جګپوړی امریکايي سناتور: دا یې وخت دی، چې په افغانستان کې داعش ته ګوزار ورکړو

شنوونکي وايي، واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د ښوونځیو او پوهنتونونو زده‌کوونکو او استادانو په ځلونو شکایت کړی چې د زده‌‌کړو بهیر او امکانات یې پڅ او یا په نشت حساب دي. خو طالب چارواکي ورځ تر بلې د مدرسو په ډیرولو او ښوونځي په مدرسو بدلولو بوخت دي.

د کابل پولې تخنیک پوهنتون مشر انجنیر عبدالرشید تېره ورځ دوشنبه د (وري شپږمه) د دغه پوهنتون په انګړ کې د نیالګیو کېنولو په پروګرام کې د خبرو پر مهال ويلي، چې د طالبانو حکومت دې د نمایشي کارونو پر ځای بنسټیزو چارو ته پاملرنه وکړي.

هغه وايي، یوازې په دغه پوهنتون کې لیلیه شویو زده‌کړیالانو ته چې شمېر یې د ۱۳۰۰ په شاوخوا کې دی د ژوند امکانات نه دي برابر شوي.

نوموړي د خبرو پر مهال وویل: «له بده مرغه چې زده‌کړیالانو ته د ژوند مناسب شرایط نه دي برابر، یوازې د سهار، غرمې او ماښام یو وخت څلوېښت دقیقې اوبه راځي چې په ۲۴ ساعتونو کې دوه ساعته کیږي، نو تاسو وواياست چې دوی به څنګه زده‌کړې کوي چې د ژوند لومړني امکانات ونه لري.»

د کابل پولې تخنیک پوهنتون دا مهال شپږ زره محصلان لري او د دغه پوهنتون په چاپیریال کې په جوړو شویو ودانیو کې د استادانو ۱۲۸ کورنۍ ژوند کوي چې د غړو شمېر په منځنۍ کچه د ۶۵۰ شاوخوا کسان کیږي، دغه ټول ۸۰۰۰ کسان د اوبو له جدي کمښت سره مخ دي.

واک د طالبانو له رسېدو وروسته په افغانستان کې په زرګونو مدرسې جوړې شوې دي، د طالبانو پوهنې وزارت د معلوماتو له مخې ، چې تېر ۱۴۰۲ لمريز کال کې يې په ټول ولایتونو کې ۱۲ زره او ۳۰۷ مدرسې جوړې کړې او د دې تر څنګ یې۳۰۰ خصوصي مدرسو ته د فعاليت اجازه ليکونه ورکړي دي.

‏د طالبانو پوهنې وزارت ویلي، چې د دوی د حکومت له لوري د ۱۴۰۲ لمريز کال په لړ کې پنځه زره او ۴۲۲ مدرسې په کلیو او بانډو جوړې شوې دي.

‏دا مهال په ټول افغانستان کې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر ښوونځیو او پوهنتونو باندې د طالبانو د مشر له لوري بندیزونه لګېدلي چې له امله یې په میلیونونو نجونې او ښځې له زده‌کړو بې برخې پاتې دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د ملګرو ملتونو نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې او اروپايي ټولنې په ګډه ناسته کې چې د «ژور کړکېچ؛ د افغانستان د خلکو رواني روغتیا له منځه وړي او د نشه‌يي توکو کارونه زیاتوي» تر سرلیک لاندې د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړه شوې وه ۱۴۰ تنو په کې برخه لرله.

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا په دغې ناسته کې وویل شول، چې اته مېلیونه افغانان له رواني روغتیا څخه بې برخې دي او دغه رواني ناروغان د خپلې درملنې لپاره له نشه‌یي توکو څخه کار اخلي.

په روغتیا نړۍوال سازمان کې د ختیځې مدیترانې مشرې مېرمن بلخي وویل: «د افغانستان۵۰ سلنه خلک چې دا یو هېښوونکی شمېر دی، په رواني خپګانونو اخته دي. دغې ستونزې د هغوی د ژوندانه په بېلابېلو برخو منفي اغېزې پرې اېستې دي.»

د ملګرو ملتونو دغې چارواکې دا رنګه وویل:« دغه وضعیت خلک اړ باسي، چې نشه‌یي توکو ته مخه کړي. په داسې حال کې چې د دغه هېواد په روغتیایي نظام کې د خلکو لپاره ټولنیزه پاملرنه او د روغتیایي خدمتونه کچه ډېره کمه ده.»

د طالبانو په تېرې دوه نیم کلنې واکمنۍ کې د نجونو او مېرمنو په منځ کې د طالبانو له ربړونو او بندیزونو سره جوخت د رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

ملګرو ملتونو د تېرې تلې میاشت په یوه راپور کې ویلي و، چې د وېرې، ګوښه‌توب او ژور خپګان ناروغي په ښځو کې پام وړ زیاته شوې ده.

په دغې ناسته کې د نشه‌یي توکو او جرمونو پر ضد د ملګرو ملتونو ادارې د افغان کرونده‌ګرو سره د کوکنارو د بدیل کښت په اړه ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې کېدای شي دغه تګلاره د بزګرانو له پاره اړینه او ضروري وي.
د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د دفتر شمېرې ښيي، چې د هرو درېیو افغانو کورنیو څخه یوه یې د نشه‌یي توکو له امله زیانمنه شوې ده.

په افغانستان کې د اروپایي ټولنې شارژدافیرې مېرمن رافیلا لودیس هم وویل، چې د رواني روغتیا په برخه کې پانګونه او په نړۍواله کچه د نشه‌یي توکو د زیانونو مهارول په تېره بیا په افغانستان کې باید تر نورو ټولو هغو لومړیتوب ولري.

ډان ورځپاڼې د خپلو سرچېنو له قوله لیکلي، پاکستاني پولیسو ته سپارښتنه شوې چې د کارت لرونکو افغان کډوالو د اوسېدو ځایونه دې په نښه کړي.

د نړۍوالو بنسټونو د راپورونو له مخې، شاوخوا ۲.۱۸ مېلیونه افغان کډوال د کډوالۍ کارټونه لري چې له هغې ډلې ۱.۳ مېلیونه خلک (پي او ار) یا د کډوالو د راجسټرېشن کارټونه او ۸۸۰ زره نور کسان په پاکستان کې د لنډمهاله اوسېدنې (اې سي سي) کارټونه لري.

یو پاکستاني چارواکي چې نوم یې په راپور کې نه دی یاد شوی ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر ښايي د اوړي په پیل یا نیمايی کې پیل شي.

دغه چارواکي دا هم ویلي، دوی به د کډوالو د اېستلو په دویم پړاو کې هم کډوالو ته یوه میاشت وخت ورکوي چې په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

پاکستان د تېر کال په نومبر میاشت کې د بې اسناده کډوالو د اېستلو پرېکړه وکړه او د بې اسناده کډوالو تر څنګ یې ډېر هغه کډوال هم له خپلې خاورې واېستل، چې د کډوالۍ کارټونه یې لرل.
تر اوسه د ځینو راپورونو له مخې تر پنځو لکو زیات افغان کډوال له دغه هېواده اېستل شوي او د ننه په افغانستان کې د وزګارتیا او بې‌کورۍ له امله ستړې ستونزې ګالي، چې دا لړۍ لا هم روانه ده.

څو ورځې وړاندې په اسلام اباد کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدي افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دوی له پاکستاني چارواکو سره په خبرو لګیا دي چې د دغې لړۍ د پیلېدا مخه ونیسي؛ خو داسې ښکاري چې پاکستان د تېر په څېر د نړۍوالې ټولنې پر دغو غوښتنو به هم غوږ و نه ګروي.

د حکمتیار زوی د دوشنبې په ورځ په ایکس ټولنیزې شبکې یو پیغام کې لیکي، چې طالبان ځان د حزب اسلامي له مشر سره د پخواني حکومت د هوکړې پابند نه بولي او له طالبانو سره له میاشتو خبرو وروسته یې خپل د اوسیدو ځای بدل کړی دی.

د اشرف غني حکومت د ۱۳۹۵ کال په تلې میاشت کې له حزب اسلامي سره یو هوکړه لیک لاسلیک کړ چې له مخې یې دغه ګوند د امتیازاتو او قضايي مصونیت په بدل کې له افغان حکومت سره خپله جګړه پای ته ورسوله.

حبیب الرحمن حکمتیار پر طالبانو نیوکه کړې او ویلي یې دي: «دوی په خپل منځ کې پر لویو او وړو مسایلو کې په شورا او رای ورکولو باور نه لري» او په خپله اداره کې د وګړو وړتیا او پوهې ته پام نه کوي.

د طالبانو د عدلیې وزارت په دې وروستیو کې اعلان کړی و، چې په افغانستان کې یې شاوخوا دوه میلیونه جریبه غصب شوې ځمکه بیرته نیولې ده. طالبانو ویلي، چې د حکمتیار کور د افغانستان د دفاع وزارت په ځمکه کې جوړ شوی دی.

د حزب اسلامي د مشر زوی وویل، چې د دوی ګوند نه دغه ځمکه په زور اخیستی او نه یې کوم غیر قانوني کار کړی دی. هغه له طالبانو څخه پوښتنه کړې، چې ولې د هغو کورنو په اړه ځواب نه وايي،‌ چې خپلو ټولو چارواکو ته یې ورکړي دي؟

هغه وویل چې د طالبانو حکومت شفاف نه دی او په کې خپلسري روانه ده. حبيب الرحمن ليکلي: "تقريباً هر څوک په خپل ځای کې اميرالمومنين دى، نه وزير په خپل وزارت کنټرول لري، نه د رییس الوزرا تر لاس لاندې کابینه خپل کارونه پر مخ وړي او نه هم لکه دفاع او داخلې مهم وزارتونه د وزیرانو تر کنټرول لاندې خپلې چارې پر مخ وړي. دوی حتا په ولایتونو او نورو ریاستونو کې د کسانو له ګمارلو عاجز او بې خبره دي."

د دې وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د سويې دغه ازموينه یې له ۷۶۱۰ وسله والو څخه اخیستې.

د طالبانو پوهنې وزارت نن دوشنبه د (وري ۶مه) په يوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د ازموينې برخوال په «جهادي فعالیتونو» بوخت او له زده کړو پاته وو؛ خو اوس به خپلو زده کړو بشپړولو ته دوام ورکړي.

د وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ولایتونو کې يې خاصو کمېټو په کندهار کې له ۲۵۰۰، بلخ کې ۱۸۰۰، فراه کې ۱۵۰۰، غزني کې ۱۲۱۰ او په میدان وردګو کې يې له ۶۰۰ طالب وسله والو څخه د سويې ازموينه اخیستې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې تر ازموينې وروسته به بريالي کسان د خپلي سويې سره سم ټولګي کې شامليږي.

طالبانو په ډېرو ولایتونو کې د ښوونځيو د لوړو ټولګيو لپاره له خپلو پخوانیو وسلوالو د سويې ازموينې اخيستې دي.

د طالبانو پوهنې وزارت تېره اونۍ په لوګر، هلمند او بغلان کې هم له هغو طالبانو ازموينه واخيسته، چې په جګړو کې بوخت وو.

طالبانو نږدې درې اونۍ وړاندې په ننګرهار کې له خپلو پخوانیو درې زره وسلوالو په ښوونځيو کې د جذب لپاره د سويې ازموينه اخيستې وه.