زده‌کړې او طالبان؛ د کابل پولې تخنیک پوهنتون مشر وايي، زده‌کړیالانو ته د څښاک اوبه نشته

د روغتیا نړۍوال سازمان د ملګرو ملتونو نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې او اروپايي ټولنې په ګډه ناسته کې چې د «ژور کړکېچ؛ د افغانستان د خلکو رواني روغتیا له منځه وړي او د نشه‌يي توکو کارونه زیاتوي» تر سرلیک لاندې د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړه شوې وه ۱۴۰ تنو په کې برخه لرله.

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا په دغې ناسته کې وویل شول، چې اته مېلیونه افغانان له رواني روغتیا څخه بې برخې دي او دغه رواني ناروغان د خپلې درملنې لپاره له نشه‌یي توکو څخه کار اخلي.

په روغتیا نړۍوال سازمان کې د ختیځې مدیترانې مشرې مېرمن بلخي وویل: «د افغانستان۵۰ سلنه خلک چې دا یو هېښوونکی شمېر دی، په رواني خپګانونو اخته دي. دغې ستونزې د هغوی د ژوندانه په بېلابېلو برخو منفي اغېزې پرې اېستې دي.»

د ملګرو ملتونو دغې چارواکې دا رنګه وویل:« دغه وضعیت خلک اړ باسي، چې نشه‌یي توکو ته مخه کړي. په داسې حال کې چې د دغه هېواد په روغتیایي نظام کې د خلکو لپاره ټولنیزه پاملرنه او د روغتیایي خدمتونه کچه ډېره کمه ده.»

د طالبانو په تېرې دوه نیم کلنې واکمنۍ کې د نجونو او مېرمنو په منځ کې د طالبانو له ربړونو او بندیزونو سره جوخت د رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

ملګرو ملتونو د تېرې تلې میاشت په یوه راپور کې ویلي و، چې د وېرې، ګوښه‌توب او ژور خپګان ناروغي په ښځو کې پام وړ زیاته شوې ده.

په دغې ناسته کې د نشه‌یي توکو او جرمونو پر ضد د ملګرو ملتونو ادارې د افغان کرونده‌ګرو سره د کوکنارو د بدیل کښت په اړه ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې کېدای شي دغه تګلاره د بزګرانو له پاره اړینه او ضروري وي.
د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د دفتر شمېرې ښيي، چې د هرو درېیو افغانو کورنیو څخه یوه یې د نشه‌یي توکو له امله زیانمنه شوې ده.

په افغانستان کې د اروپایي ټولنې شارژدافیرې مېرمن رافیلا لودیس هم وویل، چې د رواني روغتیا په برخه کې پانګونه او په نړۍواله کچه د نشه‌یي توکو د زیانونو مهارول په تېره بیا په افغانستان کې باید تر نورو ټولو هغو لومړیتوب ولري.

ډان ورځپاڼې د خپلو سرچېنو له قوله لیکلي، پاکستاني پولیسو ته سپارښتنه شوې چې د کارت لرونکو افغان کډوالو د اوسېدو ځایونه دې په نښه کړي.

د نړۍوالو بنسټونو د راپورونو له مخې، شاوخوا ۲.۱۸ مېلیونه افغان کډوال د کډوالۍ کارټونه لري چې له هغې ډلې ۱.۳ مېلیونه خلک (پي او ار) یا د کډوالو د راجسټرېشن کارټونه او ۸۸۰ زره نور کسان په پاکستان کې د لنډمهاله اوسېدنې (اې سي سي) کارټونه لري.

یو پاکستاني چارواکي چې نوم یې په راپور کې نه دی یاد شوی ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر ښايي د اوړي په پیل یا نیمايی کې پیل شي.

دغه چارواکي دا هم ویلي، دوی به د کډوالو د اېستلو په دویم پړاو کې هم کډوالو ته یوه میاشت وخت ورکوي چې په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

پاکستان د تېر کال په نومبر میاشت کې د بې اسناده کډوالو د اېستلو پرېکړه وکړه او د بې اسناده کډوالو تر څنګ یې ډېر هغه کډوال هم له خپلې خاورې واېستل، چې د کډوالۍ کارټونه یې لرل.
تر اوسه د ځینو راپورونو له مخې تر پنځو لکو زیات افغان کډوال له دغه هېواده اېستل شوي او د ننه په افغانستان کې د وزګارتیا او بې‌کورۍ له امله ستړې ستونزې ګالي، چې دا لړۍ لا هم روانه ده.

څو ورځې وړاندې په اسلام اباد کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدي افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دوی له پاکستاني چارواکو سره په خبرو لګیا دي چې د دغې لړۍ د پیلېدا مخه ونیسي؛ خو داسې ښکاري چې پاکستان د تېر په څېر د نړۍوالې ټولنې پر دغو غوښتنو به هم غوږ و نه ګروي.

د حکمتیار زوی د دوشنبې په ورځ په ایکس ټولنیزې شبکې یو پیغام کې لیکي، چې طالبان ځان د حزب اسلامي له مشر سره د پخواني حکومت د هوکړې پابند نه بولي او له طالبانو سره له میاشتو خبرو وروسته یې خپل د اوسیدو ځای بدل کړی دی.

د اشرف غني حکومت د ۱۳۹۵ کال په تلې میاشت کې له حزب اسلامي سره یو هوکړه لیک لاسلیک کړ چې له مخې یې دغه ګوند د امتیازاتو او قضايي مصونیت په بدل کې له افغان حکومت سره خپله جګړه پای ته ورسوله.

حبیب الرحمن حکمتیار پر طالبانو نیوکه کړې او ویلي یې دي: «دوی په خپل منځ کې پر لویو او وړو مسایلو کې په شورا او رای ورکولو باور نه لري» او په خپله اداره کې د وګړو وړتیا او پوهې ته پام نه کوي.

د طالبانو د عدلیې وزارت په دې وروستیو کې اعلان کړی و، چې په افغانستان کې یې شاوخوا دوه میلیونه جریبه غصب شوې ځمکه بیرته نیولې ده. طالبانو ویلي، چې د حکمتیار کور د افغانستان د دفاع وزارت په ځمکه کې جوړ شوی دی.

د حزب اسلامي د مشر زوی وویل، چې د دوی ګوند نه دغه ځمکه په زور اخیستی او نه یې کوم غیر قانوني کار کړی دی. هغه له طالبانو څخه پوښتنه کړې، چې ولې د هغو کورنو په اړه ځواب نه وايي،‌ چې خپلو ټولو چارواکو ته یې ورکړي دي؟

هغه وویل چې د طالبانو حکومت شفاف نه دی او په کې خپلسري روانه ده. حبيب الرحمن ليکلي: "تقريباً هر څوک په خپل ځای کې اميرالمومنين دى، نه وزير په خپل وزارت کنټرول لري، نه د رییس الوزرا تر لاس لاندې کابینه خپل کارونه پر مخ وړي او نه هم لکه دفاع او داخلې مهم وزارتونه د وزیرانو تر کنټرول لاندې خپلې چارې پر مخ وړي. دوی حتا په ولایتونو او نورو ریاستونو کې د کسانو له ګمارلو عاجز او بې خبره دي."

د دې وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د سويې دغه ازموينه یې له ۷۶۱۰ وسله والو څخه اخیستې.

د طالبانو پوهنې وزارت نن دوشنبه د (وري ۶مه) په يوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د ازموينې برخوال په «جهادي فعالیتونو» بوخت او له زده کړو پاته وو؛ خو اوس به خپلو زده کړو بشپړولو ته دوام ورکړي.

د وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ولایتونو کې يې خاصو کمېټو په کندهار کې له ۲۵۰۰، بلخ کې ۱۸۰۰، فراه کې ۱۵۰۰، غزني کې ۱۲۱۰ او په میدان وردګو کې يې له ۶۰۰ طالب وسله والو څخه د سويې ازموينه اخیستې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې تر ازموينې وروسته به بريالي کسان د خپلي سويې سره سم ټولګي کې شامليږي.

طالبانو په ډېرو ولایتونو کې د ښوونځيو د لوړو ټولګيو لپاره له خپلو پخوانیو وسلوالو د سويې ازموينې اخيستې دي.

د طالبانو پوهنې وزارت تېره اونۍ په لوګر، هلمند او بغلان کې هم له هغو طالبانو ازموينه واخيسته، چې په جګړو کې بوخت وو.

طالبانو نږدې درې اونۍ وړاندې په ننګرهار کې له خپلو پخوانیو درې زره وسلوالو په ښوونځيو کې د جذب لپاره د سويې ازموينه اخيستې وه.

له ملګرو ملتونو سره تړلې دغه سازمان په ایکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي، چې سږ کال د افغانستان ۴۰ سلنه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړۍوال پروګرام د دوشنبې په ورځ (د وري شپږمه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې په افغانستان کې د خوراکي توکو د خوندیتوب بحران دوام لري او د افغانستان نږدې ۴۰ سلنه نفوس، یعنې ۱۵،۸ میلیونه وګړي به د ۲۰۲۴ کال په لومړۍ ربع کې له شدید خوراکي نه خوندیتوب سره مخ شي.

دغه سازمان زیاته کړې، چې له ۲۰۲۱ کال څخه تر اوسه پورې په افغانستان کې ښځې او نجونې زیاتې زیانمنې شوي او د طالبانو له خوا پر نجونو او ښځو لګول شوي محدودیتونو د دوی لپاره اړینو خدمتونو ته لاسرسی ستونزمن کړی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام خبرداری ورکړی، چې په ۲۰۲۴ کال کې به په افغانستان کې بشري ناورین نور هم پېچلی شي او د خوراکي توکو په ګډون حیاتي اړتیاوې د دغه هېواد د خلکو اساسي اړتیاوې ګرځېدلې دي.

د ملګرو ملتونو اړوند دغه سازمان زیاته کړې، چې د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳ کال تر سپټمبر میاشتې پورې شاوخوا ۵۰۰ زره کډوال له ایرانه ایستلي او ۸۰۰ زره یې له ایرانه ایستل شوي دي.

د خوړو د نړۍوال پروګرام د اټکل پر بنسټ؛ د دغو مهاجرو اخراج د شاوخوا ۱،۳ میلیونه افغانانو ژوند اغېزمن کړی، چې بشري مرستو ته یې اړتیا زیاته کړې ده.

د سازمان په وینا؛ په ۲۰۲۴ کې اټکل ښیي، چې د راستنېدونکو شمېر به دوام ومومي او اټکل کیږي، چې سږ کال به له پاکستان او ایران څخه میلیونه افغانان بېرته افغانستان ته راستانه شي.

خو په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته، دغه هېواد ته بشري مرستې کمې شوې، چې په میلیونونو خلک یې د خوراکي توکو له کمښت سره مخ کړي، چې پخپله د بې وزلو کورنیو لپاره د خطر زنګ دي.