یو ارګ او دوه د اختر لمونځونه؛ طالب چارواکو په ارګ کې دوه ځایه د اختر لمونځونه کړي

د ښاغلي وفا په خبره، د پنځو څلوېښتو کلونو ناخواله کې ملک تجزیه کېدی، پیسې چاپ شوې، جلا حکومتونه اعلان شول.

نوموړی وایي: «اوس په افغانستان کې یو امیر، یو مرکزي حکومت او یو نظام دی.»
ښاغلي وفا که څه هم د کوم مشخص کس نوم نه دی اخیستی، خو د تېر حکومت پرمهال د بلخ پخوانی والي عطا محمد نور په خپلو پلویانو کې د شمال د امپراتور په نوم یادېده.
د جمهوریت پر وخت په شمال کې یو شمېر وتلو څېرو لکه عطا محمد نور په بلخ او عبدالرشید دوستم په جوزجان کې د وخت حکومت ننګاوه او د جمهوریت په وروستي کال یې دغه ولایت ته د اشرف غني له خوا غوره شوی والي نه مانه.
عطا محمد نور ۱۴ کاله د بلخ د والي په توګه پاتې شوی و او سره له دې چې په ځلونو تېر حکومت د هغه د لېرې کولو هڅه کوله، خو نوموړي د بلخ ولایتي څوکۍ نه پرېښوده.

د طالبانو تر پخوانۍ واکمنۍ مخکې هم په افغانستان کې د رباني پر حکومت سربېره جنرال دوستم هم خپلې پیسې چاپ کړې وې.
په بلخ ولایت کې د طالبانو والي محمد یوسف وفا د روضې په عیدګاه کې د خبرو پرمهال دغه راز له دیني عالمانو وغوښتل، چې د ولس او حکومت ترمنځ واټن له منځه یوسي.

پر نوموړي سربېره د طالبانو نورو چارواکو په تېره د دې ډلې مشر هم د اختر په وینا کې د دوی د حکومت او ولس تر منځ د واټن لرې کولو خبرې کړې دي.

یعقوب رضازاده چې د ایران پارلمان د ملي امنیت او بهرنۍ تګلارې د کمیسیون د دوهم سکرتر په توګه کار کوي، د ایران له حیات خبري اژانس سره په مرکه کې چې د پنجشنبې په ورځ د وري په ۲۳ مه خپره شوه، وویل: «ایران له افغانستان او پاکستان سره شاوخوا ۲۱۰۰ کیلومتره ګډه پوله لري، خو دواړه هېوادونه زموږ له هېواد سره د خپلو پولو د خوندي کولو لپاره اړین او کافي واک نه لري.»

ښاغلی رضازاده وايي چې له افغانستان او پاکستان سره د ایران د ختیځو پولو د امنیت مسوولیت یوازې د ایراني پوله ساتو ځواکونو پر غاړه دی.

د ایران د پارلمان د دغه استازي په وینا له جندالله سره د طالبانو او پاکستان د سرحدي ځواکونو همکاري د دې لامل کیږي چې دغه ډله ایران ته دننه شي.

د هغه په وينا، سره له دې چې ايران ته د جندالله ډلې د ننوتلو د مخنيوي هڅې روانې دي، خو په وروستيو بريدونو کې د ايران د وسله والو ځواکونو يو شمېر په دغه بریدونو کې وژل شوي دي.

د ایران د پارلمان د دغه غړي د څرګندونو په اړه تر اوسه پورې اسلام اباد او د طالب چارواکو کوم غبرګون نه دی راغلی.

د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د پنج شنبې په ورځ د (وري ۲۳مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د وري په ۲۳مه او ۲۴مه نېټه په بدخشان، تخار، کندوز، بغلان، کونړ، بلخ، پروان، پنجشیر، کاپیسا، کابل، لوګر، پکتیا، نورستان، لغمان، ننګرهار، خوست، پکتیکا، زابل، کندهار، هلمند، ارزګان، ډایکنډي، غور، هرات، فراه، نیمروز، بادغیس، سرپل، بامیان، میدان وردګ، غزني، سمنګان، جوزجان، او فاریاب ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د درنې واورې، ګڼ باران، نسبتا چټک توپان او سېلابونو راوتلو اټکل شوی دی.

یادې ادارې ویلي دي، د ورښت کچه به په بېلابېلو ولایتونو کې له ۱۵څخه تر ۸۰ ملي مترو او د واورې کچه به له ۱۵ څخه تر ۵۰ سانتې مترو پورې وي.

د ټرانسپورټ او هوايي چلند د هوا پوهنې ادارې له لوري په خپره شوې خبرتیا کې لیکل شوي چې، په لوېدیځو، سوېلي او سوېل لوېدیځو ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون به نسبتا چټک توپان پېښ شي چې، د چټک والي کچه یې په بېلابېلو سېمو کې له ۲۰څخه تر ۸۰ کیلومتره په یوه ساعت کې اتکل شوې.

په هغې ویډیو کې چې موږ ته رسېدلې، ښاغلی بهسودي د اختر په لمانځه کې د وینا پر مهال وايي، هغه د زده‌کړو د ګډو ټولګیو مخالف دی او «د زده‌کړو ځای باید اسلامي وي، د نجونو او هلکانو ټولګي باید جلا وي.»

نوموړی وایي، د حل لاره دا ده چې طالبان له نړۍ وغواړي چې «که د نارینه و لپاره لس زره لېسې لرو باید د نجونو لپاره هم لس زره لېسې ولرو.»

ایت الله واعظ‌زاده بهسودي وايي: «د نجونو لپاره د مناسب چاپیریال د نه شتون په پلمه موږ نه شو کولی د ټولنې له نیمایي څخه زیاته برخه له زده‌کړو چې د دوی شرعي، قانوني او بشري حق دی، بې برخې کړو.»

نوموړی په خپلو خبرو کې زیاتوي،چې د هلکانو او نجونو لپاره د پوهنتونونو، ښوونځیو او زده‌کړو موسسو د جلا کېدو له امله یوې لویې بودیجې او لویو بشري سرچینو ته اړتیا ده، چې افغانستان یې د پوره کولو وس نه لري. خو وايي، که دغه بنسټونه وتړل شي، «ښه خبره نه ده.»

هغه په ټینګار سره له طالبانو وغوښتل چې نجونو ته دې په جلا چاپیریال کې د زده‌کړو زمینه برابره کړي.

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته تر شپږم ټولګي پورته د نجونو او ښځو په مخ ښوونځي او پوهنتونونه وتړل شول.

د یو شمېر اسلامي هېوادونو او اسلامي نړۍ د عالمانو په ګډون نړیوالې ټولنې د طالبانو له لوري د نجونو پر زده‌کړو بندیز غندلی او د دې پرېکړې د لغوه کېدو غوښتنه یې کړې ده.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د سه شنبې په ورځ د ملګرو ملتونو سرمنشي د ویاند د خبرو په غبرګون وویل چې د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي ټاکل بېځایه هڅه ده.

هغه ټینګار وکړ چې په افغانستان کې د یوناما په شتون سره د نوي ځانګړي استازي ټاکلو ته اړتیا نشته.

خو د ملګرو ملتونو ویاند ویلي دي چې د ځانګړي استازي پر ټاکلو کار روان دی.

د امريکا د بهرنيو چارو وزارت یو وياند د افغانستان انټرنشنل خبریال عارف يعقوبي ته وويل، چې د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د ٢٧٢١ پرېکړه ليک له مخې، دغه شورا د یاد سازمان له سرمنشي څخه غوښتي، چې د افغانستان لپاره ځانګړى استازى وټاکي.

هغه وویل: «موږ د دې موضوع ملاتړ ته دوام ورکوو او د هغه د ټاکل کېدو په تمه یو.»

د لوېدیځو هېوادونو استازو ویلي، چې له طالبانو سره د نړۍ د اړیکو د همغږي کولو لپاره د ځانګړي استازي ټاکل اړین دي.

خو یوې ډیپلوماټیکې سرچینې پاکستانۍ ورځپاڼې ایکسپرېس ټربیون ته ویلي، دا امکان نه لري چې طالبان دې د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي د منلو په اړه له خپل دریځه په شا شي.

ایکسپرېس ټربیون د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې له اختر وروسته به د یوناما مشره روزا اوتونبایوا له طالب چارواکو سره «جدي خبرې» پیل کړي، چې دغه ډله د ځانګړي استازي په منلو قانع کړي.

د ورځپاڼې په وینا، یو پلان دا دی چې د ملګرو ملتونو سرمنشي د ځانګړي استازي پرځای یو ځانګړی همغږي کوونکی وټاکي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ملګرو ملتونو د ۲۷۲۱ پرېکړه لیک په غبرګون کې ویلي چې دغه پرېکړه لیک د دغې ډلې له مشورې پرته تصویب شوی دی.

د ملګرو ملتونو سازمان د ځانګړي همغږي کوونکي فریدون سینیرلي اوغلو د «خپلواکې ارزونې او وړاندیزونو» په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پرېکړه لیک د مرغومي میاشتې په نهمه نیټه د ۱۳ تایید رایو او د روسيې او چین د دوه غیرحاضرو رایو سره تصویب شو.

ښاغلي سینیرلي اوغلو په خپل راپور کې د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي د ټاکلو غوښتنه کړې وه.