو دوو کلونو کې سپینې ماڼۍ هڅه وکړه، چې طالبان دې ته اړ کړي، چې د ښځو او نجونو د بشري حقونو د برابرولو او له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې د یوې نړیوالې اجماع په رامنځته کولو سره خپل چلند بدل کړي؛ خو دا هڅې تر اوسه د روسیې، چین او ایران په ګډون د سیمه ییزو قدرتونو د سیاست له امله ناکامې شوې دي.

اسفندیار میر او انډرو واتیکنز په دې مقاله کې ویلي، چې د متحده ایالاتو برعکس د چین په څیر زیات شمیر حکومتونه له طالبانو سره د یو پردي رژیم په توګه چلند نه کوي.

دوی د چين د ولسمشر شي جین پینګ له خوا د طالبانو د سفیر د باور لیک منل، هغه هم په دوحه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو له دوهمې غونډې لږ وروسته، طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو پر وړاندې د امریکا په مشرۍ د لوېديځ اجماع لپاره تر ټولو مهمه ننګونه بللي ده.

د دې مقالې د لیکوالانو په باور طالبانو په تېرو دوو کلونو کې له ګاونډیو هېوادونو سره د اړیکو د ټینګولو لپاره قوي ډیپلوماټیکې هڅې کړې دي.

دغه لیکوالانو په کابل کې د ۱۸ بهرنیو سفارتونو فعالیت او له دغه هېواده بهر د طالبانو د زیاتو سفارتونو او سیاسي نمایندګانو فعال حضور ته په اشارې سره لیکلي: «د طالبانو مشران په پرله پسې توګه په سیمه کې له بیلابیلو هیوادونو او د اذربایجان په څیر له لرو ګاونډیو سره خپلې اقتصادي اړيکې پراخي کړي دي.»

د دې مقالې لیکوالانو د بېلګې په توګه له هند سره د طالبانو نږدې اړیکو ته په اشارې ویلي، چې واک ته د طالبانو له راتګ سره ډېر محتاط شوي دي. د سیمې دغه ځواکمن هیواد په ۲۰۲۲ کال کې په کابل کې خپل سفارت بیرته پرانيستی او طالبانو ته یې یو کال وروسته اجازه ورکړه، چې په ډيلي کې د افغانستان سفارت کنټرول ترلاسه کړي.

فارن افيرز په دې مقاله کې ویلي، چې په افغانستان کې د سیاسي ثبات او پر هېوادونو د هغې د احتمالي اغیزو په اړه د خلکو له اندېښنو سربیره د ۲۰۲۴ کال له پیل راهیسې د سیمې نږدې هر هېواد له طالبانو سره عادي اړیکې ټینګې کړي دي.

په دې مقاله کې راغلي، چې له امریکا سره د چین، روسیې او ایران په څېر هېوادونو ستراتیژیکه سیالي له طالبانو سره د دغو هېوادونو د نږدې اړیکو تر ټولو مهم لامل بلل کېږي.

د فارن افيرز د دې مقالې لیکوالانو ليکلي: « د طالبانو د ډیپلوماټیکې انزوا په اړه د اجماع له لاسه ورکولو د واشنګټن او د هغوی د متحدینو لپاره مهمې پوښتنې راپورته کوي. د طالبانو په رسمیت نه پيژندل نور یوه معتبره قهرجنه وسیله نه ده او که متحده ايالات غواړي چې د طالبانو په چلند کې نفوذ وکړي، بايد د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره نورې لارې ولټوي.»

د دې مقالې لیکوالانو اسفندیار میر او انډریو واټکینز ویلي، چې د افغانستان قضیه هم د سوریې او روسیې قضیې ته ورته ده چې د دغو هیوادونو د انزوا په برخه کې هم د امریکا تګلاره ناکامه شوې ده.

د روسیې تاس خبري اژانس نن راپور ورکړ چې دغه تاجکستاني چارواکي په ویانا کې د ملګرو ملتونو د مخدره موادو سره د مبارزې د کمېسیون په ۶۷مه غونډه کې وویل چې په افغانستان کې قاچاقبران اوس هم تاجکستان ته د مخدره موادو د انتقال هڅه کوي.

ظفر صمد وايي، تاجکستان له افغانستان سره د خپلې پولې د پیاوړتیا په حال کې دی او نوې سرحدي پوستې جوړوي.

ښاغلي صمد وویل، ټاکل شوې چې د تاجکستان او افغانستان ترمنځ د پولې د ټینګښت لپاره د ټولیز امنیتي تړون د سازمان بین الحکومتي پروګرام سږ کال تصویب شي.

په ۲۰۲۱ کال اګسټ کې طالبانو په واکمنېدو پسې د مخدره توکو په کښت او پلور بندیز ولګاوه. خو دغه ډله وخت نا وخت د افغانستان په بېلابېلو ولايتونو کې د نشه يي توکو د کشف خبر ورکوي.

د ایران د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې د مرکزي دفتر عمومي منشي سکندر مومني چې هم ویانا ته په سفر تللی، ویلي چې په افغانستان کې د نشه يي توکو د کښت او تولید د کمېدو هرکلی کوي، خو له دې سره ایران ته د صنعتي نشه يي توکو یا شیشې په قاچاق کې ۲۰سلنه زیاتوالی راغلی دی.

سکندر مومني دغه ارقام د مخدره موادو د کشف او له افغانستان څخه ایران ته د وارد شوي متامفتامین د اندازې پر بنسټ ویلي دي.

په اعلامیه کې د دغو دیني او ښوونیزو فعالیتنو په اړه جزییات نه دي ورکړل شوي.

په اعلامیه راغلي چې ازبکستان ته دا پلاوی د دغه هیواد د مسلمانانو ادارې د مشر مفتي شیخ نورالدین خالق نظر په بلنه شوی او دغه ډله به په تاشکند، سمرقند او بخارا کې د ازبکستان د دیني او اسلامي مرکزونو څخه لیدنه وکړي.

ازبکستان په افغانستان کې د افراطیت او تندلارۍ په اړه پر اندیښنو سربیره، له افغانستان سره خپلې سوداګریزې اړیکې روانې ساتلي.

دغه هیواد د طالبانو رژیم په رسمیت نه پیژنې خو نږدې سیاسي او اقتصادي اړیکي ور سره پالي.

ازبکستان د تېرې میلادي میاشتې لومړیو کې د طالبانو استازي ته په تاشکند کې افغان سفارت وسپاره.

د روانې اونۍ لومړیو کې د ازبکستان بهرنیو چارو وزیر کابل ته سفر درلود او طالبان د نوموړي له قوله وايي چې ډېر ژر به تاشکند کې د دوی سفیر ومني.

په کندهار کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رييس انعام الله سمنګانی د شنبې په ورځ ټولو خلګو ته خبر ورکړی، چې د هغو بيرغونو د استفادې او پلور څخه ډډه وکړي، چې د تورې سمبول لري.

سمنګانی وايي، چې د هبت الله اخونزاده د شفاهي امر او ولایت مقام د ادارې مجلس تر پرېکړې وروسته یې د دې بیرغونو د ټولو کمپاين شروع کړی.

د سمنګاني په خبره، د والي ملاشيرین په لارښوونه د امرباالمعروف ادارې په مشرۍ د « ولایت مقام، اطلاعاتو او فرهنګ رياست، امنيه قومندانۍ، قول اردو او استخباراتو» ادارو یې د دې بيرغونو د ټولو لپاره يوه کمېټه هم ټاکل شوې ده.

د طالبانو پلويانو او عامو خلګو د طالب مسولينو په غوښتنه د واټونو، سړکونو او دوکانونو پر سر دا ډول سپين بیرغونه جګ کړي.

خو طالبان وايي، چې دې خلکو په ناخبره ډول د دوی له بیرغ سره په توپیر سپین بیرغ پورته کړی دی.

سمنګانی زياتوي دا ډول بيرغونه نارسمي دي او د دوی استازيتوب نه کوي: « د مشرتابه د امر په اساس غیري رسمي بیرغونه په خاص ډول، چې توره ورباندې رسم سوې وي موږ يې مخه نيسو، خلګ دې د پير، پلور او استعمال څخه ډډه وکړي.»

سمنګانی وايي، چې د بیرغ ټولو دغه کمپاين به تر هغه وخت روان وي، چې ناسم او نا رسمي بیروغونه ټول له ښار نه ټول کړي.

طالبان د خپلي ډلې لپاره سپين او کلیمه درلودونکی بيرغ رسمي بولي.

د دې لیک په لاسلیکوونکو کې په عمده توګه د لویدیځو هیوادونو استازي شامل دي.

په لېست کې د البانیا، استرالیا، اتریش، بلجیم، بلغاریا، چیلي، کولمبیا، کاسټاریکا، کروشیا، چک جمهوریت، ډنمارک، استونیا، فنلنډ، فرانسه، جرمني، یونان، ایسلنډ، لټوني، ایرلند، لیختن شتاین، لیتوانیا، لوګزامبورګ، مالټا، مونته نګرو، هالنډ، نیوزیلنډ، پولنډ، پرتګال، رومانیا، سلوانيا، هسپانیا، سویډن، سویس، ایټالیا او هنګري نومونه شامل دي.

د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو څخه یوازې تاجکستان دغه لیک لاسلیک کړی دی. د دې ترڅنګ د یمن او ګواتیمالا نومونه هم د دې لیک د لاسلیکوونکو په لېست کې لیدل کیږي.

په دې اعلامیه کې راغلي چې ښځې او نجونې باید د عامه ژوند په ټولو برخو کې په پوره، مساوي او مانا لرونکې توګه برخه واخلي.

د دې اعلامیې له مخې، افغان مېرمنې او نجونې د طالبانو د ډېرو سختو ناخوالو په وړاندې خپل بې ساري زړورتیا ته دوام ورکوي، خو"د دوی داوضعیت د نړیوالې ټولنې همغږي غبرګون ته اړتیا لري."

د دې لیک په یوه برخه کې د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي له قوله راغلي چې په افغانستان کې یې د ښځو وضعیت دجنسیتي توپیر یوه بېلګه بللې.

په لیک کې د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون څخه هم نقل قول شوی، چې له ښځو سره د طالبانو چلند د پراخ او سیستماتیک ماهیت له امله د جنسیت پر بنسټ تاوتریخوالي ته لار هواروي.

د دې لیک لاسلیکوونکو د روم د اساسنامې له غړو غوښتي، چې د افغانستان د وضعیت په څیړلو کې د جرمونو له نړیوالې محکمې سره همکاري وکړي.

دوی همداراز،له هېوادونو وغوښتل چې له طالبانو سره د هر ډول تعامل پر مهال د بشري حقونو د درناوي او په راتلونکو خبرو کې د ښځو د فعالې ونډې په اړه د افغانستان پر ژمنو ټینګار وکړي.

طالبانو چې په تېرو دوه نیمو کلونو کې یې پر ښځو او نجونو پراخ بندیزونه لګولي، پرله پسې یې د هېوادونو نیوکې په خپلو کورنیو چارو کې لاسوهنه بللې او ویلي یې دي چې د خپلو قوانینو له مخې خپلو کړنو ته دوام ورکوي.