سویتزرلنډ د اوکرایین د سولې کنفرانس ته څه باندې ۱۶۰ پلاوو ته بلنه ورکړې

ایسنا خبري اژانس د ښاغلي داوودي په حواله ویلي، چې د افغانستان د اورګاډي پټلۍ د ایران د اورګاډي له ماشینونو پرته ترمیم کیدای نه شي.

دغه ايراني چارواكي څرګنده كړې چې افغانستان له كوم بل هېواد سره د اورګاډي پټلۍ له لارې نه دی نښتی، نو دغه ماشينونه بايد د ايران د اورګاډي د پټلۍ له لارې افغانستان ته داخل شي.

په هغه راپور کې چې ایسنا د پنجشنبې په ورځ (د غوایي ۱۳مه) خپور کړی، راغلي"څیړنې ښیي چې د اورګاډي یو ماشین هم له دغه هېواد څخه نه دی بهر شوی."

د طالبانو او ایراني چارواکو له خوا د خواف- هرات د اورګاډي پټلۍ له ګټې اخیستې سره هم‌مهاله، د ایران د اورګاډي ادارې ویلي، چې په افغانستان کې د اورګاډي د پټلۍ تخنیکي ستونزې نه دي حل شوي.

مصطفی داوودي وویل، چې دغه پروژه له شمتیع څخه د افغانستان تر روزنک پورې شاوخوا ۶۰ کیلومتره اوږدوالی لري او ټاکل شوې وه چې تر هرات ښار پورې وغځیږي.

د دغه ایراني چارواکي په وینا، "د ۱۴۰۲کال د وري په میاشت کې تخنیکي مطالعې وښودله چې پخوانۍ کرښه یوازې یو څه زیانمنه شوې وه او دغه نیمګړتیاوې نه وې ترمیم شوې."

د ایران د اورګاډي پټلۍ دغه چارواکي ویلي، چې په دې وروستیو کې یې شرکت د نیمګړتیاوو د له منځه وړلو په اړه راپورونه ترلاسه کړي، خو تر اوسه د افغانستان د اورګاډي پټلۍ له خوا د ایران د اورګاډي پټلۍ څخه د دې کرښې د لیدو لپاره کومه رسمي غوښتنه نه ده شوې.

دغه وزارت وایي، چې د دغو پوځي وسایطو له ډلې ځینې یې د تېر نظام پر مهال خراب شوي وو.

‏ د طالبانو د دفاع وزارت لیکلي: «په دغو وسایطو کې ۳۵۹عرادې رنجر، ۶۰ عرادې هاموې ټانګونه، ۶۰ عرادې انټرنشنل لارۍ او یو شمېر کاسټر، فورکليفت، کرين او موټرسايکلونه شامل دي.»

د تېر حکومت له نسکورېدو وروسته د پخوانيو امنيتي ځواکونو د پوځي وسايطو یوه لویه برخه له کاره لویدلې او د طالبانو لاس ته ورغلې وه. ډیری دغه وسایط د طالبانو په بریدونو او جګړو کې زیانمن شوي وو.

د لوګر ولایت د مقام د مطبوعاتو او عامه اړیکو دفتر پر ایکس ټولنزې شبکې لیکلي، چې د لوګر لپاره د طالبانو والي شیخ ضیاءالرحمن مدني د پنجشنبې په ورځ (د غوایي ۱۳مه) د افغانستان له پاره د یوناما له رییسې روزا اتنبایوا سره کتلي دي.

مېرمن اتنبایوا د افغانستان تعلیمي، روغتیایي او نورو ټولنیزو ستونزو ته په اشارې سره د همکارۍ ژمنه وکړه.

ښاغلي مدني مېرمن اتنبایوا ته وویل: «نړۍ له اسلامي امارت سره نا انصافي کوي.» هغه له یوناما څخه وغوښتل چې نړۍ ته د افغانستان واقعیتونه انتقال کړي.

یوناما د پنجشنبې په ورځ په افغانستان کې د روان میلادي کال د لومړنیو درېیو میاشتو راپور کې د ښځو او نجونو حقونه، د رسنیو ازادي، د ولسي خلکو مرګ ژوبله، د اعدام سزا، په خوست او پکتیا کې د هوايي بریدونو له امله د ملکي وګړو مرګ ژوبله او د پخواني دولتي چارواکو او سرتېرو نیولو او ربړولو په اړه تفصیلي معلومات خپاره کړي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د یوناما د راپور په غبرګون کې ویلي، چې په دغه راپور کې هغه څه چې لیدل کېږي ټول تکراري او له پروپاګنده ډک دي.

ښاغلي عزیزي رویټرز ته ویلي، چې په افغانستان کې د درې واړو هېوادونو د استازو تر منځ د تېرې اونۍ له غونډې وروسته به تخنیکي ټیم په دوو میاشتو کې د دغه مرکز د رسمي طرحو یا پلانونو په اړه هوکړه لیک ترتیب کړي او بیا به له شپږو میاشتو خبرو وروسته درې واړه هېوادونه پکې پانګونه وکړي.
عزیزي ویلي دي، چې دغه مرکز د افغانستان له ستراتیژیک موقعیت څخه د ګټې اخیستنې د پراخو هڅو یوه برخه ده، چې یو وخت د ورېښمو لرغونې سوداګریزه لار پرې تېره وه او اوس هم د سویلي او منځنۍ اسیا ترمنځ پروت او له چین او ایران سره ګډه پوله لري.

د نوموړي په خبره، د ترکمنستان او قزاقستان له چارواکو سره د خبرو له مخې دا لجسټیک قطب یا مرکز به هرات کې جوړېږي چې شمالي اسیا له سوېلي اسیا سره نښلوي.

هغه وايي، طالبان دې ته سترګې پر لار دي چې د نوي مرکز له لارې به روسیه په راتلونکو کلونو کې پر سوېلي اسیا په تېره پاکستان میلیونونه ټنه تېل پلوري.

ښاغلی عزیزي وايي، دې درې واړو هېوادونو د نوي سوداګریز مرکز جوړولو سره د دې ټکي د ثابتولو تر ټولو غوره هڅه کړې چې افغانستان د وصل نقطه ده

د طالبانو د سوداګرۍ او صنعت وزیر وايي، افغانستان تر پاکستان د رسېدو تر ټولو غوره لار ده او دوی غواړي د نوي مرکز له لارې روسیه خپل تېل د هرات له لارې سوېلي اسیا ته ولېږي او قزاقستان هم پلان لري چې توکي له دې لارې سوېلي اسیا ته ولېږدوي.

د قزاقستان سوداګرۍ وزارت هم یوه بیان کې رویټرز ته ویلي چې غواړي د یو مهم لوجسټیک مرکز له لارې سوېلي اسیا او خلیج ته د رسېدو لپاره د افغانستان سړکونو او پټلۍ ته پراختیا ور کړی.

ترکمنستان، روسیې او پاکستان تر اوسه د طالبانو د دې پلان په هکله څه نه دي ویلي.

د تاس خبري اژانس د راپور له مخې، ښاغلي مرمن په افغانستان کې د انساني حقونو د حالت ارزونې غونډه کې زیاته کړه: «نړیواله ټولنه باید د متحده ایالتونو او د ناټو د نورو ځواکونو هغه جنایتونه هېر نه کړي چې په افغانستان کې د خپل شل کلن حضور پر مهال وکړل، تر اوسه دا ټول سم نه دي څېړل شوي.»

د روسي استازي دا خبرې په داسې مهال دي چې تېره اونۍ سي اېن اېن د خپلو موندنو له مخې وویل، له افغانستان د امریکا د وروستیو ځواکونو د وتلو په درشل کې پر کابل هوايي ډګر د داعش برید کې ځینې کسان د دغو ځواکونو په ډزو وژل شوي دی.

دغه تلوېزون د امریکايي ځواکونو، عیني شاهدانو او ډاکټرانو له قوله ویلي، چې تر ځانمرګي برید وروسته امریکايي او بریتانوي ځواکونو پر خلکو ډزې کړې دي.

د افغانستان بد اقتصادي حالت

د روسیې استازي ایلیا برمن په پرونۍ غونډه په افغانستان کې بد اقتصادي حالت ته په اشاره زیاته کړه چې طالبان د سرچینو د کمښت له امله د اقتصادي او ټولنیز حالت په سموالي کې له ستونزو سره مخ دي.

برمن د افغانستان اوسنی بدن اقتصادي حالت هم د امریکا د سیاست له امله وباله چې په وینا کې افغان شتمني یې کنګل کړې او له طالبانو د امتیاز ترلاسولو لپاره یې بشري مرستې د انساني حقونو مسله پورې تړلې دي.

روسیه د چین، ایران او پاکستان په څېر له طالبانو سره نږدې اړیکي پالي او د هغو محدودو هېوادونو په ډله کې راځي چې په کابل کې یې سفارت پرانیستی دی.